yo'4o4 nda3tu'4un(4)=2 *kwen4tu2** ya3ta4 xa'1a4 ta1 ju13mi3i4=a2 ma1ni4 ji'4in4, ji'4in4 ya1 na'14a1 ta1 nda'4bi2 yo'4o4 ndi4 ta1 nda'4bi2 ku4u4=ra2 ja4chiu4un4 sa4ka2 ba3=ra2 tan3 ndi4 ba143 ju4-na3ni(2)=a2 ji'4in4 ti3kwa'4a2 i4yo2 se'1e3=ra2 i4yo2 tan3, ja143 i1xa43 ndi4 ba143 ku4-yo4ko(1)=a1 ji'4in4=ra2 ndi4, *tiem4pu2** ña'1a3=ra2 ba42 ba143 ju4na3ni(2)=a2 tan3 be'3e3=ra2 ndi4 ya1 ku4ma1ni4=a2 ku4u4 ba(3)=e2 ku3-ta3ku2=ra1 ji'4in4 se'1e3=ra2 ji'4in4 ña4 si'4i2=ra1 sa3kan4 ku4u4 tan3 ka4chi2=ra1 ndi4, sa1a3 ka1 bi4 ko3o3 tan3 ko3ndo(3)=2 ta1 bi4ka3 tan3 ko3o3 ña'1a3=2 ko3o3 xu'14un(4)=2 ko3o3 ku3-si1i4 i3ni2[=yu1] ka3ka(3)=2, ka4chi2=ra1 so'3o3 ya1kan3, i3kan4 ja143, ni3 ji14ni2=o4 nda4a2 i4yo2 ya1 bi4ka3, an4 be'3e(3)=a2 na'14a1 i4yo2 ya1 bi4ka3 an4 be'3e3 *ndio4si2** i4yo2 ya1 bi4ka3, ka4chi2=ra1 so'3o3 i1nda43 i3kan4 ka'4an2=ra1 ji'4in4 *ndio4si2** ka'4an2=ra1 ji'4in(4)=a2 na'14a1, su3, ya1kan3, ni1-..., ja143 ni1kwa3a4 ja143 ndi13-ki'3in3=ra2 kwa1nu'1u4=ra2 ndu13ku3ta'4an4=ra2 i3chi4 ji'4in(4)=a2 na'14a1 a4su3 ndi4 *a3mi4gu2** ku4ni2=un4 ka4chi2=un4 tan3 yo'4o4 ba1xi3 yu'1u1 ka'1an(1)=on4 ji'4in(4)=2 nda1 ndi'4i(4)=a2 ku4ni2=un4 ka'1an(1)=on4 ji'4in(4)=2 tin3 yu'1u1 ko4ndo3 *a3mi4gu2** ka'4an2=on4 xa'1a4 ka4chi2=ra1 so'3o3, ka4chi(2)=a2 ya1 na'14a1 kan4 ji'4in4=ra3 an4 sa3kan4 ba3 an4 yo'4o1 ku4u4 ta1 ko4ndo3 *a3mi4gu2** na4tu2 sa3kan4 ndi4 yu'1u1 ndi4 *ran4chu2**=yu1 ku4ni2=yu1 ko3o3 ña'1a3 kia'3bi13 be'3e(3)=2 ko3o3 *tie4nda2** ko3o3 nda1 ndi'4i4 nu14u3 ña'1a3 ko3o3 mi4i4, *sa3guan42** mi4i4 be'3e(3)=2 ke3..., nda3-nde1e3 ki3ti4 ki3xa2a2=ri4 ti4 ndi4so3 *le4chin3** ti4 mi4i4 ñu'4u4 ti4 yo4so24=2 xi4ka(3)=2 ba'1a3 *kwa4yu2** ja1na(1)=e1 ba'1a3 *mu4la2** ko3so4=2 ba'1a3, ka4chi2=ra1 so'3o3 na4tu2 sa3kan4 ku4ni2=un4 ndi4 i3nda14=e2 ndi4 o4ra2 ta1nda32 ndi4 kwe4nda2=yu1 ko3ndo(3)=on4 ka4chi2, ka4chi2 ya1 na'14a1 so'3o3 ji'4in4=ra3 ni3 ko14o(3)=a2 i4xa(3)=e3, ta1nda32 ki1bi4 kan4 tan3, kwe4nda2=yu1 ..., yo'4o1 ko3ndo3 ba(3)=2 ka4chi2=ra1 so'3o3 ji'4in(4)=a3 ba'1a3 ba3, bi3tin3 ndi4, be'3e(3)=on4 ndi4, ya1kan3, na4 ja1 ki4xin1 ña4 si'4i2=un4 tan3 i3nda14=e2 ndi4 ko1to1 nda14tu'4un4 ji'4in(4)=an4 si'4i2=un4 ya1 ji4ni2 mi3i(4)=un4 ko3ndo(3)=a3, sa3kan4 ndi4 na4 ja1 ki4xin1=an4 ka4ndu'3u(4)=an4 tan3 ndo3ko2o2=on4 sa1a3 ka'4nu3 be'3e3 ku4ni2=un4 ko3o3 sa3kan4 ka3ka(3)=on4 ji'4in4 ya1a4 tan3 chi3ndu'4u(4)=un4 ku'3ba2 tan3 ya1 ñu3u42 tan3 ki14tu3 ndi4 ja1 i4yo2 be'3e(3)=on4 ka4ndu'3u(4)=un4 ni1ki4tu3 nda1 ja1 *pi4so2** u1bi1 i3kan4 i4ndu'3u4 yo'4o1 ki4xin1=un4 ba'1a3 is1to3 ba'1a3 ka4a4 *kwar4to2** ka4ndu'3u(4)=un4 ki4xin1=un4 ñu'4u4 na1 ja4chiu4un4 nu14u(3)=un4, i4yo2 *ben3ta4na2** mi4i4 ke13ta(3)=on4 ji4to(3)=on4 na4chu3 i4xa3 na1, na1 ko4ndo3 *mu4su2** ba3 na1 ko4ndo3 .... an3..., na1 ñu'4u4 ti1xin3 be'3e(3)=on4 ja4chiu4un4 i3kan4 ja143 ni1-..., ni1-ki1xin1 ña4 i4ndu'3u4 ji'4in4=ra2 tan3 xi1ka3=ra2 ji'4in4 ku'3ba2 ndi4 sa1a3 ku4ni2 mi3i4 ti4=ra2 xi1ka3=ra2 ji'4in4 ku'3ba2 i1nda43, ka'4nu3 be'3e3=na2 i4yo2, ka'4nu3 ti1xin3=a2, *tie4nda2** ka'4nu3 ku3ndu'4u4 i4yo2 *sa3guan42** ña'1a3=e2 i4yo2, i4yo2 nda1 u1bi1 *pi4so2** nda1 ni1nu3 i4ndu'3u4=ra2 ki4xin1=ra1 nda13ku'1un3 i3ni2=ra1 i3kan4 ni1ki4..., ya1 ñu3u42 tan3 ni1ki4tu3 ndi4 ndu13ku3tu4 ndi'3i3 ti1xin3=a2 kan4 i4yo2, i4yo2 ña1 kia'4bi13 i4yo2 i4yo2 na1 ñu'4u4 i4xi4ko3 ti1xin3=a2 i4yo2, *u4ta1** nda1 ni1nu3 i4ndu'3u4=ra2 tan3 ka4ndu'3u4=ra2 ki4xin1=ra1 nda13ku'1un3 i3ni2=ra1 tan3 ndo13ko2o2=ra1 tan3, i3kan4 ja'1an1 ko1to1=ra1 mi4i4 kia'4bi13 ..., mi4i4 ñu'4u4 na1 i4xi4ko3 ña'1a3 ñu'4u4 na1 *mu4su2** ta4an24, ya1kan3, i3ta2 ka3xi4 ki3ti4 ti4 ja4chiu4un4 ti4 xi4ko4 *le4chin2** ti4 xi4ko4 tu3tun4 xi4ko4 nu14u3=ra2, ja4chiu4un4 nu14u3=ra2, ndi4 na3ni2=ni42 ka4a4 be'3e3=ra3 i3kan4 ja'1an1=ra1 *ran4chu2** xa14ku'1u1 chi13ndu'4u4=ra2 ku'3ba2 sa1a3 ka'4nu3 ndi4 i3in3 ni'4i13, ni'4i13 ñu'4u4 ji1ndi1ki4 i3in3 ni'4i13, ni'4i13 ñu'4u4 ji1ndi1ki4 tan3 ti4 ja4ta24=ra2 tan3 ti4 ki4xa2a2 mi3i4 ti4 ja4ta24=ra2 tan3 ti4 ki4xa2a2 mi3i4 ndi4, lu14u3 xu'14un4 i1nda43 ja143 ndi4 sa3kan4 ni1-ku3u3 sa3kan4 ni1-ku3u3 ndi4, ku13-bi4ka3 ya'4a13=ni42=ra1, i3kan4 ja143 ta1nda32 *tiem4pu2** ndi4 ja143 i1xa43 ndu13-ku3ndu'4u4 ta1tin3=ra2 tan42 ka'4an2 ta1 che4e13 ka1a3 mi3tiu'4un4 ndi4 ndu13-ku3ndu'4u4 ta1tin3=ra2, ndi4 ja1 ta4nda32 *tiem4pu2** ku1nu'1u4=ra2 ji'4in(4)=a2, i3kan4 ja143 ka4chi2 ña4 i4ndu'3u4 ji'4in4=ra2, ¿A4chu2 i4yo2 ta1, i4yo2=ni42=un4=a2 ta1tin3? ba143 sa3kan4 i4xa3 yo'4o1 tan3 bi3tin3 ndi4 i4yo2=ni42=un4=a2 ta1tin3 ko14o3 bi4=a2 ndi4 ta1 ndaka3ni3ni2=ni42 ku4u(4)=2 ku4ni2[=yu1] ku3ni2[=yu1] sa1a3 ko3o3 ji'4in(4)=a2 a1chi1 ndi4 su14u3 ña'1a3 bi(4)=o4 ba42 ndi4 ya1 ni1-xi1kan1 ba3 yu'1u1 ba42 ka1a3 nu14u3 *a3mi4gu2**, i4yo2 *a3mi4gu2** ta1 ji'4in4 kwe4nda(2)=e2 ka1a3 la3tun4 ndi4xi3 ba(3)=2 la3tun4 ka4a4 be'3e3 ba(3)=2 la3tun4 ka4a4 *ran4chu2**=yu1 i4yo2 chi4tu4 ki3ti4 chi4tu4 ba'1a3 ka4a4 i4yo2=yu1 tan3 ndi4 ja1 ku4-ya3tin3=ni42 *tiem4pu2**, nda143 sa1a3 ti4 tan3, ta1 ja1 ka'4an2 ku4u4 *a3mi4gu2**[=yu1] ji'4in(4)=2 ndi4 ja1 ku4-ya3tin3 *tiem4pu2** na4, na4 ta3xi3 na3ni2=yu1 sa1a3 ko3o3 ndo1o3 ña'1a3, ka4chi2=ra1 ji'1in=2 tan3 ja1 ji4ni2 tu3 mi3i4 ba(3)=2 ndi4 ta1 ja1 ku4-ya3tin3 ji'4in4 ku4u(4)=2, ka4chi2=ra1 so'3o3 bi3tin3 ndi4, ya1kan3, ko14o(3)=a2 kwa'1a4 a3sa(3)=on4 ji'4in(4)=a3, na4tu2 ku14ni2=un4 ku'1un(1)=un4 i3kan4 be'3e3 ji'4in4 ta1 kan4 ndi4, ya1kan3, a1su3=a2 kan4 i4yo2 su1tu1, su1tu1 ku'1un1 nda1ka1tu'4un4 tan3 ku3ni2=o4 sa1a3 a3sa(3)=e2, sa1a3 ka'1an1 su1tu1 ji'4in(4)=un4 ka4chi2, ka4chi2 ña4 i4ndu'3u4 ji'4in4=ra2 so'3o3 i1nda43 ka'4an2=e4 sa3kan4 tan3 ndi'13i3 xi13xi3=ra2 tan3 ke13e3=ra2 ja'1an1=ra1 nu14u3 su1tu1, ka'4an2=ra1 ji'4in4 su1tu1 ndi4, ya1kan3, *pa4dre2** ba1xi3=2 nda4ka1tu'4un(4)=2 yo'4o1 sa4-kwa'1a(3)=on4 lu3u3 *kon3se4ju2**=yu1 ndi4, ya1 yo'4o4 ya1 yo'4o4 i4yo2 ji'4in(4)=2 an4 sa3kan4 ba3 *i4jo2** ndi4 ku3nda3tu(3)=un4 na4, na4 ko3nde3e(3)=o4 nda3tu'4un(4)=e4 *kwen4tu2** bi3tin3 i3kan4 ja143 xi14ta3=ra2 xa'1a4 *kwen4tu2** ka'4an2=ra1 ji'4in4 su1tu1 ndi4, *pa4dre2** ndi4 so'3o3 so'3o3 ka4a(4)=e2 i4yo2 ji'4in(4)=2 ndi4 ña'1a3=2 tan42 i4yo2 ña'1a3 i4yo2 i4xa(3)=2 kan4 *tie4nda2** ba42 ji1ndi1ki4 ku4u4=ri4 i4yo2 i4xa(3)=2 ndi4 kwe4nda2 i3in3 *a3mi4gu2** ku4u(4)=a2 kan4 ya1 bi4ka3 kan4 tan3 ja1 ta4nda32 *tiem4pu2** ña'1a3=e2 sa3kan4 ndi4 ku1nu'1u4=2 nda'3a4=e2 tan3 ya1 kan4 ndi4, ku14ni2=yu1 ku1nu'1u4=2 i3kan4 ndi4, ki'4in4 ..., ni'4i4=ni42 tu(3)=2 *kwe4nta2** ji'4in4 *ndio4si2** ba3 nda1 u1bi1 na1 sa3kan4 ni1-ka'1an(1)=e1 ji'4in4 ba3 tan3, tan3 ni1-ni'1i4=a2 yo'4o4, ka4chi2=ra1 ji'4in4 su1tu1 nda'4bi2=ni42 i4yo2=yu1 tan3 ni1-ka'1an(1)=e1 ndi4, ya1kan3, ji14ni2=o4 an4 be'3e3 yu3ba(4)=e4 *ndio4si2** i4yo(2)=a2, i4yo(2)=a2 bi4ka3 an4 be'3e3 ya1 na'14a1 i4yo(2)=a2 bi4ka3 ka4chi2=ra1 so'3o3 ka4chi2[=yu1] so'3o3 ji'4in(4)=a2 tan3, su3 ke13ta3 ndi4 *a3mi4gu2** kan4 ku4u4 ta1 ke13ta3 su14u3 *ndio4si2** ni4-ke3ta3 ndi4 *a3mi4gu2** kan4 ku4u4 ta1 ke13ta3 tan3 ndi4 ni'4i(4)=2 *kwen4ta2** ji'4in4 *ndio4si2** ya1 kan4 ba1xi3=2 nda4ka3tu'4un(4)=2 yo'4o1 sa1a3 ko3o3 bi3tin3 tan3 ndo1o3=2 ku'14un1=yu1 i3kan4 ka4chi2, ka4chi2=ra1 so'3o3 tan3 sa3kan4 ko3o3 ka1=yu1 yu14bi4 ku3ni2[=yu1] ko3to(3)=2 sa1a3 ..., ndo1o3 ya1 bi4ka3 nda'3a4 se'1e3=2 sia14ni(3)=2 sia14ni(3)=2 sia14ni3 xi4kwa4 ka1=yu1, su14u3 ya1 ndi'3i3 ba42 ndi4 na1 bi4ka3 ko3ndo3 na1 kan4 nda1 ndi'3i3 ka4ni24 *tiem4pu2** ku'1un(1)=a1 ku4ni2=yu1 su14u(3)=a2 bi4xi1 bi4 ba42 kan4 *i4jo2** ndi4, ya1kan3, ku'1un(1)=un4 tan3 ti3in(3)=un4 *ko3rra3le4ta2**, ndi4 ndi'1i1, ndi'1i1 ka3ta(3)=on4=run4 tan3 u1xa1 ko3ndo3 tu1..., un3..., yu'1ba1 tu1chi32 ka3a2 chi3ndu'4u(4)=un4 ja1ta4=e2 ndi4, *pos4te2** ndi4 ja1 su4kun1 ka'3nda2=on4=run4 sa1a3 ku4u4 mi3i4=ri4 i4yo2 tan3 ja1 ji4ni2=un4 sa1a3, sa1a3 ku'3ba2 *ku3rra42** ..., *ko3rra3le4ta2** kwa'3a3 tan3 nda3ku'1un3=ri4 i3kan4 ndi4 i3kan4 ja3 ndi4, xa1a1=yu1, i3nda14=e2 ndi4 ji'3na3 ka1 ka3a2 tu13ni2 ka'1an(1)=on4 xa'1a4 kwa'3a3, ki1bi4 yo'4o4 ko'1on(1)=o4 tan3 ka'1an(1)=on4 ji'4in4 ta1 *a3mi4gu2**=un4 kan4, na4 xa1a1=ra1 tan3 ku3ni2=o4 yo3o3 ku4u4 ta1 ku4mi3i4 ka1 nde3e4 ka4chi2, ka4chi2 su1tu1 so'3o3 na4tu2 sa3kan4 ndi4 ja4bi2 *ndio4si2**=ni42=un4 sa3kan4 na4 sa3kan4 ka'4an2=on4 ji'4in(4)=2 *pa4dre2** ndi4 ja1..., xa1 ku4-nde3e4 i3ni2[=yu1] na4tu2 sa3kan4 ka14[n]i3ni2=un4 ya1 ku4u(4)=a2 ma1ni4 a3sa(3)=on4 ji'4in(4)=2, chi3nde3e4=2 yo'4o1 ja143 i1xa43 ni1-..., ka13nda3ba3=ra2 tan3, ja'1an1=ra1 ja'1an1 ka'1an1=ra1 ja'1a4, xa'1a4 ka3a2 tu13ni2 i3nda14=e2 ndi4 *ku3ru4sin2*** ba42 kan4 tan3, i3nda14=e2 ndi4 ki1bi4=ra2 ba42, *i3ni3sia4le2** ki1bi4=ra2 ba42 kan4 i3kan4 ja143 ni1-..., ni1-ja'1an1 ka'1an1=ra1 xa'1a4=e2 kan4 i3nga2 ki1bi4 tan3 ja1 i4yo2 ba(3)=e2 kan4 ni1-ndi3-ki'3in3=ra2, ja143 ni1-ja'1an1 ka'1an1=ra1 ji'4in4 su1tu1 ndi4 ja1 i4yo2 ba'1a3 bi3tin3 ndi4, ya1kan3, na4tu2 ja1 ni1-ti3in(3)=un4 ko3..., *ko3rra3le4ta2** nda13-ta3an4 ba'1a(3)=on4=ri4 a1chi1 xa1a(1)=on4 tan3 nda3ka3ya2=on4=ri4, tan42 i4yo2=ri4 nda3ka3ya2=on4 tan3 ta3an(4)=on4=ri4 *ku3rra42** tan3 tan3 sa3kan4 na1 *ba3ke4ru2** ndi4 sa1a3 ju4ndu3ndu2 kwe3ta3 na1 kan4 ka3si2=na1=ri4, tan3 yu'1u1 ndi4 ta1 ku3-ndi3chi2 sa4-ñu'4u4 ku4u4 yu'1u1 *u4ta1** tan3, tan3 sa3kan4 tan3 su1tu1 ni1-xa1a1 tan3 a1chi1 ka1 ka4a4 ni1-nda3ka3ya2 na1 *ba3ke4ru2**=ri4 su13ku3tu4=na2 *ko3rra3le4ta2** ndi4 i3in3 ni'4i13 ni'4i13 ñu'4u4 ji1ndi1ki4 ndi4 lu14u3 ji1ndi1ki4 i1nda43, *mi4le2** ji1ndi1ki4 ñu'4u4, ñu'4u4 ti1xin3 *ko3rra3le4ta2**, xa1a1 *ka3po3ral42** tan3 ja'13nda2=ra1 chi3ñu3 nu14u3 *ka3po3ral42** tan3 nda1 u1ni1 ku1mi4 ka3a2 tu13ni2 ni1-kwa'3a3 tan3 ti4 xa'4a13, ti4 xa'4a13 ka3ku'1un3 tan3 ti4 xa13ku'1un3 ti4 tan3, tan3 kwa'1an1 tu13ni2=ri4 tan3 kwa'1an1 *ku3ru4sin2** ja1ta4=ri4 tan3, tan3 kwa'1an1 tan3 kwa'1an1 tu13ni2 tan3 kwa'1an1 tu13ni2 tan3 kwa'1an1 *ku3ru4sin2** ja1ta4=ri4 kwa'1an1 [...] tan3 ndi4chi2 su1tu1 nda4kwa3tu3=ra2 tan3, tan3 sa4ñu'4u4=ra2 tan3, tan3 sa3kan4 ta1 yo'4o4 ni1-ki3xa2a2 *a3mi4gu2** tan3 nde4ta3 na1 kan4 i4na'14a1=na1 ndi4 xu13xa3 i4na'14a1=na1 [i1]nda143 nda4tu'4un4 kwa4chi3=ni42=na1 ndi4 ba14sa4 ni4-ki3xi3 ndo1o3=na2 *tra4tu2** na4 sa3kan4 ko3o3 ndi4 ta1 na'14a1 ji'4in(4)=un4 ka1a3 ni1-ki3xa2a2 nda4ka'3an4=ra2 ta1 na'14a1 ji'4in4=ra2 ka1a3, ya1kan3, tan3 ki4nda2a2=ndo4 ña'1a3=2 nda'3a4=2 ka4chi2, ka4chi(2)=a2 na'14a1 so'3o3 [i1]nda143 ba14sa3 ndi4 ta1 ni1-ndo'3o3 tu3 ku4u4 yu'1u1 ba3, ta'1bi4 sa3ba3 ndo'13o3 yu'1u1 ta'1bi4 sa3ba3 ta13xi3 yo'4o1 nda'3a4 ba(3)=2, ka4chi2=ra1 so'3o3 ji'4in4 ta1 kan4 ya1 kan4 ndi4 i4yo2 ji1ndi1ki4 i4yo2 ki3ti4 na'14a1 chi4chi3 ndi4, su4kun1 ba42 u1xa1 yu'1ba1 tu1chi32 ka3a2 kan4 nu14u(3)=a2 kan4 ji4ta1=ri4 kwa'1an1=ri4, tan3 nde4ta3 na1 *ba3ke4ru2** tan3 ti4 ku13-nu1mi4 ka1=na1 si4-kwe1kun1=na1 tan3 kwa'1an1 ka3a2 tu13ni2 ndi1kun1 tan3 sa3kan4 ni3 be'3e3 ndi4 ja1 i3nga2 su1tu1 ni1-ndo1o3 sa4-ñu'4u4 be'3e3 ndi4 mi4i4 ñu'4u4 xu'14un4=na2 mi4i4 i4yo2 ña1 bi4ka3=na2 ti1xin3 be'3e3 ndi4 sa1a3 ju4ndu3ndu2 xi4ka3 su1tu1 sa4-ñu'4u4=ra2, i3kan4 sa3kan4, sa3kan4 ndi'3i3 ku4u4 tan3 tan3 ni1-..., ki1bi4 ni1-..., ni1-ndi'3i3=ri4 ni1-xi1xi1 ndi4 Ni1-ta'1bi4 sa3ba3 i4chi3 kwa'1an1 ji'4in(4)=a2 na'14a1 [i1]nda143, tan3 ni1-ta'1bi4 sa3ba3 i4chi3 ki3ti4 ni1-ndo1o3 ji'4in4 ta1 ba'1a3 kan4 ta1 xi1kan(1)=en1 ya1 bi4ka3 nu14u3 ta1 na'14a1 kan4 i3kan4 nda13-xa2a2=na1 ja143, ja143 ni1-nda3kwa'1a3=ra2 tu'1un3 *ndio4si2** nda'3a4, nda'3a4 su1tu1 ja143 ni1-ta3xi3=ra2 lu3u3 *pro3pi4na2** nda'3a4 su1tu1 ja143 ni1-xi3xi3=na2, sa14-ñu'4u4 ta1 su1tu1 kan4=ña2 nu14u3 *me4sa2** xi13xi3=na2, nda1 i3kan4 ni1-ndo1o3=na2 yu14bi4 ba'1a3 tan3 ni1-ndi'3i(3)=a2 ki1bi4 ni1-ndi'3i3 i1nda43, ni1-ku3chun3=ra2 ka13ni3 ta'4an4=ra2 ji'4in(4)=a2 na'14a1 xa'1a4 ya1 bi4ka3 Victorino Ramos Rómulo, cuarenta y ocho años, Yoloxóchitl