*Bueno** pos a:man *que** sepa nika:n timona:mikih, sepa nikneki nimitstahtani:s ox tiki:xmattok yo:n witsto:tomat kilwiah, ne:, xa: tiki:xmati ox pahti oso tehsá: *serbi:rowa** ne:n ixiwyo teihsá:, mia..., miak taman onkak seki, miak taman, kichi:waltiah n' ixiwyotsi:n *o** ita:kka teihsá: *serbi:rowa**. Yeh ka n'neki nimitstahtani:s ox tiki:xmattok. A:, yo:n witsto:tomat. Pos no: kualtsi:n tine:chtahtania nika:n ne:n i:n timo:namikih itech nijí:n ohti, pos no: timotapowiah *lo que** tein pos nik..., pos no: kuali a tine:chtahtania kat..., kox niki:xmati yo:n witsto:tomat. Nijó:n no: witsto:tomat, no:, no: witsyoh. Witsyoh nochi n' ima:yo, ka:mpa ne:n xiwtsí:n ne:n, n' ima:xiwyo witsyoh wa:n no: n' ikowyo no: witsyoh. Yo:n witsto:tomat kihtowah ne:..., *que** no:, no: kuali para nejó:n pahti, no: kikuih. Pero yo:n onkak ne:wí:n ka:ns ika ka:mpa kahfe:ntah a:mo kachi se: kita, yo:n se: kita ka:mpa ixta:wat seki nijo:n ihihkatok, yo:n *siempre** no: wehkapania pero a:mo semi nikihto:s kualtias para kowta...., ki:ní:w, yo:n nochi witsyoh. Nochi witsyoh *hasta** n' ima:yo. Wa:n pos yo:n kihtowah *que** seki kikuih para ne:n pahti ki..., kikuih, *antes** yehwa ne: kkuiah ne:n tota:tahwa:n nochi ihkó:n *de que para** te:chpahtia:yah, nihyó:n witsto:tomat wa:n yo:n a:mo wel semi se: kki:tskia *porque** ye:k..., ye:kwitsyoh *siempre**. Witsyoh. Witsyoh wa:n pos nika:n teh xa:, kachi tikmati teh ke:meh i:n tinemih ne: kowtah *o** i:n wehka:w no: tinemi pos xa: no: tik..., xa: no: tikitstinemi nijó:n witsto:tomat. Ke:mah, nikita no: ke:masá: ne: kowtah se: kita nika:n ka:mpa itech ixta:wat ka:mpa a:mo kachi tawi:tekih mochi:wa yo:n, yo:n witsti, witsto:tomat ti..., seki witsto:tomat yeh moso:sowa ne:..., itech xiwi:xko ka:mpa xiwit wa:n nejo:n *cuando** chika:waya, yo:n ima:xiwyo not..., nochi ista:k no: ne:n ima:xiwyo wa:n witsyoh. Ye:kwitsyoh nochi n' iwitsyo, n' i..., n' i..., n' itech ima:xiwyo wa:n ima:te:mpan wa:n itech n' ima:kowyo nochi witsyoh. wa:n nochi n' ikowyo *parejo** mo..., motake:ntia *puro** witsti yo:n wits..., witsto:tomat. Wa:n tah..., ta:ki ata olo:ltik mochi:wa ne:n i..., ita:kka, ne:n..., mahyá: tomat wa:n *cuando** chika:waya yo:n, nochi ma:xi:i:ni wa:n moka:wa sayoh ne:n kowtet sah moka:wa kose:wtok ne:n ka:mpa n..., etok ne:n ko..., kowit. Wa:n ke:mah tak wa:ki a yo:n de chichinowi a, *de que** chika:waya pos wa:ki a. Wa:ki a xi:i:ni a n' xiwit. Wa:n seki ata mochi:wa yo:n witsto:tomat, yo:n mehe:witiketsa wehwei..., wehweikowit wehkapantik, wa:n ma:pa:patakaxtik meh..., ima:y ke:meh po:chne *pero más** ma:yehyewaltik ne:. wa:n ma:tihtilaktik *de puro** witsti, ata *de puro**, mahyá: ma:tohmiyoh yo:n xiwit, ye:ktilaktik. Wa:n *aparte de** yo:n ma:toh..., ma:tohtomihyoh, *porque** ye:ktila:wak kipia n' ima:tohtohmiyo, ye:kwitsyoh ata, nochi n' ima:xiwyo witsyoh, ima:te:mpan wa:n nochi n' i..., ima:kowyotsi:n *parejo** witsyoh ata. We:weyak n' iwitsyo. We:weyak n' witsti. Wa:n nochi n' ikowyo witsyoh, pero witsyoh, *de a tiro** wa:n nochi ne: mahyá: tohmiyoh ne:n ikowyo nochi. Wa:n imahma:tsa:la:n de wehweikowit ya, wehwei a mochi:wa ya, ompa ki:sa ne:n i..., i..., ita:kka ata. Ne: o:..., ohololoktik wa:n chi:chi:ltik ata n' ita:kka yo:n, yo:n witsto:tomat. Wa:n i... Wa:n yo:n neh niki:xehekowa no:, no: kipias n' iteyo taihtik. Ke:mah, kipia *este** pisi:ltik ke:meh, iteyo ke:meh yo:n a:tomat n' iteyo pisi:ltik. No: kipias, at ki:niwki n' iteyo. *Pisili:to**. Ke:mah, mah se: kipitsi:ni wa:n se: kita n' iteyo ke:meh, ke:meh n' a:tomat n' iteyo. Pero nochi ne: wits..., nochi n' to:tomat ito..., ita:kka ya, nochi pan..., pamohmoloxtik, pam..., pané: tila:wak kipia n' ipamoloxyo. E:mah, de yehwa yo:n, ne: witsto:tomat kiliah. Wa:n i:n se: taman witsto:tomat yeh a:mo pamoloxtik ne:n ita:kka, yeh panalaxtik ata. Yeh panalaxtik wa:n seki *parejo**... Yeh panalaxtik wa:n pané: pantahtalwayoh, pané: pantahtalwayoh. Panahalaxtik wa:n pané: achi kui..., kuihkui:kuiltik ne:n achi. Pantahtalwayoh wa:n E:mah, pero i:n..., wa:n i:n seki ne: witsto:tomat, yeh pamoloxtik nokta wa:n chi:chi:ltik yeh wa:n i:n seki kostik n' ita:kka. Pos neh nikita i:n seki witsto:tomat, E:mah. nijo:n kostik wa:n a:mo wehkapania. Yo:n moso:sowa sah, mosowa sah. Wa..., wa:n yeh ahalaxtik, ahalaxtik wa:n mahyá: pantalwayoh wa:n i... I... Ke:mah. Nijó:n moso:sowa sah ihkó:n wa:n kualtsi:n motekpanti:w n' iteyo, kohkostik, ahalaxtik, meh yo:n seki pané: kuihkui:kuiltik tehwa:n tikiliah wa:n pa:n..., pa:nmiliktik, alaxtik. Alaxtik. Pero n' ipo:xta:mpa nochi, nochi witsyoh, Ke:mah. wa:n a:mo semi telmoskaltia wa:n de, de ma:xi:i:ni a, xi:i:ni a nochi, tak chika:waya n' ixiwyo, De chika:waya ma:xi:i:ni. nochi ta:lpan we:tsi a wa:n mo..., moka:wa sayoh ne:n tetsitsí:n. Ke:mah. E:mah, yehwa sah. E:mah. Yehwa n' tomat, witsto:tomat moka:wa ya. E:mah. Wa:n nijó:n ixiwyo komo se: mometskui:ltia pos no: te:metswihwitswih, *porque** ta:lpan..., ma:ski ta:lpan wetstok, Yo:n, yo:n te:witswih semi. E:mah. wa:n de wa:ki a pos ahahkoihkak n' i..., n' iwitsyo, E:mah. wa:n yo:n iwitsyo n..., kohkostik. Ke:mah. *O** komo se: mometskalakilih ihkó:n a:mo, a:mo se: kita. Ka:n se: kie:kita. A:mo se: kita:, ta: pos nijo:n kohkostik n' iwitsyo wa:n semi pihpitsa:wak. Wa:n i:n okseki no:, no: *igual** i:n witsto:tomat pero kachi, kachi wehkapania. Yo:n wehkapania yo:n wa:n ma:weweyak, ma:pah..., ihkuí:n ima:xiwyo wa:n ma:pa:patakaxtik. Wehkapania wa:n... Wa:n pos... no: seki kihtowah *que** kualtia para pahti wa:n nika:n no: pos nika:n timonohno:tstokeh wa:n timona:mikih, pos nochi kualtsi:n mah timomati:lti:ka:n, teh, n' ekintsi:n nimitstahtania neh xa: tik..., xa: tikmati no: kox katí:n para pahti kikuih, Ke:mah. Ox kuali de n' o:me taman oso se: taman sah, pos no: kuali tine:chili:s katí:n ne:n kachi, kachi *más** kuali. Teh..., pos ne:n witsto:tomat nikte:kakilia wa:n tik..., a:mo tte:kakiliah, tikchi:wanih ke:ma:sá: se: mokokowa, ne: pero a:mo sayoh ise:lti, no..., nochi n' yo:n witsti de n' witsto:tomat, nochi pahti de yo:n kohkostik n' iteyo wa:n chihchi:chi:ltik, de nochi, kisentiliah seko sah wa:n ki..., kin..., ki..., nochi miak taman witsti, a:mo se: taman sah, nochi, para ika kisentiliah seko sah wa:n ika se: ma:ltia ya komohkó:n se: mokokowa. Wa:n te:..., te:ka:wa yo:n kokolis komo se: kipia kokolis, A:, n' ixiwyo. *porque** kimowiliah witsti ika se:..., tak kitawelia ke:ní:w yo:n, 'mati ke:ní:w, pero no: kipia welitilis teihsá: ne:n xiwtsí:n kipia teihsá: chichi:k *de repente o** teihsá: kipia welitilis *por eso** te:pahtia no:. Chichi:k eski. ¿Wa:n, wa:n yo:n iteyo no:, no: iwa:n kimanah oso sayoh xiwtsí:n? Ke:mah. Ke:mah. Pos ne: komo se: kahsi iwa:n, iwa:n mah kimanaka:n para iwa:n, iwa:n kualtia ya. Ke:mah, i..., witsti nochi iwa:n, ixiwyo iwa:n kitekih, yo:n nochi iwa:n yowi. N' iwa:n yowi. Pos neh no: nik... iwa:n nochi yowi. E:mah, nochi iwa:n wa:n komo, komo a:mo teh iteyo pos ne: witsto:tomat, ts..., witsyoh sah se: kiteki wa:n yeh miak taman witsti, yehwa ya n' itskuimpahwits wa:n yo:n a:tsi:tsika:s ta:lpan mochi:wa, no..., nochi iwa:n ki..., kinelowah para n' i..., ika, ika se: ma:ltia komo se: mokokowa. Ke:meh eskia tanechiko:lxiwit kichi:wah. Witsti. Tan..., tanechiko:l, witsti, miak taman witsti kita:liliah. Ke:mah, para nejo:n mochi:wa pahti. Pos neh niki:xma..., yo:n, xa: no: kikuih iwa:n yo:n tehtsonkilit. E:mah. M..., miak taman witsti, tei..., tein *malo** witsti nochi yehwa n' kita:liah para kokolis kitoka. Yo:n no: witsyoh. E:mah, yehwa n... *Porque** n' kokolis, Pos yeh a:tsi:tsika:s tikihtowa yo:n kokolis no: yo:ltok *por eso** kimowilia witsti ika se: ma:ltia wits..., ne: miak taman witsti pos kimowilia. Kimowilia. Yo:ltok n' kokolis. Ke:mah, *por eso** kimo..., kimowilia witsti. Pos... Pos kualtsi:n no: se: molia ke:meh kintsi:n nochi timolihtokeh xa: no: kua..., xa: no: kualtia n' iteyo iwa:n kima:nelowah Ke:mah. Ke:mah. Ke:mah, nochi, nochi, tein ya kahsikeh, nochi mah, mah witsyoh sah, yo:n kineki mah witsyoh. n' witsti. Wa:n nochi ki..., tanechiko:l de n..., Nochi witsti para, pos xa: kachi te:na:miki. Ke:mah. Ke:meh eskia kimowilia no: ne:n kokolis, a:mo tikmatih. Mosen... Moseyo:l..., moseyo:lchika:wa de miak taman ya, moseyo:lchika:wa ya. Mosenyo:lchika:wa ya wa:n pos ke:meh n' tehtsonkilit pos no: semi Ke:mah. witsyoh, yo:n komo se: moahxi:ltih no: ye:kte:kokoh wa:n a:mo no: se: kita n' witsti, ke:masá: kahkalaki. No: witsyoh, no: te:kokoh, no: te:kokoh wa:n... Ke:mah. Wa:n i:n okseki no:, no: *igual**, komo sepa wa:ki wa:n xi:i:ni ihkó:n ne:n Ke:mah. n' ixiwyo, pos no: se: kimowilia, seki se: ima:ko kalaki wa:n Ke:mah, se: kimowilia. *igual** yo:n tikihtowa ne:n yo:n tsi:tsika:s, yo:n ta:lpa:ntsi:tsika:s kiliah, yo:n tsikitsitsi:n. Ke:mah. Yo:n komo se: mahxi:ltih pos no: semi te:kokoh. Entó:s iwa:n kita:liah ya, meh eskia mosempale:wia ya ne:n xiwtsitsí:n yo:n pahti. Teihixka. Ke:mah. meh eskia moyo:lchika:wah ya no: ne:n de e:yi xiwit. E:yi xiwtsitsí:n nochi, nochi kualtia para ne:n pahti. Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n nochi t..., ki..., pos kualtsi:n no: *de que** timonohno:tsah wa:n timotapowiah, katí:n te:chna:miki ihwa:k wehka:w ne:n tota:tahwa:n, tona:nahwa:n ihkó:n tot..., to..., te:chte:molia:yah wa:n nijó:n xiwtsí:n pos kihtowah *que** semi kuali. Ke:mah, neli ata, ihkó:n kihtowa:yah wa:n nejó:n i:pa m..., kuali pero nochi ne:n nochi ne:n witsti tanechiko:l para kisentilia:yah seko sah wa:n ika t..., kimolo:ntia:yah kuali wa:n te:a:ltia:yah. Ika kina:ltia:yah kone:meh wa:n kikaxa:nia E:mah. Ke:mah. Ke:mah. Wa:n yo:n de kintamia:ltia:yah kitake:ntiah ya ika a:ya:t kipi:kiah. Kipi:kih ika a:ya:tsí:n wa:n para mah mi:to:ni wa:n kka:wa ya n' kokolis. Ki:sa ya ne:n kokolis. Ke:mah, yehwa yo:n. Pos kualtsi:n no: ki:meh kintsi:n no:, miak a:mo, miak a:mo kimatih, *o** miak seki tikmattokeh wa:n seki a:mo tikmatih, *porque** ekintsi:n pos nochi tikwi:kah se: kone:tsi:n de n' tapahti:lo:ya:n. E:mah. Entó:s kintsi:n ne:n..., ke:meh kintsi:n seki tipano:tinemih tikits..., tikpanawiah seki xiwtsitsí:n ihkó:n, a:mo tikmatih kox te:chna:mikis, kox te:ch..., de te:chkui se: kokolis a:mo tikmatih kox te:ch..., te:chna:mikis nijó:n kox tech..., kox to..., Ka:n t'chi:wah *cuenta**. Ke:mah. *toremedio**, pero no:, no: kualtsi:n ke:meh kintsi:n timolihtokeh pos nochi pos ka:ns ika tikitaskeh yo:n *matita** pos yo:n a:mo, a:mo nikihto:s e:wi ne:wí:n kowtah, ne:wí:n ixta:wat e:wi. A:mo mochi:wa. A:mo onkak, yo:n we:ikowtah a:mo mochi:wa, a:mo mochi:wa. Ka:ns ika s..., *hasta** se: kimowilia, ka:ns ika se: panowa pos ihihkatok pero yo:n kuali pahti. Ke:mah, pahti no:. Pos n' iteyo a:mo no: se: kimati xa: kikuah ne:n chiktehmeh, pero xa:, xa: kimowiliah n' witsti. Pos a:mo kikuah, ta: ye:kwitsyoh, a:mo motokiah. *Porque** ka:ns ika tikitah ne:n wits..., wetstok, ompa ma:wilohtok, ompa xokoya. E:mah. E:mah. Wa:n de ompa xokoya ompa ya ixwa, ixwa *porque** n' iteyo ne:n Ompa ixwa ya. E:mah. *pisili:tos** no: semi n' iteyo ke:meh yo:n xi:tomat. Iwki *merito**. Ke:meh xi:tomat n' iteyo, E:mah. E:mah. wa:n yo:n pawetsi a. Ke:mah. Yo:n ka:ns ika pos yehwa yo:n tak xa: seki mahokuili:skeh n' chiktehmeh pero a:mo *porque** kimowiliah witsti no: *porque** ye:kwitsyoh. Witsyoh semi. Ke:mah. Pos, kualtsi:n no: nika:n timonohno:tstokeh wa:n kualtsi:n no: timotapowiah, pos no: timomakah *cuenta** ki:ní:n, toni, ton te:chna:mikis. Ke:mah, ihko:ni. Nijó:n witsyoh, witsyoh semi yo:n E:mah. xiwit de n' o:me taman pos *casi** mosempale:wia ya. Ke:mah. witsto:tomat ki:ní:n kiliah wa:n Ke:mah, mosempale:wia. pos yo:n seki wehkapania pero, pos ke:meh tikihtowa ne:n tatsa:la:n e:wi n' i..., n' i..., n' iteyo wa:n ika moskaltihtiw, ihkó:n moskaltihtiw *hasta** n' ikua:pan. Ke:mah. *Hasta** tami. Ti... Wa:n yo:n ixo:chio ne:n no:, no:, no: ista:k tak. Ista:k ata no:, ista:k ixo:chio, ista:k ixo:chio. Ista:k n' ixo:chiyo. Ista:k wa:n, wa:n a:mo tikmatih katí:n to:nal, katí:n me:tsti nijó:n xo:chiowa, Ka:n se: kita:lia *cuidado** ke:maniá:n, ke:meh, ke:meh *porque neh no:, kowtah mochi:wa wa:n neli ka:n, ka:n t'chi:wah *cuenta, de que** a:mo *importa** a:mo tik..., tikitah ke:ní:w yo:n, ox ika *tiempo** sah xo:chiowa, a:mo, a:mo t'ta:liah *cuidado**. Pos neh nikitstinemi ka:s ika ne:n xoxoke:wtok wa:n *después** sepa se: panowa, kohkostik a nijó:n okseki, yo:n ta:lpan, yo:n a:mo wehkapania. Ke:mah. Wa:n okseki ne:n yo:n witsto:tomat ne:n wehkapania, a:mo nikmati neh, *hasta** seki ike:span no: mopihpilowa pero a:mo nik..., imahma:tsa:la:n, pero a:mo nikmati neh *cuando** selik Imahma:tsa:la:n ata mochi:wa n' iteyo. ki:ní:n, ki:ní:n mochi:wa kox, xoxoktik *o** ki:ní:w. Xoxoktik. Pos *cuando** selik, yo:n *cuando** selik xoxoktik ata wa:n *cuando** chika:waya chi:chi:le:wi. Chi:chi:le:wi a de chika:wak ya. Yo:n chi:chi:ltik, chi:chi:l..., de chika:wak. Wa:n yo:n tak tahtapa:ni de t..., de..., de chika:waya. A:mo tapa:ni. Yo:n a:mo tapa:ni, iwki ompa ne:..., iwki ompa ts..., a:mo, iwki ompa pi:tswa:ki sepa, komohkó:n de, *de que** chika:waya pihpi:tswa:ki wa:n powetsi a. Seki wehwetsi a. A:mo. A:mo tapa:ni yo:n, a:mo tapa:ni. A:mo tapa:ni. Ke:mah. Ompa wehwetsi a wa:n tak ompa ixwa ya, ixwa ya, ompa momiakilia ya. Ompa sepa ixwa ya, momiakilia. Ke:mah, momiakilia. Tata:mpa e:wi a tsikitsitsi:n, pero n' de..., E:mah. Ke:mah. Ke:mah. Nikita ke:masá: tata:mpa e:wi. De moskaltihtiw ihkó:n witsyoh. E:mah, witsyoh nimah. Witsyoh nimah. Witsyoh, tsikitsitsi:n pero witsyoh ya. E:mah. Yo:n *hasta** ika moskaltia ya nochi witsti wa:n de we:ia ya, pos *más** mot..., motekpa:na ya n' witsti. Ke:mah, *más** mochi:wa ya. E:mah, pos... Pos kualtsi:n nochi tik..., nochi tikitstokeh de i:n i:n witsti, pos no:, no: ti..., ekintsi:n no: tikneltokah ke:meh timoliah, pos no: ke:meh teh tikmati pos no: *igual** neh tikitstinemih yo:n ke:meh i:n tikowtahnemih oso ka:ns ika ohti pos tik..., tikitstinemih nijó:n witsti, Ke:mah. witsto:tomat oso n' oksé: witsti, n' o:me taman pos nochi kualtia. Ke:mah. sayoh *que** a:mo tik..., a:mo tikmatih s..., ne:n, kox, kox kuali. Ke:mah, yehwa yo:n, komo a:mo..., kuali pero mosempale:wiah nochi witsmeh wa:n ika yo:n se: de miak ya pos neli mosempale:wia ya. Pero no:, no: pahti yehwa yo:n nimitsilia ne: witsto:tomat tein yo:n moso:sowa wa:n tein moskaltia wehkapan ma:p..., ma:pa:pata:wak. Pos kihtowah *que** yo:n chi:chi:ltik kihtowah *que** no: kuali para pahti, yo:n kiliah chi:chi:lkokot. Ke:mah. Ke:mah. No: kuali. Xa: tikmati na:..., Kanah yo:n no:. Ke:mah. Yo:n kihtowah *que** no: ki..., kikuiah ka:mpa yo:n e:wi seki kokot, kokotsí:n ihkó:n tsikilitsi:n wa:n we:ia, *después** ye:kte:kokoh chi:chi:le:wi. Ke:mah. Wa:n yo:n kitekiah kit wa:n kita:lilia:yah kit ne:n..., itomayo ya. Ito..., yo:n tomat, itomayo ya. Kita:lilia:yah kit ne:n itomayo ya. N' to..., yo:n tomat, itomayo ya. Yo:n ke:meh eskia ne:n tomatet. Ke:mah. M..., *o sea** tomatet, ke:meh eskia yo:n xi:tomat n' iteyo. kitapa:nayah ne: ka, kitek..., 'tapa:nayah ne: wa:n kki:xtilia:yah n' iteyo wa:n kita:lilia:yah ya ne: ka:mpa ne:n kokot. Ke:mah. *Porque** yo:n chi:chi:lkokot, pos yo:n komo a:mo kitsakuiliah pos mo..., Yo:n nehnemi, nehnemi. E:mah. mowe:ita:lia, ne:nemi. te:ne:nemi wa:n *hasta después** pos *fiero** se: kimati a, pero nochi mote:..., te:mpitstia, sake:ra e:yi *lado o** na:wi *lado**, Te:kokoh. Ke:mah, te:..., te:kokoh semi. pero kihtowah *que** kita:lilia:yah nijó:n, yo:n witsto:tomat, pos ke:masá: kit ki..., nijo:n kitsakuilia:ya. Pahtia ka:mpa Kitsakuilia:ya. Ke:mah eski. wa:n patsa:wayaya. Ke:mah. Wa:n yo:n *de que** te:kokowaya ihkó:n *hasta** titi:kaya kit, *hasta** mi:to:nihtoya de te:kokoh. Yo:n titi:ka yo:n, titi:ka, titi:ka semi *cuando** chi:chi:lkokot titi:ka. Titi:ka wa:n de yo:n titi:ka pos tsahtsaya:ni, yeh n' te:kokoh ya. Ke:mah. Te:kokoh, te:kokoh. Pos kualtsi:n *de que** nika:n tik..., tikitstokeh pos nochi ne:n wa:n miak a:mo kimatih *porque** pos ne: ke:man yehwa ne:n ika te:..., timopahtia:yah *o** te:chpahtia:yah *cuando de** Ke:mah. pero kintsi:n no: kuali a *que** a:mo, a:mo teh nemi nijó:n kokolis. Yo:n no: kokolis nijó:n chi:chi:lkokot. Ke:masá: te:chkuia ma:ski kone:meh *o** tehwa:n te:kuia. Ke:mah, kokolis no:, *fiero**. Wa:n, wa:n tekui:l..., te:kui:ltia toto:nik komo se: kui..., yo:n kokolis te:kui, te:kui:ltia toto:nik no:. Toto:nik no: te:kui, no: te:kuia toto:nik, sehsekui:lis. Iwa:n toto:nik. E:mah. Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n sehsekui:lis te:kui pos ma:ski to:natos pero se: sehsektok. Ke:mah, yehwa yo:n se: kimachilia porin... Ke:mah. Se: sehsektok wa:n pos no: kuali a kintsi:n a:mo tikitah de yo:n kokolis ne:n yo:n chi:chi:lkokot. Kanah, kanah, wits..., a:mo. Yo:n chi:chi:kokot semi tel..., no: para te:mikti:s ta: yo:n ye:k..., *ye:kfiero** te:kokoh. Te:kokoh semi. Te:kokoh wa:n chi:chi:le:wi ne:n Ke:mah. *de veras** ka:mpa ne: chi:chi:le:wi nijó:n kokot, no: mote:mpitstia wa:n Ke:mah. pos yehwa kihtowah nijó:n kita:lilia:yah, para pitsi:nia nijó:n kokot. Ke:mah. Yo:n kokot ne: *porque** nijo:n, yo:n kiliah chi:chi:lkokot, no: kihtowah kuali kita:lilia:yah yo:n kiliah taxwis, A:, ke:mah. Ke:mah. *porque** n' taxwis no: taman. No: taman, oksé: kokolis. Yo:n taxwis yeh mokalakia okuilin, yo:n, yo:n, yo:n a:mo kokot, chi:chi:lkokot, yo:n mokalakia se: okuilin, wa:n yehwa ne:n mahyá: te:ch..., te:tech..., te:techkalakini n' kilwiah. Pero y..., pero yehwa ne:n mochi:wa taihtik te:mal ye:k..., ye:ktakuaktik yo:n taxwis. Wa:n yeh n' te:kokoh n' te:mal. Ke:mah, yehwa, yehwa te:kokoh, a:mo ki:sa *porque** takuaktik. Yo:n, yo:n pahti *solamente** kipa:tskah wa:n ke:mah ne: ki:sa, wa:n pahtia yo:n taxwis. Kanah, ki..., ki..., ¿Wa:n yo:n kkoyo:niah wa:n kipa:tskah, kikoyo:nia:yah? Kita:lia teihsá: tein taema:nalti:s ka:mpa ite:mpan, wa:n yehwa n' kipa:tskiliah ke:meh se: taxi:ko:s sah wa:n ki:sa ya n' te:mal, takuaktik ki:sa ke:meh *postre**. yehwa n' taxwis ya mochi:wa. Pos no: neh nikte:kakilia:ya kita:lia:yah ne:n ta:tahmeh okseki:n yo:n aha:wixiwit yo:n selo..., yo:n selik kkua:ta:lilia:yah ka:mpa n..., Yo:n ta:l..., ta:lcha:wis kiliah. Ta:lcha:wis kita:..., ta:lilia:yah, ke:mah, ta:lcha:wis. Entó:s kita:lilia:yah ka:mpa ne:n mote:mpitstihtok, kita:lilia:yah para pitsi:nia nijó:n kokot, taxwis, para koyo:ni. Para mah, para mah koyo:ni. Ke:mah. Entó:s para mit..., nijo:n a:mo, a:mo te:kokowa:ya ok, mihyo:tia:ya ya. Ke:mah. Wa:n *de que** ihkó:n a:mo mihyo:tia:ya yehwa yo:n te:kokoh ne:n te:mal. Pané:, pané: tsaya:nisneki. Tsaya:nisneki nijó:n te:mal. A:, yo:n komo te:kui yo:n mah kipa:tskaka:n, *más** ne:nke:n pahti kipa:tskah, te:kokoh ke:mah pero panowa sah wa:n pahti a. Pos no: se: kitaya, ihkó:n kipa:tskayah wehka tsikui:nia no: ne:n te:mal. Ke:mah. Mopiswia wehka. Wehka tsikui:nia entó:s nijo:n pa..., patsa:wayaya. Ke:mah. E:mah. A:mo, a:mo titi:kaya ok. Yehwa nijó:n nochi ne: tik..., pos no: kualtsi:n *de que** nochi no: tikmattokeh, no: tikmattok ki:ní:n nijó:n kui..., yo:n ke:meh eskia no: se: kokolis. Ke:mah, no:. Yo:n se: kokolis *porque** yo:n te:kuia, kintsi:n pané: nik..., nika:n tinentinemih wa:n nika:n ti..., ti..., ti..., ihkó:n timo..., timitstinemih, pané: a:mo kanah tte:kakiliah mah kinkui nijó:n kokolis n' tokni:wa:n. Pané: ka:n, ka:n se: kkaki ok ekintsi:n. Pos no: kuali a *de que** a:mo kinkui yo:n kokolis *porque** yo:n no: sayoh para te:mikti:s. Ka:n se: kkaki ok. Ke:mah, te:kokoh. Te:kokoh semi, yo:n te:kokoh semi. Yo:n no: te:..., tetsahtsi:ltih nijó:n chi:chi:lkokot oso yo:n taxwis, ke:meh n' chi:chi:lkokot *igual** ne:n taxwis. Ke:mah, te:kokoh semi. N' taxwis, pero n' sayoh kihtowah n' taxwis a:mo ne:nemi. Yo:n a:mo, yo:n a:mo. Yo:n, yo:n ne:nemi, yo:n, yo:n ne:nemi. Wa:n i:n chi:chi:lkokot yo:n ke:mah, yo:n te:ne:nemi, se: i..., Yo:n pa:nki:sa, seko mota:li:ti wa:n *casi** te:ne:nemi nijó:n chi:chi:lkokot. E:mah. Ke:mah. Komo a:mo kitsakuiliah pos te:..., te:..., te:kui wa:n no: ika se: i:xtayowas, ta:, pos ta: te:kokoh. Ke:mah. Ke:mah, wa:n toto:nik n' *tejoderowa**. Toto:nik, yehwa yo:n te:kui toto:nik wa:n se: ki..., ma:ski to:natos pero se: sehsekui. Ke:mah. Kipia *que** te:take:nti:skeh ika n' a:ya:t para a:mo semi se:, se: sekuis. Ke:mah. A:, pos yehwa sah yo:n n'nekia n'matis wa:n nikneki xne:chili moto:ka:y wa:n ka:ni n' tiwa:le:wak. Pos kualtsi:n timonohno:tskeh, kintsi:n nochi timotapowihkeh ki:ní:n para yo:n pahti de n..., nijó:n witsti. Pos neh nijo:n, nehwa nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, niwa:le:w ne: San Miguel Tzinacapan. Kuali etok. Pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n no: niwa:le:wak San Miguel Tzinacapan. A:, *bueno**.