Pos a:man *que** sepa nika:n timona:mikih, ne: nikneki nimitstahni:s ox tiki:xmattok ne:n chi:lxoxowik, ka:nachi taman *o** kehke:ní:w moskaltia yo:n *o** *o** nejo:n kehke:ní:w de wehwei mochi:wa ne:n ita:kka wa:n ke:ní:w de weh..., wehkapania. Onkak seki..., ox wehkapania *o** seki ta:lpantsi:n sah n' ta:ki. Xa: tiki:xmattos no:. Ke:mah, nik..., niki:xmattok. Kuali a *que** tine:chtahtania ka:mpa i:n timahsih, nika:n timona:miktinemih, nika:n timona:mikih, pos no: kuali a ti..., timotahtaniah ki:ní:n t..., pos tiki:xmatih i:n chi:lxoxowik. I:n chi:lxoxowik neh niki:xmattok o:me taman. Se: taman de yo:n wehwei wa:n se: taman de yo:n achi pisi:ltik, achi tohtokotstik, tsikitsitsi:n, a:mo semi telwehwei wa:n a:mo semi wehkapania. Entó:s no:, no: kualtsi:n ima:yo, achi pihpitstik no:. Wa:n i:n seki ne:n chi:lxoxowik no:, no: *mismo** yehwa, pero kachi we:weyak n' i..., n' ixiw..., n' ixiwyotsi:n, kachi wehwei. Wa:n yo:n a:mo nikihto:s ne: mo..., moolo:chowa, yo:n ihkó:n mo..., ta:ki nihkó:n mota pero no: wehwei mochi:wa ihko:kó:n. Wa:n no: nik..., nikua n' ke:masá: pos kachi, kachi ahwiya:k de n' okseki. Ke:mah. Wa:n i:n se: a:chi chi:lahwiya:k i:n de we..., wehwei Ke:mah. wa:n achi xahxawatik. Pos no: *igual** ke:meh n' oksé: ne:n n' ixo:chiyo no: ista:k. No: ista:k n' ixo:chiyo. Wa:n no: itsi:ntan no: mota:liah ne:n a:skameh wa:n yo:n sipomeh. Yo:n simo..., sipomeh, tak no: kima:kuah *o** s..., a:t ke:yeh pero ke:masá: se: kinahsi ompa ne:. Ompa se: kinahsi wa:n pos a:chá: n..., yehwa:n yo:n kima:kohkoyo:niah ne:n ima:y de n' chi:l. Ke:mah, iwki eski. E:mah, yehwa:n. Pos yehwa yo:n kintsi:n nochi se: ki..., pos no: nikmattok i:n o:me, o:me taman wa:n pos semi telkoko:k n' oksé: wa:n oksé: achi xahxawatik. Ke:mah. A:mo semi koko:k, kualtsi:n sah. Yehwa. Pos no: de, de yoksi no: kualtsi:n chi:chi:le:wtok. Ke:mah. No: chi:le:..., chi:chi:le:wtok wa:n no: kikuah semi yo:n chiktehmeh. Wa:n yehwa:n tak yo:n de n..., chahkuiskeh wa:n tak ne:n okseki chiktehmeh kikuah. A:it mohmot xa: no: kikua. Ka:n se: kimati, pané:..., *casi** tak..., ke:mah eski de maya:na kikua:s kati:yeski chikteh. Kikua:s wa:n... Wa:n *igual** neh nik..., nikmati wa:n teh xa:, xa: kachi no: tik..., tikmatis ke:meh i:n tinentinemi oso tikinta:lia *matitas**, xa: tikta:lia *matitas** xa: tikmati katí:n kachi ahwia:k, ki:ní:n se: kito:ka, oso we:wehka *o más se:cerca** ihkó:n. Ke:mah. Pos teh xa: kachi tikmattos. Pos ke:mah, neh niki:xmati tepitsi:n de yo:n chi:ltekpin *porque** tehwa:n timoskaltihkeh nowe:ita:tah te:cheka:naya ika yo:n chi:walis wa:n tik..., kite:mowaya kowtah ka:mpa kowtah katka, kixta:waya *renta** wa:n sake:ra se: tahko almo:n wa:n titawi:tekiah tatampa wa:n t'te:xi:mah n' kowit wa:n de wa:ki, *bueno** t'te:xi:mah niman tikpaya:ntiwih Yo:n ihwa:k a:mo tiktehtekiah kowtati:l ke:meh ekintsi:n monamaka kowit. Ihwa:k a:mo, a:mo kkowayah n' kowit n' tokni:wa:n. Ke:meh pos nochi ko:nkuiah kowtah n' kowit, nochi kuah..., kuali kuahkowitih, ekintsi:n kkowah n' kowit *porque** ki:xeheko miak tokni:wa:n koyo:tekitih, a:mo yowih kowtah ok, pos kikowah kowit a, pero ihwa:k a:mo kkowayah kowit. Ihwa:k tehwa:n kowit nochi tika:wilchi:wayah, t'te:xi:mayah wa:n tik..., pa..., t'paya:nayah ke:meh weli, nochi n' ta:ko:t tikpaya:nayah ika *machete** wa:n t'chiah mah wa:kis tepitsi:n wa:n ke:mah tikxo:taltia:yah ya. Nochi n' kowit tein yo:n tohtoma:wak wa:n a:mo tata ok tiki:xkepayah ika *palanca**, tatsi:ntan t..., tikololte:mayah wa:n ompa moa:wilowa:ya n' kowit. Ompa pala:ni a para tapala:n ya. A:mo tikahkowiah kowit, tehwa:n nochi t..., tehwa:n tiknekih ttato:kaskiah sah pero a:mo tikahkokuiah kowit. Wa:n ekintsi:n a:mo, ekintsi:n se: kiteh..., se: kowit se: kitehteki nochi, se: kite:nteki, nochi se: kipaya:na *parejo**, se: kinamakati. Kikowah n' tokni:wa:n, pero yo:n achto a:mo kkowayah kowit. Pos se: kitehteki, se: kikui. Tehwa:n se: *viaje** ne: tatasohtia wa:n tiknemilihkeh t'namakaskeh kowit pero t'tekkeh yo:n ahkokowit wa:n tik..., tikwi:kakeh Kuesala:n t'namakatoh, nochi n' to:nal t'nemi:ltihkeh nochi n' to:nal, [a:mo] akah te:chkowilih ke:meh..., ne:nkah t'ma:mahtinemiah, t'piayah se: *burrito**, t'wi:katinemiah n' kowit ne: Kuesala:n, a:mo a:kin te:chkowilih n' kowit. I:pa no: miak te:ilwia:yah yetok sah n' ka:mpa kkowayah, ka:mpa *pannamakah** sah. Pero yehwa:n *panaderos** kinekiah se:..., *cuartones** wa:n mah tsikitsitsi:n, mah o:me *cuarta** sah. Wa:n tehwa:n t'wi:kayah de ehe:yi *cuarta** pos a:mo te:chwelitih n' kowit. Pos sepa iwki t'wa:lkuikeh yo:n kowit, a:mo te:chkowilihkeh. Pero ekintsi:n kowit n' *hijuemala** ne: xola:lpan, A:mo kinekkeh de we:weyak. I..., timota:ta:ntokeh ika yo:n kkowah *o** kikowa a:kin eski, ma:ski se: siwa:t pero no: ma:s siwa:meh ekintsi:n kipia tekit xola:lpan, ka:sá: tekitih wa:n wa:n kikowah n' kowit, a:mo kuahkowitih ok. Pero ihwa:k nochi Kkowah. Wa:n ka:n ka:..., ka:n, a:mo katka timia:keh, a:mo ti..., ne: xola:lpan, pos a:mo..., wa:n nochi kuali ya:yah kowtah, kkuitih kowit wa:n ka:n teh poliwia kowit, pos a:mo kkowayah n' kowit. Nika:n, nika:n tehwa:n tocha:n a:mo kkowayah, San Miguel a:mo kkowayah kowit. A:mo kkowayah. Ka:wilowa:yah sah n' kowit, kite:te:mayah. Tehwa:n t'wi:kayah Kuesala:n t'nemi:lti:tih wa:n a:mo t'namakayah, ne:nkah t'nemi:lti:tih sah. Pero eki..., pero ekintsi:n wi:tseh n' tokni:wa:n nehkuí:n kual..., kwa:lkuih kowit, niman mopa:panawiah n' takowaniah. *Por tarea** kikuih, *por cuarto**. Pero ih..., ihwa:k a:mo, a:mo kkowayah kowit. Tehwa:n ttayo:wihkeh, ihwa:k nimitsilia tehwa:n kowit a:mo ttehtekiah pos ompa tika:wilchi:wayah wa:n *una vez** wa:ki a ne:n tahsol tikalakilia:yah tit ya wa:n kowit tein tohtoma:wak a:mo nochi A:, nankuiah ke:meh... tapala:n. A:mo nankololowa:yah para tapala:n. Ka:n tik..., ka:n t..., ka:n, ka:n tikuiah nio:n tei, pos t'xo:taltia:yah. Kanah wa:n a: pos n' tehwa:n nochi tik..., om..., *t'palancawiah**, tatsi:ntan t'te:matih wa:n ompa moa:wilowa n' kowtsí:n. Wa:n a:mo kiteh..., a:mo t'tehtekiah pos n' kuahkowinih..., ka:n no: onkayah *más** kuahkowinih para kitehtekiti:wih, ka:n kitehtekiah kowit. A:mo kitehtekiah. Kanah, pos ka:n no: miak..., ka:n no: kwe:io:nkuiah tokni:wa:n semi. Ttelmiakiakeh ekintsi:n titelmiakeh, pero achto a:mo k..., semi miakeh n' tokni:wa:n wa:n de nochi kowtah ok ya:yah, pos kwa:l..., yowi tekititi kwa:lkui kowit. Wa:n nejo:n tika:lwilchi:wayah n' kowtsí:n wa:n ke:mah titachipa:wah ya, ttai:xololowah tiktepe:wah itech s..., ke:meh *tiempo San José, mero** marzo se: kito:ka, *mes de** marzo ihwa:k se: kito:ka n' chi:ltet, n' *semilla** iwa:n tomat wa:n se: kito:ka *sandía**, mochi:wa n' ihwa:k *sandía**. Komo t'to:ka a:ko:lin pos no: s..., tate:noh kuali t'to:kas a:koli:n, komo sake:ra o:me, e:yi pa:nti t'to:kak, no: kuali se: kito:ka n' a:kolin. Yo:n kuali nankito:kayah itech s..., marzo. No: itech, itech, itech marzo se: kito:ka n' a:kolin no:. Ke:mah wa:n mochi:wa n' a:kolin soh n' *tiempo** mah se: kimatili. Pero komo teh a:mo t'matililia ne:n tikto:ka ke:meh kintsi:n i:n *tiempo** tikto:ka n' a:ko:lin a:mo mochi:was *por[que] kiowa:tah. Yeh a:mo panki:sa wa:n a:mo, a:mo mochi:wa. ¿Wa:n katí:n me:tsti kito:kayah...? Ta:ká:n moskaltia seki, moskaltia tsikitsitsi:n sah n' a:ko:ltsí:n wa:n ompa tami wa:n a:mo, ihwa:k moskaltia:ya wehkapan a:ko:lin, ke:..., [sa]ke:ra se: *garrocha**. Se: *garrocha**, o:me *metro**. Moskaltia [...] wa:n ye:kkualtsi:n ta:ki de se: ka..., ta:lte:noh ihkó:n mo..., mah mota:lia n' ixo:chio motahta:lia, *hasta** ikechtan nochi ta..., mosa:lowa ya ne:n ita:kka, moyewalo:ltia:ya ihkuí:n. *C..., cada** ii:x mokopi:na ne: xo:chit ompa etok n' exo:tsí:n, mokopi:na ihkuí:n mokopi:nti:w para moyewalo:ltihtiw ihkuí:n ni:nipaka *hasta** panki:sa ikechtan. Miak a:kolin kite:makaya neli s..., s..., ki... ¿Wa:n ki:niwki n' ixo:chio ne:n...? ¿Ista:k oso tsih...? N' a:kolin ne:n ixo:chio *me..., medio**, chi:chi:ltik a:chi:petik n' ixo:chio n' a:kolin. E:mah wa:n ne: pané: tiki:xmati yo:n kinamakah Kuesala:n a:ko:lxo:chit, kiliah ata yo:n yo:n kinamakah yo:n achi tepe:wi xo:chit wa:n olo:chposo:ni ihkuí:n, yehwa n' ixo:chio, *igualito** yo:n. A:, n' *igualito**. E:mah, pané: *cornetitas** ihkuí:n wa:n ihkuí:n tehte:nkoyo:ntok n' xo:chitsí:n. Achi chi:chi:la:chi:petik ne: xo:chitsí:n, yo:n a:kolin ixo:chio. Wa:n I:n marzo, *m..., mes de** marzo se: kitoka miak taman, yehwa n' a:ko:lin, se: kito:ka *sandíatet** para ke:meh a:man i:n, a:man i:n *tiempo**, i:n julio ya, *veinticinco de** julio onkak sandía. Yo:n tikto:kayah n' tehwa:n *sandía** ihkuí:n yo:n de, de n' *criollo** nika:n mochi:waya, mochi:waya. Ekintsi:n pos... Nima:n mochi:wa. Yo:n se: kito:ka *tiempo** ke:meh *chilito**, ke:meh *sandía**, ke:meh n' a:ko:lin, mochi:wa itech marzo n' a:ko:lin. Wa:n nejo:n ompa t'to:kayah n' chi:xoxowik ne: tikto:kayah ya para nejo:n ke:meh a:man pos onkak n' ch..., pe:wa wehwe:wehka n' *chilito** t'tekiah ya. *Para** septiembre onkak *chilito** se: kitekia ya. Wa:n yo:n *chilito** miak taman. Seki nejo:n tik..., tikitayah n' chi:l tiktekiah nejo:n moahkokehketsa n' chi:l *o** wa:n *mohmorado**. Wa:n seki ne:n chi:l yo:n *mohmorado**, mopahpampilowa wa:n seki n' chi:l ohololtik sah ne:n *chilito** Ohololtik sah, mopahpampilowa no: wa:n seki n' *chilito** ne: i:n te..., tepitsi:n we:weyak sah wa:n wa:n kahkawaktik, yo:n no: kualtsi:n yo:n. Itech yo:n se: *chilarowa** miak taman xina:ch se: kita wa:n tein tikwelitas yehwa, tehwa n' tikneki *tichilaros más**, Kahkawaktik. xiki:xti yo:n, xik..., xika:wa, xika:wa mah chika:waya n' tein tikwelitas ne:n tikwelitas yo:n *semilla**, mah chika:waya wa:n *Casi de** miak taman kito:kayah. ke:mah x'teki n' oksik sah wa:n ke:mah tikchipa:wa wa:n ompa ki:sa sentaman sah *mosemilla*. Yehwa n' se: kichi:wa nih..., de se: kinehneki kati:yeh. De se: tato:ka pos se: kkowa n' *semilla**, chiltet ke:meh ya mitsakakeh. Se: taman ne:n ki..., *semilla**. Pero ttato:kati wa:n tikita n' chi:l katí:n tikwelita yeh yo:n xka:wa *mosemilla**, tein *más** wehwei, *más** kahkawaktik *o** yo:n *moraditos**. Iwki yo:n. Yo:n chi:l nika:n tehwa:n mochi:wa. Wa:n ne:, onkak seki yo:n chi:lxoxowik, wehwei mochi:wa *hasta** ihkui:kuí:n moskaltia wa:n we:weyak *hasta** ihkui:kuí:n Wehkapania. chihchihkoltik. Yo:n, yo:n a:mo, a:mo koko:k wa:n ka:n semi ahwiya:k, s..., selo..., seloahwiya:k sah. *Pero más** ahwiya:k tein yo:n *criollo** nika:n mochi:wa tehwa:n tsikitsitsi:n. Nika:n tehwa:n *chilito** ihkuí:n sah moskaltia, semi miak, wehkapan ke:meh..., semi wehkapan o:me *cuarta** wa:n tahko. A:mo wehkapan. Pero seki achi, tein yo:n nimitsilia ye:kwe:weyak sah ihkó:n pané: komekat tehtetsi:ltik. A:mo semi weh..., moskaltia. Iwki mochi:wa: ke:meh se:, se: *uno, veinte de** wehkapan. Iwki mochi:wa. I:pa moxelowa wa:n ye:kta:ki, ye:kchihchi..., chihchihkoltik n' *chilito** ihkó:n. Neh nikitani nika:n A:, ompa ya momahmaxalowa. Xo:chitla:nkopa kito:kah yo:n. Wa:n kwi:kah *por bulto**, kinamakatih Zacapoaxtla. Miak kiki:xtiah *porque** kito:kah wehweika. E:mah wa:n kita:liah n' tapala:n para mochi:wa n' *chilito**. Pero yo:n no: se: taman no:. Se: taman yehwa wehweichi:l, nika:n no: mochi:wa wehweichi:l komo se: kito:kak pero yo:n a:mo wehkapania. O:me, e:yi sah mopilowilia wa:n iwki wa:ki a. A:mo semi miak mochi:wa. A:, a:mo miak mochi:wa. Pero n' i... Wa:n yo:n chi:lxoxowik tein nika:n tehwa:n *tosemilla** mochi:wa ekintsi:n tik..., ekintsi:n tiktekis wa:n i:n a:man tikto:kak, para se: xiwit komo sepa tik..., a:mo tika:wilih xiwit sepa, sepa selia wa:n sepa ta:ki. Kichi:wa *siquiera** o:me oso e:yi xiwit. E:mah. *Casi de** selia ya ompa ne:n Ke:mah, kichi:wa o:me xiwtika yo:n *chilito**. de ki:sa n' ixo:chiyo wa:n ompa mochi:wtiw. Kichi:wa o:me xiwit, pero... E:mah, mochi:wa o:me xiwit. Soh n' tomatsí:n a:mo wehka:wa, ki..., soh, se: *viaje** tikololo:s wa:n ompa tamik, xokoya. Pero de n' *chilito** kichi:wa o:me xiwit. Ka..., tep..., tami wa:n sepa selia. Sayoh mah se: kinki:xtili n' okuilimeh ke:meh yo:n... O:me xiwit. E:mah, se:..., de t'tami teki sepa selia wa:n sepa tiktekis wa:n... E:mah. Se: t... Ke:..., ke:mah *o**... Ka:n semi sanke:n a:skayowa yo:n, a:skayowa n' chi:ltekpin *o** n' tomat. pero n' yo:n chi:lxoxowik a:mo a:skayowa. *Siempre** yo:n no: seki okuilimeh n' ima:ko mota:liah yo:n, yo:n ye:k te:kokohkeh komo se: moma:kalakilih. A:mo a:skayowa. A:mo, a:mo teh kichi:wiliah yo:n. E... Ke..., ke:mah. Yo:n ka:n *delicado**, kachi *delicado** ne:n chi:ltekpin, ka:skawiah wa:n yo:n okuilimeh kua:wihwitsyohkeh mota:liah, pero yo:n chi:lxoxowik a:mo wa:n kichi:wa o:me xiwit yo:n. Wehka:wa. Sayoh mah se: kitekti..., n' chi:l, mah s..., a:mo se:..., komo teh ata tikneki *para semilla** O:me xiwit. yeh xka:wa sah *para semilla** sah n' komo t'neki. Komohkó:n de n' tika:wilih mah ka:mpa oksi n' *chilito** a:mo moskaltia ok wa:n iwa:n wa:ki no: n' ikowyo. Pero komo teh t'tektiw n' *chilito** selistiw, selistiw wa:n ta:ktiw. Kwa:tsa ne:n *mata** komo se: kka:wilia. Kwa:tsa no:, kwa:tsa no:, moneki tiktektia:s. wa:n ke:meh tiktetias wa:n ke:mah nejo:n para moskaltia kuali wa:n a:mo kitsakuilia n' ita:kka, Ke:mah wa:n kichi:wa *hasta** o:me xiwit yo:n ne:n kow..., kowit ihkatok, wa:n se: xiwit sepa xikme:wa sepa olo:chselia wa:n sepa mitspale:wia. Sepa, sepa tikteki n' ita:kka, kualtsi:n yo:n. De nika:n tehwa:n, de nika:n tehwa:n *tosemilla** wehka:wa. Pos kualtsi:n nijó:n *mata** a:mo, a:mo mone:neki. Pero yo:n y..., wehweichi:l sah se: kito:kak, soh se: *viaje** t'tekis wa:n ompa tamik. Wa:n ihkuí:n sah moskaltia, tsikitsi:n sah, miak. Telwehkapan se: *cuarta hasta** wehkapan oso *veinticino de** wehkapan. A:mo wehkapania. Tak a:mo se: kimati kox a:mo ta:lna:miki nijó:n. Eski ka:n kachi ta:lna:miki, pero nika:n mochi:wa ta:l..., tepitsi:n sah wa:n ta:ki sake:ra ka:n e:yi, na:wi sah, yehwa sah yo:n se: kowit. A:mo miak ta:ki. A:mo miak ta:ki. A:mo, yehwa sah yo:n niki:xmati wehweichi:l. Et..., miak, miak taman chi:l onkak de, de chi:lxoxowik. Wa:n okseki kachi kualtsi:n ta:ki. Pos yo:n de n' yo:n pisi:ltik, tein yo:n de Ke:s..., *ke:smohmorado** yo:n kachi ta:ki wa:n yo:n kichi:wa o:me xiwit sake:ra. Ke:mah, o:me xiwtika. Wehka:wa. Wehka:wa, wehka:wa, tapale:wia. E:mah, yehwa yo:n. Yehwa niki:xmati de chi:l..., de chi:lxoxowik niki:xmattok yehwa yo:ni. E:mah. Pos kualtsi:n no: *de que** nika:n timona:mikih wa:n tine:chilih nika:n nochi tine:chnohno:tstok, pos nochi tne:chilih katí:n ne:n tiki:xmati nejó:n *chilito**, pos a:mo *mal**. Tehwa:n seki sayoh seki tiki:xmatih, pero a:mo nochi. Ke:mah. Wa:n nikaktok kualtsi:n *de que** nochi mitsne:xtilihkeh nochi tikta:lih *cuidado** ke:ní:w n' tikto:kas Ke:mah. *o** ki:ní:n tikme:was *o** ki:ní:n *ticuidaros** pos yo:n komo se: kinka:wilia yo:n a:skameh oso yo:n seki okuilimeh pos ki..., ki..., kwa:tsah. Kwa:tsah ya. Wa:n nikaktok ki:ní:n para se: kitekis nijó:n *chilito** se: ki..., ke:meh eskia se: kiti..., kita:tamanka:ta:lia. A:mo seko sah se: kita:lia. A:mo. *[Por]que** no: nikit..., nikaktok ne:n... Pos kualtsi:n no: *de que** kintsi:n timotapowihtokeh pos seki a:mo se: kineltokas, pero seki se: kineltoka pos no: hkó:n komo se: kita:li:skia, se: kitachihchi:wi:skia nijó:n a:mo *mal**. Ke:mah. T... Pos timoka:wah sah. Tiknekih nochi tikowaskeh wa:n sa..., a:mo tikpiah tomi:n para tikowaskeh. Ta: sayoh *que** tehwa:n pos a:mo no: tikchi:wah *cuenta, pero** weli timoka:wah, Moneki mah se: kichi:wa *lucha**, komo taka:wtok mah se: kita:li yo:n *semillita** wa:n te:chpale:wia. Wa:n nikawí:n no: mochi:wa semi. Mochi:wa de ka:mpa... Mochi:wa, mochi:wa de... *Chilito** a:mo kkowa sese:k, a:mo kkoko:wa kiawit, sayoh mah a:mo, mah i:pa wehweia mah kima:s..., kima:, kima:s kiowit pero i:pa wehwei a, a:mo teh *kipasarowa**. Pero komohkó:n kone:meh ke:mah kiwa:tsa n' kiowit, kimahma:, moxoh..., moxohxokolia, wa:n a:mo moskaltia ok. Yo:n ko..., niman ke:swahwa:ki. Ompa wa:ki n' ike:span. Wa:..., wa:n ke:masá: se: kito:ka yo:n *chilito** komohkó:n, komohkó:n i:pa wi:tsa *de tiempo mal** kitekih chapolimeh. Kitekih chapolimeh, chapolimeh kitekih, yo:n wi:tsa ke:masá: *mal tiempo**, A:, chapolimeh kitehtekih. Wi:tseh a:t ka:ni n' chapolimeh wa:n kitekikih de yowak wa:n tiki:sati:w te:ntok *parejo** n' chi:l. chi:l..., chi:ltek..., ih..., ihkui:kuí:n ta: *cuando** selistok, *cuando** mo..., ixwatok. A:, kitsi:ntehtekih ne:n ch..., chi:l. Kite:xi:mah, komo a:mo kite:mah ompa m' *plantita** wa:n *por surco** yowi wa:n kitamiah. A:mo kka:wah mah mochi:wa n..., kkua:tehtekih. Yo:n kihtowah no: kitawelia mohkó:n se: mokua:xi:n niman kit. K..., kikua:tehtekih oso sayoh n' imahma:ko. Komo ttato:k..., ttato:kati wa:n timokua:xi:mak yehwa n' kitawelia no:. Moneki mah a:mo se: mokua:xi:ma yo:n *cuando** se: kito:kas *chilito**. Pos no: kuali a nika:n timolihtokeh no: *de que** pos no: ihkó:n kitawelia nijó:n komo ti... Ke:mah. t'to:kati nijó:n *chilito** oso tikme:wati nijó:n, kitehtekih n' okuilimeh *porque siempre** moneki mah a:mo niman se: mokua:xi:ma. Kitehtekih. Mah ka:n niman se: mokua:xi:ma, mah se: moihyo:wi, mah se: kita n' tato:k mah moskalti ok ke:mah. Ke:mah, pero... Achto, achto ke:mah, ihkó:n. No: kualtia kit pero achto mah se: mokua:xi:ma, se:... se: kaxto:l to:nal wa:n ke:mah mah se: ki..., se: kitati a ne:n E:mah. Mah se: kitachihchi:wi a n' ka:mpa se:..., *de que** se: kitati:w n' *chilito**, para a:mo teh se: kich..., se: kitaweli:s. Para a:mo se: kitawe:li:s *porque** nij..., Ke:mah. ne:nke:n kitehtekih n' okuilimeh. *De..., delicado** n' *chilito**. Pos yehwa sah yo:n nimits..., nimi..., nimi..., timotapowiah wa:n Pos yehwa yo:n. sayoh 'ne:chili moto:ka:y wa:n ka:ni n' tiwa:le:wak. A:, *bueno**. Neh ni..., nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián. Niwa:le:w ne: San Miguel Tzinacapan. Pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:wak San Miguel Tzinacapan. A:, *bueno**.