Pos a:man no: sepa timonohno:tstokeh nika:n, tiknekih timitstahtani:skeh *que** ox no: tiki:xmattok yo:n sakat, n' to:chsakat, ka:ni mochi:wa wa:n ke:niwki tamati wa:n, wa:n nejo:n ox wehkapania, ox toni n' kikuah, kikuah tapialmeh *o** toni n' kikuah *o** k..., toni n' se: kitatekiwtia kachi. Pos yehwa neh nik..., tepitsi:n nika:n timonohno:tstokeh ne:n..., pos neh a:mo nikmati ne:n ton kikuah nijó:n to:chsakat, yo:n e:wi ne:wí:n kahfe:ntah hkó:n itech i:n ta:ltsí:n e:wi, wa:n ka:mpa se: tawi:teki ihkó:n se: kitehteki, a:mo, a:mo kineki kitekis ne:n A:mo kiteki n' *machete**. mowiwitani[mowiwitalani], ke:masá: wiwiti se: kiwiwita. E:mah. Wa:n pos yo:n no:, onkak ne:wí:n, motila:wa ne:wí:n onkak, ne:n *por eso** kiliah to:chsakat *porque**, pos tsikitsitsi:n ihkui:kuí:n ne:n ke:meh y..., tamati ke:meh yo:n xonakat. Ihkó:n *mero**. Ke:meh yo:n xonakat ne:n ihista:k ne:n i..., n' ixo:chiyo. Ke:mah. Yo:n ne:, pos ne:n ompa neh a:mo nikmati kox kikuah ne:n kuak..., xa: k..., xa: kkua:skeh ne:n tapialmeh no: pero, pos ke:meh ne:wí:n kowtah onkak, ampo:wí:n ka:ns ika kaltsi:ntan a:mo kachi tei. Ka:n tei. Onkak ne:wí:n kowtah ka:mpa hkó:n i:x..., ka:mpa achi ta:tamanis *o** achi i:xta:take:s, se: kita se:, ihkó:n se:, ka:s ika se: t..., se: kime:..., se: kwiwita. Ka:s ika se:..., ke:meh i:n kahfe:ntah nejo:n nochi yehwa moi:xkui ata. Nochi moi:xkui wa:n Ika yehyewalika, yehyewalika mochi:wa yo:n. pos yo:n de a:mo te:neh ne:n pos ika se: kiteki nijo:n mokuehkuelpachowa sah. Soh kipeta sah. Kipeta sah. Kipeta sah. Para de te:neh pos kitektiw ke:meh eskia, ka:mpa tehteyoh *mejor** se: kwiwita nijó:n. Ke:mah. Kachi kuali mah se: kwiwita. Pos no: de to:na no: wa:ki niman wa:n pero, de, de, de hkó:n kiowtiw sayoh se: kahchi:wa. Ka:n, ka:n wa:ki, ye..., ye:knalwayoh ke:meh xilwa:s. Ta: yo:n kwi:k..., kwi:ka itsi:ntan ta:ltsí:n. Ke:meh xilwa:s. Ihkó:n *mero**. Wa:n pos ne:wí:n se: kitamo:ta, ne:wí:n komo se: kiteki *siquiera** se: ihkó:n, pos se: kitamo:ta ne:wí:n selia. Sepa selia, sepa selia. Selia. *Casi** kwi:ka ne:n ta:ltsí:n, yo:n a:mo xi:i:ni n' ta:ltsí:n. A:mo ki:sa, ta:, A:mo ki:sa n' ta:ltsí:n, a:mo ki:sa. Yo:n kwi:ka. Kwi:ka ke:meh semi nalwayoh potoktik wa:n mopilowa n' ta:ltsí:n itech. Wa:n mopilowa wa:n Ke:mah. pos yehwa yo:n a:mo se: kimati, teh x..., xa: tikmattos para toni se: ki..., se: kikui, xa: kikuah ne: tapialmeh *o** *o** teihsá: ihkó:n kikuih para, para se: mopahtia. Ke:mah, pos neh no: niki:xmattok yo:n sakat, pero nikita *que** a:mo, a:mo teh kichi:wa, teh..., teihsá:, teihsá: para pahti, tein ke:mah nikita kikua, yo:n semi kwelita yo:n to:ch..., to:chimeh ka:mpa onkakeh, iwki n' tein selontsi:n semi kwelitah, kina:miktiwih yo:n sakatsí:n kikuah. Wa:n no: kikuah tapialmeh, komohkó:n ne:, kitekkeh ya, at..., ata wehkapan mo..., ka:sá: ika wehkapan..., wehkapania mochi:wa, iwa:n sakat kitekih, kikua n' tapial te:wa:n. Kikuah. E:mah, yo:n kikuah komohkó:n se: tapialtsí:n kite:miliah kikua. *Pero ma..., más** a:mo, a:mo teh, a:mo teh kitatekiwtiah. Pos neh nikita ka:mpa miak onkak, ihkó:n tila:wtok, ompa yoweh ne:n a:yo:to:chin, ompa panowa, pos kipeta. Ke:mah. Kipeta ompa ne: wa:n pos a:chá: seki yehwa ne: se: kita kkua:kohkoto:na, xa:, xa: yehwa. Xa: yehwa, yehwa, yehwa, no: yehwa, ke:mah wa:n Yehwa eski, ta: ne: niman se: kimattok komo pano:ki, kipeta para ne:wí:n oso wi:tsa para nika:mpa, pos pettok, Ke:mah, ke:mah. niman se: kihtowa, nika:n pano:k n' a:yo:to:chin. Ke:mah. Wa:n n..., neh a:mo ke:man, ke:masá: no: kitsi:nihichkua. Ke:mah, kitsi:nihichkua, kite:molia ta:lkuitaxkolmeh. Ke:mah. Yo:n, yo:n, yo:n sakat kito:ka:ytiah ne: Kitsi:nihichkua, ke:mansá: ka:s ika ye:kwehka ihkó:n tahtachkua ke:meh pitsotsi:n, to:chsakat ne: kikuiliah n' ito:ka:y ke:meh yo:n nejo:n ne: to:chin tikiliah, yo:n koyo:meh kiliah *conejo**. Wa:n yehwa kkuiliah ika, ika, yo:n to:chin kiliah porin tohtoh toh..., tohto:chtik n' yo:n *conejo** mota:lia moto:chta:lia ata, w..., yehwa ika kkui:lihkeh n' ito:ka:y yo:n to:chsakat porin Moto:chta:lia wa:n... seko sah ne:n, ne:n e:wa ika taktson wa:n ompa etok, a:mo, a:mo mowila:na niu:n tei, ka:mpa etok itaktsoyo ompa sah mochi:wa wa:n a:mo, a:mo mi:xto:ka yo:n. Pos yo:n sayoh mokehketsa ihkó:n, tepitsi:n ihkó:n mo..., Ek..., mokehketsa sah, mokehkets... mota:lia pero a:mo semi telwe:i mota:lia. Ke:mah wa:n, wa:n i..., ixo:chio e:wa i..., itech n' i..., ima:tsa:la:n, iwa:n ka:mpa ima:xiwyo e:wa wa:n ki:sa pané: tsonti ne:n i..., i..., iyo:l..., yo:l..., iyo:lkowyo N' iyo:lselo. wa:n ikua:pan ya ata yo:n mochi:wa se: xo:chit ista:k. Nochi ista:k ya n' ikua:pan wa:n Ista:k n' ixo:chio, e:mah. Pos tsikitsitsi:n ne: xo:chitsí:n. Ke:mah, tsikitsitsi:n. Ista:k. E:mah. Yehwa yo:n yehwa, yeh ka kiliah to:chsakat *porque** e:wa itech ne:n yo:n to:ch..., to:chi:n kiliah ki..., yo:n kikui:lihkeh n' ito:ka:y wa:n kita:lilihkeh to:chsakat no:. Pos yo:n to:chsakat porin tsikitsitsi:n. Ke:mah, porin tsikitsi:n. Wa:n tak porin ompa panowah ne:n ayo:t..., a:yo:to:chin. Ke:mah i:n porin, i:n to:chin tikiliah, yehwa yo:n kiliah *cone...**, yo:n *co...**, iman kiliah *conejo**, yehwa yo:n kiliah to:chin. Yo:n *cone..., pero**, E:mah, se:, se: a:yo:to:chin, se: a:yo:to:chin wa:n i:n se: to:chin. Wa:n a:yoto:chin yehwa ya ne: panowa tech ne:n ompa ka:mpa ne:n sa..., mo... Kam..., mohtia wa:n neli ki..., ka:mpa yetok yo:n sakat, semi takuecha:wtok porin miak ima:y kipia, wa:n nejo:n ompa moka:wah n' ta:lkuitaxkolmeh, ompa i..., mocha:ntiah no:. Wa:n yeh ka yeh kinte:mowa yo:n a:yo:to:chin kinte:mowa n' ta:lkuitaxkolmeh. Yo:n semi kininkua n' ta:lkuitaxkolmeh ne:n a:yo:to:chin. Ompa kite:mowa, ka:s ika se: kita nijo:n ko:kó:n de kichi:wa ne:n tekoch, Ke:mah. Ke:mah, se: kita ka:sá: tachkuatinemi yo:n, *siempre** tahtachkua a:mo tahtachkua sah, ta: yo:n kinte:mowa okuiltsitsí:n yo:n ayo:to:..., yo:n, ta:lkuitaxkolmeh kinte:mowa yehwa n' kininkua semi yo:n a:yo:to:chin. Yehwa n' ta:lkuitaxkolmeh, yo:n we:weyakeh. E:mah, yehwa n..., e:mah, yehwa n' kinkua. Wa:n yehwa yo:n ne:n, Ke:mah, e:mah. pos ompa ne: nemih eski wa:n de kichkuah ka se:, kahsi momatih, momatih wa:n Momatih *más** ki..., kite:mowah ompa ya. Pos yo:n okuiltsitsí:n yehwa ya motate:moliah, kin..., kinihichkuah wa:n Ke:mah. xa:, xa: no: kipia itsi:ntan de n' to:chsakat, xa: ki..., xa: kipias, mokalakiah. Ta: mokalakiah ompa itsa:la:n porin, porin nalwayoh semi. Wa:n yo:n a:chá: no: kwe:liliah ne:n inalwayo. *Porque** n' inalwayo no:, no:, no: pihpitsa:wak, ihkó:n mi:xta:lia. A:chá: ke:mah, kwe:liliah eski yeh ka ompa mokalakiah. Pitsaktsitsí:n, pitsaktsitsí:n. Ke:mah. Yehwa yo:n ne:n pos nika:n timonohno:tstokeh, nika:n timo..., mahsikeh, nochi ti..., tikitstokeh de n' i:n to:chsakat pos, yehwa ke:meh i:n tinemih ne:wí:n kowtah pos no:, no: tnekih se: momati:lti:s, pero Ke:mah. ka:ns ika a:ksá: ti..., katí:n to:chsakat, *porque**, pos nijo:n para no: se: kimatis seki, seki tikmattokeh *que** a:mo teh se: kikui. Ka:n teh kichi:waltiah i:pa sayoh para, para to:chimeh n' kikuah wa:n ne:n A:mo teh kichi:waltiah, nio:n para tapialtsitsí:n no: kikuah komohkó:n iwa:n kwi:tekkeh iwa:n sakat iwa:n kwi:kah, ki..., kikua ne:n tapial. Ke:mah, kikua, kikua iwa:n, yo:n a:mo, a:mo teh kichi:wilia *mal para** kikua:s. N' iwa:n kwi:kah ya wa:n kite:miliah ya ne:n kue..., kua:kuehtsi:n oso ne:n... A:mo. E:mah. Sayoh ne:n a:mo se: kimati ne:n to:tolin oso piotsi:n kox no: Yehwa yo:n. kkua:s ta:, a:mo kikua:s ta: saka... A:mo, *porque** a:mo wel kitolo:s. Pané: kachi, ka:n kachi se: kita kikuah yo:n. Ke:mah. Pi:pitsakweyak sah wa:n pipi:nik, yo:n pipi:nik. Wa:n ne:n Yo:n pipi:nik nimitsilia, pipi:nik, yeh kitsonkuahkua. Pipi:nik wa:n ne:n tapialtsí:n pos kitekih n' iwa:n okseki, pos kwi:kah ya ne: pos iwa:n ya kikua, iwa:n ya kikua wa:n E:mah, kitsonkuahkua iwa:n ya. E:mah. Pos moka:wa sayoh kowte:n, yehwa yo:n niman sepa selia. Sepa selia, sepa selia. Selia wa:n sepa nijo:n mochi:wa ya. E:mah. De mochi:wa *cuando** selia ihkó:n pos mos..., moskaltia selik ya. E:mah, selontsi:n ya. Selik ya wa:n pos yehwa yo:n neh nik..., nehwa sah nikmati. Pos neh iw..., iwki neh no: niki:xmati, i:pa yehwa yo:n wa:n a:mo teihsá: *más** kitachi:waltiah yo:n xiwit. Ke:mah, i:pa a:mo wehkapania, i:pa tsikitsitsi:n sah. E:mah, yehwa sah yo:n pos... Kanah, tsikitsitsi:n sah, tsikitsitsi:n sah. Pos ni..., neh yehwa sah de nikmati de r... E:mah. Pos kuali yetok, sayoh xine:chili ke:ní:w, ke:n n' timono:tsa wa:n neh no: nimitsili:s ke:n nimono:tsa, ka:n tiwa:le:w. Pos nehwa nijo:n ni..., nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, niwa:le:w de ne: xola:l San Miguel Tzinacapan. *Bueno**, pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez, nimo..., nika:n niwa:le:w San Miguel Tzinacapan. A:, *bueno** pos *compadrito**.