Pos a:man *que** nika:n sepa timonohno:tstokeh ti..., no: tiknekih timitstahtani:skeh *que**, *que** ox no: tiki:xmattok yo:n tehtsonkilit. Ka:ni mochi:wa wa:n teihsá: kualtia para se: kitatekiwtia mo..., para se: kikua:s *o para** kalkuowit *o** para, para teihsá:, to..., toni *ser...**, se: kitachi:waltia kalihtik *o para** kowtati:l no: kualtia no:, no: tiki:xmattos no: n' tikowtahnemi. Pos yo:n tehtso:nkilit no: t..., no: niki:xmattok. Yo:n onkak nehkuí:n, sa nipa se: kita ka:mpa tehtekua:ko oso ka:mpa se: tate:nxi:ma ihkó:n, se: kitamo:ta ihkó:n kowit ompa ixwa. Ke:mah. Ompa ixwa wa:n ka:ns ika ye:kmiak onkak. Wa:n yo:n no: no: nijo:n i..., n' ipane:wayo no: semi cho:kiloh. Cho:kiloh no:. Cho:kiloh *hasta** n' ima:..., ma:xiwyo. Ke:mah. Yo:n de pe:wa ne:n..., wa:n kipia miak witsti, yo:n de pe:wa ne:n tatsi:ntan *hasta** ahko, nochi n' imahma:yo, Nochi witsyoh. nochi witsyoh. Wa:n ikua:pan iyekapanko ne:n ki:sa xo:chitsí:n ne:n ista:k. Ista:k ki:sa wa:n pos yo:n a:mo, kihtowah seki:n kikuih para kowtati:l kixihxi:mah pero miak a:mo kikuih, seki kikuih kit. *De que** yo:n de wa:ki, ki:sa ya ne:n ie:wayo pos yehwa yo:n kikuih. Ke:mah. Sayoh yo:lkohkoyoktik, pané: wa:kkatik n' taihtik. Wa:kkatik wa:n ki..., a..., yewa..., iyo:lo ata yehyewaltik n' ki:sa a:m..., a:mayowaltsitsi:n. Ke:meh a:mayowal, eme..., mosa:sa:lowa. Ke:mah. Wa:n yo:n ne:n iyo:lselo wa:n ima:yo, pos kihtowah yo:n no:, no: kikuih pero ma:nel a:mo ise:lti. Ke:mah, para ika ma:ltiah n' tein mokokowah. Ika ma:ltiah, ika mokokowah, yo:n para yo:n netati:l. E:mah. Yo:n nochi, yo:n no:, yo:n no: pahti ne:n i..., n' ima:y..., n' ima:yo, n' iyo:lselo. Ke:mah. Kikuitih se: ihkó:n se: ke:ski kkuitih wa:n kim..., kimanah iwa:n okseki xiwtsitsí:n wa:n pos yo:n no: kuali pahti. No: kualtia. No: kuali pahti wa:n Kualtia. sepa n' i..., n' it..., n' iteyo no: kik..., kikuah ne:n chiktehtsitsi:n. Kikuah m' *palomitas**, kikuah. E:mah. *Palomitas** ne:n kiliah tepe:wi:ltsitsi:n. Entó:s yehwa yo:n ne:n nochi ki..., kite:mowah ne:wí:n, ka:ns ika se: kita ita:mpa n' tehtsonkilit ta: pos seki wehwei mochi:wa. Momahma:yo:tia wa:n wehweia no: mochi:wa. Wehweikowit no:. Seki wewheikowit ihkó:n Wehweikowit, e:mah. wa:n ke:ma:sá: se: kita ma:ski itsi:ntan, ne: se: kita pané: okuiloh, kipia okuilimeh n' itsi:ntan, Ke:mah. ka:s ika xa: no: tikita ka:s ika wetstok ihkó:n de chika:waya, moyo:kolia te:mposteki. Ke:mah, ata pala:ni. Pala:ni itsi:ntan. Pala:ni, e:mah. Wa:n a:mo para nikihto:s semi kikuitih teihsá: hkó:n para se: kaltsí:n, yo:n i:pa sayoh ki..., ka:s ika pala:ni wa:n ka:s ika kitehtekih n' tokni:wa:n de ki:sa ya. Ni..., niman pala:ni yo:n wa:n neli tein a:mo kimowiliah witsti, tein tohtoma:wak pos a:mo, a:mo witsyoh ok, pero tein i..., yo:n tein *medio** selik n' i..., n' ima:ta..., ima:kowyo semi witsyoh. Pos ka:mpa hkó:n wetsi wa:n oso ki..., kitehtekih ihkó:n kipaya:nah pos a:mo wel se: pano:tiwetsi, ta: ye:kse:mometswihwitswia. Ka:n ye:kweli, se: kimowilia. Yo:n te:witswi semi ne:n ii:xko, n' ima:i:ka:n a:mo te:witswih, te:witswih n' ii:xkopa. A:mo te:... Wa:n yo:n komo se: mometskalakilih ihkó:n se: ima:ko a:mo se: kita, ta: achi, Ka..., im... Ka:n se: kita ok. Ka:n se: kita. E:mah. Wa:n pitsaktik semi [yeh] ka a:mo se: kita. achi ihista:k ne:n witsti. Wa:n yo:n witsti ne: ye:kte:ahwayo:tih. Te:ahwayo:tih. Te:ahwayo:tih wa:n mah se: kita ihkó:n, a:mo se: kita. Ke:mah, pe... Ka:n se: kita ata, ka:n se: kita. Wa:n ka:s ika pos de, de wa:ki, de yo:n wa:ki nijó:n tehtsonkilit, ye:kmiak nijo:n se: mahxi:ltia ye:kmiak wiwiti. Wiwiti, moma:ko moka:wa ya, se: ima:ko, se: imetsko, E:mah, se: i..., kitsoma:tsowa se: i... Ompa moka:wa se: ima:ko komo, komo se: kima:toka, se: kitsoma:tso:ti ompa moka:wa nochi witsti. E:mah. Ke..., ke:mah. Moka:wa ya se: i..., itech. Wa:n yehwa yo:n ne:n ahachi kohkostik yo:n wa:n pos komo a:mo wel se: kwiwita ihkó:n se: kitila:na pohposteki ompa moka:wa ya. Ke:mah. Te:kokoh ya, te:kokoh ya. *Después** te:kokoh ya, te:kokoh ya, ke:meh eskia yo:n ahwayowa. Ke:mah. No: seki *hasta** te:malowa, sano se: imetsko, se: imetsi:xpan se:..., te:witswih, Ke:mah, te:..., te:malowa ata. te:malowa. Te:malowa wa:n yehwa yo:n ne:n [...] pos neh nikmattok sayoh yo:n o:me taman chiktehtsitsi:n ne: kikuah. Yehwa sah. Ki..., kikuah n' chiwihkoyomeh nikita no: neh, kikuah n' chiwihkoyomeh. A:mo nikmati n' okseki ne:n no: kikuah. Wa:n de tahtapa:ni a pa:nxi:i:ni a. Pa:xi:i:ni ta:lpan. Pa:nxi:i:ni ta:lpan, mo... A:ah. Yo:n, yo:n a:mo kikuah ahko *porque** ke:meh witsyoh yo:n am..., a:mo moketsah n' chiktehmeh itech, ye:kwitsyoh ata. Pos ompa neh a:mo teh tikita ahko mah, mah yeto se: chiktehtsi:n ahko *porque** Kanah *porque**... A:mo, ta: kimowiliah. Ne: komo sepa taksakeh kinmetsahwayo:ti:s. Xa: n' imetsko kahkalakis no: witsti, ta: yo:n E:mah. Kinimetskoko:s, ta: telwitsyoh ata. Ke:mah, yehwa yo:ni. Ke:mah. yo:n semi no:, no: te:kokoh, ma:ski chiktehtsitsi:n pero no: no:, no: yema:nik n' ine:wayotsi:n, no: yema:nik wa:n Yema:nik, em..., e:mah, yema:nik no:. Yehwa yo:n ne:n i:n tehwa:n no: ka:mpa tinentinemih ka:s ika ye:kmiak, miak onkak ne:n nio:n no: wel se: kipanawia, E:mah, a:mo weli. ke:masá: se: mo..., se: pano:tok ihkó:n, *cuando** se: kelka:wa se:, se: kimahpacho:ti a, se: kki:tski:to ya, te:..., se: ima:ko kahkalaki a witsti. Ke:mah, te:witswih ya. Wa:n yehwa n' ke:masá: se: kitope:wa wetsiti wa:n se: k..., moma:maltia, se: monakaswihwitswia ya wa:n pos yehwa yo:n sayoh neh nikmattok ne:n para ne:n teihsá: mih i:n tikchi:wah ne: te:ch..., tana:miki yehwa de yo:n kokolis. Ke:mah. Pero yo:n neh a:mo, a:mo nikmatik ox yehwa sah ne: ki..., kimolo:ntiah, nikmattok kisen....., sentanechikowah nochi n' xiwtsitsí:n, Ke:mah. para nijó:n netati:l wa:n pos i:n, yo:n miak no: xiwtsitsí:n kwi:ka pero, E:mah. yehwa sah i:n xiwtsí:n de i:n tehtsonkilit i:n kuali nochi n..., n' ima:yo Ke:mah, kuali pahti neli, ke:mah kisentiliah miak, nochi taman witsmeh, nochi tein onkak, tein achi sehselik. yo:n iwa:n kinelowah para kimanah para s..., tein, tein mokokowa wa:n no: kualtia n' icho:kilo n' tehtsonkilit para ke:s..., te:kokoh se: itanokuil. Ihkó:n kihtowah. Soh *que** kwehwelowa n' tanti, kitapa:na. Kitapa:na wa:n... Wa:n ke:mah ki..., nochi, ke:meh mohsah n' cho:kil nochi *parejo** n' tein ka:mpa ihtokatokeh, nochi tatapaka n' tanti. *Porque** yo:n icho:kilo ista:k, ista:k. Ista:k n' icho:kilo, e:mah. Yo:n a:mo te:kokoh, nio:n, nio:n keh... Wa:n a:mo se: kimati ki:n..., ki:ní:n, kox, chichi:k oso xoko:k. Kanah, yo:n a:mo chichik, niu:n tei. Iwki sah mahyá: a:tsí:n sah, a:mo teh chichi:k soh taselo:tsohya:k yo:n icho:kilo, pero komo se: kohsak ne:n tanti pahti neli pero kwehwelowa se: itan wa:n ke:mah A:... tein oksé: inakastan ke:mah wehweliwi, no: tapa:ni, ki..., ki..., i... Mahyá: ne:nemi yo:n cho:kil. Sasaltik. Sasaltik wa:n ne:nemi itech se: itan wa:n kwehwelowa n' tanti. *Casi** ke:meh eskia ne:nemi ihkó:n. Oh..., kweh..., ke:mah, ne:nemi, yo:n semi kuali pahti pero, pero semi se: motawehwelowa ika. *Casi** ke:meh eskia kipa. Se: motawehwelowa, seki ika timopah..., seki tikihtowah timopahti:tih ika pero kachi ika timotawehwelowah. Pos yehwa yo:n. E:mah. pos kihtowah *que más** te:kokoh komo se: kahxi:ltih. Ke:mah. Yehwa yo:n. Wa:n yehwa yo:n porin tak nijo:n xaxakachtik tak. Ke:mah. Xaxakachtik no: n' icho:kilo tak *o** Ke:mah. Ke:mah, *de, de que** *de que** wehka:wa ya mahyá: moka:wa mahyá: mahyá: yo:n takua:wak mochi:wa ya. Ke:mah, takua:wak mochi:wa, takua:waya. Takua:wak mochi:wa. Wa:n yo:n de se: mahxi:ltia komo se: kite:nxi:ntok ihkó:n, E:mah. ke:meh i:n tilmah a:mo, a:mo, a:mo ki:sa *más**. No: chika:wak. K..., kanah ta: no:, no: cho:kil no: chika:wak n' icho:kilo, chika:wak mo..., moka:wa itech se: itilmah. Ke:mah wa:n Pos yo:n moneki miak *cuidado** wa:n mo..., nijo:n moneki mah se: ki..., mah se: kita nochi i:n ka:mpa se: kite:nxi:mas mah semi se: ki..., mah se: kki:xti n' se: iti:lmah ke:meh i:n chipa:wak, *porque** nochi ki..., kipa ne:n paniá:n. Ke:mah, se: mopahpaltia. Ke:mah wa:n... Pos yehwa sah yo:n ka nimitstahtania *porque** neli a:mo nochi tiki:xmatih yo:n xiwit, seki tiki:xmatih pero sayoh xiwit sah oso witsti sah pero a:mo t'matih ox teihsá: te:chpale:wi:s para timopahti:skeh. Ke:mah wa:n pos neh ke:meh nimitsilia ne:n Ke:mah. neh sayoh niki:xmattok sayoh se: taman. Se: taman sah. Se: taman de tehtsonkilit se: taman sah. Ke:mah. Ke:mah, no: *igual** neh hko:ni niki:xmati i:pa se: taman sah, a:mo onkak kachi ne: miak taman, i:pa se: taman sah yo:n witsti. A:mo wel nih... Pos yehwa ya de n' seki wehweikowit mochi:wa wa:n yehwa yo:n de te:mposteki pos Se: taman sah. Ke:mah. E:wi seki ihkó:n k..., kone:meh pero no..., nochi *igual**, nochi witsyoh. Nochi iwki sah. Nochi witsyoh wa:n Nochi iwki sah, tein its..., tein itsmol, wa:n kone:meh kachi, kachi tel..., telwitsyoh semi wa:n tein yo:n wehwei a pos de chika:waya, tak no: paxi:i:ni n' iwitsyo, ka:n, ka:n teh kipia witsti ok de wehweikowit, paxi:i:ni, paxi:i:ni. E:mah. No: pa:nxi:i:ni, ke:masá: se: kita ne:wí:n xi:i:ntok n' ie:wayo wa:n yehwa yo:n seki ki..., nikita ki..., kikuih de n' tohtoma:wak, ta: seki de kualtsi:n wa:ki a ne: ki:sa n' ie:wayo. Ke:mah, wa:n kualtsi:n tata, tata no: kualtsi:n, tata. Tata no: yo:n, yo:n. Wa:n kualtsi:n mosa:salowa ke:meh eskia a:mayowal ne:n Iyo:lo, ke:mah, kualtsi:n kichi:wa. n' taihtik. Se: weyakaxtik se: kki:xtia, ihkó:n se: kiteki ki:sa wa:n kualtsi:n ne:n mos..., mosa:sa:lohtiw ke:meh yo:n a:mayowal. Ki:sa ata. Ke:mah, mosa:sa:lowa. Ihkó:n neli, iwki neli. Ke:mah, pos wa:n no: nejo:n ne: yo:n tehtsonkilit ke:meh niki:xmattok se: taman sah, pos tehwa:n tikua:nih ne:n yo:n ixo:chio, tein tohtomoktsitsí:n, yo:n selontsi:n, tein a:mo poso:ni a wa:n nejo:n semi we:lik, tein yo:n poso:niti a kepotsitsi:n, Se: kiteki, se: kite:nteki n' kowit tein xo:chiohtok a wa:n se: kitekilia n' ixo:chiotsi:n tein totomol wa:n ke:mah se: kwika ya n' kalihtik, se: ki..., ki..., se: kia:te:ma, se: ki:xpa:ka, ki:sa n' cho:kil, wa:n ke:mah nejo:n iwa:n se: kinelowa yo:n soyokilit, *Ajá** soyokilit iwa:n se: kinelowa wa:n o:me, e:yi etsí:n wa:n tsiktsi:n tixtsí:n kini..., kita:liliah ne:n soyokilit ne:n iwa:n kinelowah n' ko:nko, wa:n se: kine:nelowa ika se: tahmolo ne:n kiltsí:n wa:n se: kipante:ma ya ne:n xo:chit iwa:n oksi a wa:n wa:n kualtsi:n we:lik se: takua. Ke:mah, e..., *como que** e:..., e:yi taman, seki soyokilit wa:n etsí:n wa:n yehwa n..., Ma:nel nochi nankimanayah. tixtsí:n, na:wi taman, tixtsí:n wa:n Na:wi taman y... wa:n yehwa xo:chitsí:n kite:miliah wa:n ye:kkualtsi:n iwa:n we:lia, ye:..., ye:kkual..., ye:kkualtsi:n, ye:kkualtsi:n we:lik, Ki..., kisenta:lia:yah ihkó:n. żWa:n wehka:waya para ne:n molo:nia, Iwa:n oksi, iwa:n oksi, ne:n tami iwa:n oksi n' kilit, iwa:n oksi. para yoksi? żWa:n yo:n miak a:t iwa:n ma:yohtokotsowa:ya oso i:pa iwki sah? Ka:n ta: se:..., yo:n ye:k..., ompa se: kineki pos se: ka:..., ka:te:kia pero kuali se: ki..., mah a:mo semi a:t miak kipia *porque** ke:meh se: kitatsowa moka:wa a:tik ne:n kilit iwa:n se: kinelowa ya, moka:wa a:tik, moka:wa a:t[ik], se: A:tik. se: kine:nelowa pa:ti kualtsi:n kiltsí:n wa:n se: mote:kilia se: kkoma:ltewa:tsa chi:ltekpin wa:n kpoto:ni[se: kipoto:nilia] wa:n se: takua kachi kuali *que** a:mo eskia nakat. Pos yehwa kintsi:n nika:n timonohno:tstokeh, no: kuali a *que** tine:chilihtok nika:n timahsikeh, Yo:n ye:kwe:lik. Ke:mah. Ke:mah. Seki a:mo se: kikua, pero teh..., neh nikua yo:n kiltsí:n. Pos tehwa:n a:mo, a:mo nikmati ne:n kox we:lik, nika:n tine:chilihtok, pos no: Ke:mah. no: kuali nik..., nikte:mo:s nijó:n wa:n no: ika nikitas ne:n Ke:mah, we:lik. We:lik semi yo:n. E:mah, tehwa:n tikuah. no: nikili:s *que** mah ne:chchihchi:wili:ka:n, no: n'ta:lili:s ne:n so:yo:kilit wa:n etsí:n wa:n Tsiktsi:n... Ke:mah. yehwa yo:n no: mah ne:chmanili:ka:n wa:n se: kieko:s. Ke:mah, kual..., kualtsi:n we:lik yo:n. *Porque** neh nikmattok sayoh ne:, ne:n para pahti wa:n para ne:n chiktehtsitsi:n kikuah. Ke:mah. Wa:n kintsi:n tine:chilihtok, pos no: kuali a *que** tine:chilia, no: nik..., no: nikte:mo:s ke:masá: ne:wí:n wa:n nik..., nikuiti:w wa:n nikili:s *que** mah ne:chchihchi:wi..., ne:ch..., [mah ki]panketsaka:n ne: wa:n no: nikili:s *qué tanto de** Ke:mah. Ke:mah, iwa:n soyokiltsí:n. Ke:mah. a:tsí:n mah kite:kili:ka:n wa:n pos komohkó:n we:lik, pos yeh ne:n no: kuali a ne:n ika se: mote:we:lilti:s. Yo:n kualtsi:n we:lik. Si..., s..., e..., sepa ne: nikta:lilihka i:n wehweikilit iwa:n nik..., nikelka:w neh n'ta:lilih ne: nik..., wehweikilit nikitak ompa kaltsi:ntan ista:kkilit, nikye:ktih wa:n niktikoketsak wa:n nikpante:milih et, wa:n nikte:ntek n' ompa kaltsi:ntan onkaya ne:n ne:n yehwa ne:n yo:n witsti, ne:n tehtsonkilit, niki:xtilih n' ixo:chio wa:n ke:mah nik..., nikah..., niehkok n' kalihtik wa:n nehwa sah nietoya n'manaya, nikma:..., ma:ma:nelowa nokil wa:n n'pante:mak ne:n ne: yehwa ne:n tehtsonkilxo:chit, wa:n ke:mah oksik ya, pe:wak nikuah ya, pero n' ta: ka:n wel nitaxi:kowa nikuah, ye:kte:te:nkokoh. *Porque** n' cho:kil n' tehtsonkilit te:kokoh wa:n sepa ne: cho:kil de ne: wehweikilit moteiwhkeh, yo:n om..., o:me kilmeh, a:mo wel nikuah. *Casi** nochi mo..., mosema:neloh ya ne:n, Pero kualtsi:n we:lik iwa:n i... E:mah, moma:neloh nochi *locomeh**, pos ne: nik..., nik..., nikuah nejo:n ne: yehwa ne: soyokilit iwa:n ke:mah, we:lik semi. E:mah. Kachi, kachi kuali ne: yehwa ne:n soyokilit iwa:n, iwa:n xo:chit, n' tehtsonkilit, De ise:lti kachi kuali, a:mo, wa:n iwa:n o:me, e:yi etsí:n wa:n tixtsí:n kita:liliah para kualtsi:n moka:wa, tetsa:waya kualtsi:n. T..., t..., ke:meh se:, ke:meh se: welis se: kahsis *porque**, żWa:n et no:, no: miak kita:liliah *o** tepitsi:n sah? pati:yoh se: kkowa n' etsí:n, tepitsi:n se: kita:lilia, tepitsi:n sah wa:n iwa:n mowe:liltia, ye:kkualtsi:n moka:wa. Ne: ke:meh, es..., komo a:mo miak etsí:n pos ika xo:chitsí:n tamiakiltia, kualtsi:n moka:wa, iwa:n se: kikua ya. żWa:n yo:n no: kita:liliah teihsá: a:ko:lin oso iwki a:kah..., tamanal, iwki sah? Iwki sah, iwki sah, iwki sah, sayoh taa:manal sah de me..., ta..., ke:mah istatsí:n ke:mah se: kita:lilia. Wa:n ne: we:lik a:mo moneki teihsá: ahwiya:kka ok, sanoke x..., i:n xiwtsí:n ahwiya:k ya n' soyo..., soyokilit, kahwiya:lia yehwa ya n..., Yehwa ya kahwiya:lia ne:n, pané: n' tehtsonkilit n' i..., iselotsi:n no:, no: ahwia:k. Yehwa n' kahwiya:ya[kahwiya:lia]. E:mah, yehwa ya n' kahwiya:lia n... Tehtsonkilit i..., i... n' iwa:n monelowa ya, a:mo ahwiya:k yeh *porque** kkui:lia ne:n ahwiya:kka:yo:t n' kilit, moka:wa mahyá:, mahyá: soyokilit a. A:mo, ke:meh eskia moma:nelowa, a:mo yehwa ya ne:n ahwia:k. Kes..., ke:meh eskia se: taman ya, ke:meh eskia se: taman ya de n' tapalo:l ki:sa, se: taman ya ahwia:k. Iwki a, moma:nelowah ya wa:n, wa:n kualtsi:n ki:sa ahwiya:k. Ke:mah, ihkó:n mochi:wa, yo:n, semi we:lik yo:n. Ke:mah. Se: taman ahwiya:k wa:n, wa:n kualtsi:n we:lik yo:n, neh n'mattok, nikua:ni neh. wa:n kualtsi:n, kualtsi:n. Wa:n a:mo teh, a:mo teh kichi:wa, a:mo se: kimowilia se: mopahwia ika. Neh nikua, nikua:ni *porque** n'mattok ni... Ka:ni, kual..., kualtsi:n, mah se: kipoye:li kualtsi:n wa:n mah kite:mili chi:ltekpin komo se: kineki oso chi:ltekpin tamo:ltal se: kite:..., se: kipante:kili, kualtsi:n ika se: takua. Ke:meh i:n se: paktok, komo se: mokokowa a:mo se: kikua:s, pero se: paktok pos, żWa:n yo:n iselo oso n' iteyo? *Este** a:mo, ne:n, ne:n tehtsonkilit, tein yo:n kepotsitsi:n poso:niti a, yehwa se: kitekili, tei..., e:mah, tein senkepotsitsi:n. A: yo:n pa:nki:sa n' i..., de n' selik. Yehwa se: kiteki, kiliah totomol, wa:n se: kiteki, tein ne:..., xo:chit sah wa:n ke:mah se: Xo:chit. ki:xpa:ka wa:n se: kite:milia, 'pante:ma ya n' ko:nko wa:n ma:n..., 'ma:nelo wa:n iwa:n oksi a. Wa:n niki:x..., no:, n..., a:chá: no: kualtiaskia ne:n i..., n' iteyo. Xa: no: we:lik ke:meh kowach. Iteyo we:lik mah se: kitewa:tsa, pero ka:n..., ka:n wel se: kololowa, a:mo se: kiteki *porque** ye:kwitsyoh. Witsyoh. E:mah, witsyoh neli, we:lik we:lik n' iteyo, no: se: kitewa:tsa, *porque** a:mo weli porin witsyoh. Pero n' ixo:chio we:lik, a:m..., ixo:chio a:mo witsyoh *porque** tein *mero** xo:chit panahalaxtik. Panahalaxtik. Ixo:chio panahalaxtik ata, wa:n yehwa se: kiteki wa:n se:..., se: kimana ya. Se: kimanaya *o, o** kuali se:..., kuali se: kite:tewa:tsas tak no:. E:mah, kualtsi:n, kualtsi:n we:lik. Ke:mah, pero neh nikmana iwa:n, iwa:n ne:n soyokilit. N' iwa:n ya. Iwa:n soyokilit moma:nelowa, moka:wa kualtsi:n pa:ti, kualtsi:n se: kikua. Ye:kwe:lik, ye:kwe:lik yo:n. Wa:n yo:n soyo:kilit no: de s..., de se: taman oso o:me taman oso se:. O:me taman. O:..., o:me taman yo:n onkak yo:n soyokilit *porque** se:, se: taman ma:yehyewaltik wa:n ista:k n' icho:kilo wa:n se: taman nejo:n *morado** wa:n ye:kma:we:weyak. Mawe:weyak. Ma:ye:kapihpitsaktik. Wa:n yehwa sentaman ma:yehyewaltik n' soyokilit wa:n ista:k n' ii:xko alaxtik. Wa:n se: *morado** n' ikowyo wa:n ima:tampa, ima:tampa ya xiwit tahtalwayoh e..., nochi *morado** n' italwatsitsi:n[italwayotsitsi:n], ka:mpa ikowyotsitsi:n. Yehwa nikilwia italwayo, ima:tampa nochi tahtalwayoh mahyá: ikowyo, wa:n nochi *morado** wa:n ye:kyekapitsaktik yo:n. Ye..., yo:n a:mo, yeh telahwiya:k yo:n, tel..., telchika:wak n' ahwiya:k wa:n, wa:n a:mo pa:ti ye:kkakaltik. Ahwiya:k, chika:wak wa:n i:n se: de n' tikihtowa kualtsi:n we:lik ne: kweliti..., ista:k de yo:n ma:..., ma:..., yo:n ma:yohyowaltik. Ista:k wa:n ma:yehyewaltik achi, ma:yehyewaltik, yehwa yo:n kualtsi:n. Ke:meh yo:n seki ne:n komekat. Yo:n t..., yo:n telwe:lik, a:mo semi ahwiya:k. A:mo semi. A:mo semi ahwiya:k wa:n i:n seki telahwiya:k, kipia semi se: ne:n ahwiya:kka:yo:t wa:n, wa:n semi kakaltik, a:mo, a:mo pa:ti. Pos kualtsi:n no: nika:n ti..., timolihtokeh no: tikmattia:tih n' tehwa:n ke:meh i:n Ke:mah. Para tapalo:l semi s... kualtsi:n se: kimati moch..., se:..., mah se: kimati *este** ke:ní:w [...] tapalo:l kuali se:, se: motamaka ika wa:n no: se: kichi:wa, se: a:mo weli pos se: moyo:lmahxitia wa:n kichi:wa ya no: wa:n Ki... para ika motamakah ya. Ke:mah. Kichi:wah ya wa:n pos kualtsi:n ke:meh i:n se: monohno:tstinemi ihkó:n se: kitstinemi ki:ní:n to:n totapalo:l, ne: ki:ní:n we:lik. Ke:mah. Ke:mah. Sayoh tikitah seki ihkó:n tahtapa:ni pero a:mo tikmatih kox we:lik. Ke:mah. A:i... Yo:n kuali se: kao..., se: kitewa:ts..., yo:n a:mo teh kichi:wa se: mopahwia kuali se: kitewa:tsa, ahwiya:k ke:meh ayohtet. Wa:n kintsi:n nika:n timolihtokeh, ke:masá: se: kitas no: kuali, kuali se: kahokuis oso kuali se: kitekis ahwia:k. E:mah, ahwiya:k no:. E:mah, pos... Ke:mah, pero nejo:n i:n kiltsí:n semi ahwiya:k soyokilit iwa:n tehtsonkilit ye:kwe:lik n' tapalo:l. Kwe:liltia. Ye:kwe:lik. Ke:meh i:n koyo:meh se: kwa:lkuili:skia[kiniwa:lkuili:skia] nika:n kwelitaskiah kkua:skiah, ye:kahwiya:k. Pos no:, no: taman. żWa:n yo:n kima:pa:tskah sah *o** hkó:n de a:tik? Kimanah sah hkó:n. E:mah kualtsi:n we:lik. E..., kanah, kit..., kimanah ihkó:n iwa:n..., i..., ka:yo:tiah tepitsi:n wa:n Kima:ma:nelowah. Iwki se: ki..., komo se: kineki kilit sah se: kikua:s, [se:] kipanki:xtia ika n' tahmolo kilit sah, ompa mah mota:li wa:n teh t'mati ke:ní:w t'chi:was, komo tikoko:lia, xkoko:li, ke:..., ke:meh se: kinekis a. Iwki yo:n se: kikua. Kwe:liltia ne:n A:, n' *chilito** kwe:liltia. *Pues**... Ke:mah, se: kipanta:lilia chi:l..., chi:ltekpin kualtsi:n we:lik. Kualtsi:n koko:ya no: se: te:nwelia ya. Pos yehwa yo:n nochi kualtsi:n ti..., timonohno:tstokeh nika:n Kualtsi:n se: te:welia, se: te:we:lia kual... Ke:mah, ke:mah. Pos yehwa sah n' ika timonohno:tsah ika i:n takualis ika ne:n tehtsonkilit. tinentinemih. We:lik para se: kikua, a:mo t..., a:mo teh kichi:wa. Ke:mah, we:lik. Pos yehwa sah yo:n wa:n We:lik. *Bueno** pos neh... neh niwa:le:w nika:n San Miguel Tzinacapan wa:n nimono:tsa niErnesto Vázquez. A:, neh no: ompa no: niwa:le:w nika:n xola:l de San Miguel Tzinacapan, neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián.