Pos nika:n timonohnotsatih de, de ma:talin. Ka:nachi tiki:xmattok wa:n kati:ni se: kikui, se: kikui para pahti oso xa: kualtia para se: kikua. Nijo:n, yehwa yo:n nochi nimitstahtanihtok xa:, xa: tiki:xmati. Ke:mah, pos ke:namo, niki:xmati ne: ma:talin, o:me, e:yi taman. Neh niki:xmati se: taman ma:talin, ih..., tikiliah ista:kma:talin. Yo:n semi, semi yemaxtik, wa:n nejo:n tepitsi:n *cuando, cuando** i..., mochi:wa ya, moahkokehketsa nochi, ika taolo:ch, ke:meh yo:n, a:lwe:we:noh tikiliah, moahkokehketsa nochi wa:n ke:mah, ne:, ista:k nochi n' ima:xiwyo wa:n nochi ista:k n' ikowyo, wa:n achi ma:yehyewaltik yo:n, a:mo, a:mo ma:we:weyak ke:meh seki. Wa:n nejo:n xo:chiowa ne:n ixo:chiotsi:n ikechtan, poso:ni, nochi ista:k n' ixo:chiotsi:n yo:n wa:n ke:mah de poso:ni, teyowa ya, ke:mah, olo:chxokoya, chichinawi, ompa tami ma:talin yo:n ista:kma:talin kiliah. Wa:n se: taman ista:kma:talin ne: se:, nimitsilihtok ma:talin tein yo:n kiliah *moradoma:talin**, yeh ne: mowila:na, yeh ma:we:weyak, ma:we:weyak sah ne:n ima:..., ima:xiwyo, Ma:we:weyak. wa:n ye:ki:xwe:wehka mochi:wa wa:n ikowyo nochi *morado** ne:n ikowyo wa:n toma:wak tepitsi:n. Ke:mah, mowila:na wehka, mowila:na wehka, wehka, se:...., ta:lpan mowila:na, wa:n mahmaxal..., momahmaxalowa ihkó:n i..., panki:sa n' ima:wa:n, seki yowi ne:wí:n wa:n miak, miak mochi:wa ma:talin, se: kitila:na, se: kitamo:ta ok, ihko:ni, a:mo wa:ki ke:man, yo:n sepa mokechahkoketsa wa:n sepa selistok *como siempre** ihkó:n, Yema:nik. Yo:n, yo:n a:mo, a:mo wa:ki. Yo:n, yo:n kiliah ne:, *moradoma:talin** ata, mo..., kowyohtoma:wak. Wa:n se: taman ma:talin xoxoktik, xoxoktik pero achi pisi:ltik yeh mochi:wa ne:, ke:meh i:n kahfe:ntah se: kita, yo:n, yo:n no: nejo:n, a:mo no: wa:ki, pero yeh a:mo mowila:na semi, tepitsi:n sah mowila:na yo:n wa:n nochi yehwa mochi:wa no:, ika taolo:ch mochi:wa xoxokma:talin. Yo:n tiowih ika e:yi taman ya. Yehwa yo:n wa:n a:..., ok..., yo:n ka:m..., a:mo nikita ke:man xo:chiowa wa:n i:n seki nimitsi..., *moradoma:talin**, yeh xo:chiowa no: n' i..., ikechtayo xo:chiowa ata, mopihpilowa xo:chitsí:n ihista:k no: ata, yo:n tein *moradoma:talin** ti..., mowila:na wehka. Wa:n yo:n ixo:chio no: kikuah ne:n chiktehtsi:n, kipipi:nah *o**..., a:mo teh kikua. A:mo teh kikua, a:mo teh, a:mo teh kikua niu:n tei. A:, ompa sah xo:chiowa sah wa:n ompa tami. Mochi:wa n' iteyo ke:mah tak, pero a:mo ke:man nikita n' iteyo, ke:meh a:mo t'ta:liah *cuidado** ke:niwki n' iteyo, pero nejo:n xo:chiowa, nikita ista:k n' ixo:chiotsi:n. Wa:n i:n seki xo:..., i:n, i:n seki ma:talin xoxoktik, nikahkuí:n onkak xoxokma:talin, wa:n ye:kpihpitsaktik wa:n nochi yehwa mosowa. Ye:k miak mosowa ihkó:n, niu:n para se: taksas, nochi ma:talin. Wa:n yo:n no: yema:nik, se:, se: kitila:na ika *gancho**, olo:chyetiw. Pero nejo:n a:..., ke:mah, kokotoka. E:mah wa:n yehwa yo:n tiowih ika ne: Kohkoto:ni ne:n de se: kitila:na ika n' *gancho**. tiowih e:yi, e:yi ika ma:talin. Wa:n se: taman ma:talin niki:xmati ka:mpa yo:n tehtetah, ka:mpa tehtepehxiyoh, wehweitetah, mochi:wa ma:talin ika taktson ata, mo..., yo:n kamohyowa, ki..., kamohyowa ke:meh yo:n, ke:meh yo:n te:palowa:ni. *Porque** yejo:n motaktsonta:lia, etok ne:n itaktsoyo, wa:n ye:kwe:weyakaxtik mochi:wa, ika taolo:ch n' e:wa, yo:n xoxoktik no: wa:n e:ktakua:wak no:, yo:n ke:mah takua:wak. Takua:wak. Tiktila:na:s ika moma:y te:nkoto:ni sah. Wa:n nejo:n ka:mpa te:nkoto:ni sepa olo:chitsmoli:ni n' itaktson wa:n a:mo ke:man poliwi yo:n. *Sólo** tikichkuas n' itaktsoyo ka:mpa yetok ke:mah weli, *pero demás** a:mo, a:mo poliwi. Nikita neh ke:meh i:n tte:tekitiliah ne:, ka:sá: tikitah i:n ka:mpa, ka:mpa teh..., wehweitetah, nochi yehwa mochi:wa yo:n ma:talin ika taktson. E:mah wa:n mowila:na wehka yo:n wa:n neli yo:n takua:wak neli. Wa:n nejo:n ixo:chio a:mo ke:man nikita ke:niwki mochi:wa. A:mo ke:man tikita ke:niwki, chichi:ltik oso ista:k. A:mo ke:man nikita. Yo:n ika, ika na:wi ma:talin. Wa:n se: taman ma:talin onkak no:, ne: pitsa:wak no: *morado** n' kiliah, pero yeh mosowa sah xiwtipan ihkó:n, yeh ye:kyemaxtik. Emaxtik. Wa:n ixo:chio pisi:ltik ne: mochi:wa, ye:kpochi:ntok ne:n, yo:n e:kpitsa:wak wa:n yemaxtik yo:n. Ma:kui:l taman ma:talin ya wa:n se: ma:talin, yo:n nejo:n kiliah chi:chi:lma:talin ata, nikahkuí:n koyo:meh kito:kah, kalte:noh ka:sá: i..., tachihchi:wah ika, yeh, yeh ma:..., yeh nejo:n ma:ika:nchi:chi:ltik n' ima:i..., ima:tampa, chi:chi:ltik nochi *hasta morado**, wa:n ii:xko ne: xoxoktik, pero yeh..., yo:n... Ke:mah, ihko:ni. Ke:meh eskia kui:kuiltik. Ma:yehyewaltik yo:n, a:mo ma:weweyak yo:n, ma:yehyewaltik sah. Wa:n ye:kkualtsi:n i..., ih..., takualne:xtia n' ka:mpa ka:sá: kalte:noh de koyo:meh, wa:n no: kualtia kikuih para, no: kualtia pahti yo:n para chi:chi:lkokot, Chi:chi:lkokot, no: kuali. yehwa se: kiteki. E:mah. A:mo tamanal niu:n tei, soh se: kiteki, se: kima:xakualowa, ke:meh yemaxtik, wa:n ke:mah 'pa:tskilia n' ia:yo n' ka:mpa n' kokot. Se: kima:xakualowa kualtsi:n, e:mah, ompa se:, se: kipa:tska ya wa:n se: mota:lilia ya wa:n Se: ki..., kima:xakualowa nochi wa:n se: kita:lilia ya ka:mpa se: ki..., kipahtia *porque** yo:n sese:k wa:n i..., wa:n alaktik, ika n' ialakyo kipahtia yo:n chi:chi:lkokot. Neh, neh n'mattok yehwa sah m' pahti. E:mah. Wa:n no:, no: pahti tak yo:n, Pos... komohkó:n nejo:n se: motek, no: kuali n' ialakyo, kipale:wia, pero n' ke:man se: motsonteki *o** se: moteki ka:sá: ika *o** kokotsitsí:n kipia wa:n para a:mo te:..., a:mo se: *kiserenowi:s**, a:mo te:malowa, no: kipale:wia yo:n para ts..., n' ialakyo. No: kipale:wia. Pos, yehwa yo:n... No:, no: kipale:wia n' ialakyo. E:mah. Yehwa sah niki:xmati yo:n, tak ke:meh ma:kui:l taman, ma:kui:l taman ma:talin, A:, tiki:xmattok. Pos nehwa niki:xmattok sayoh, sayoh e:yi. E:mah, niki:xmati ma:kui:l taman. E:yi taman. E:yi, yo:n de n' ista:k wa:n yo:n ke:meh tikihtowa, nikneltoka, ne: yohyowaltik yo:n, ika ta:chihchi:wa ka:ns ika wa:n Ne:n koyo:meh inkalte:noh. yo:n mokehketsa, kipia itsi:ntan ikamohyo. N' ikamohyo ihko:ni, *cuando** ompa mokehketsa. Wa:n yo:n seki yehwa ne:n, ne:wí:n se: kita..., 'tamo:ta wa:n selia Ye:kwehka mowila:na, ye:kwe..., weyakaxtik. wa:n pos yehwa yo:n ne:n seki tik..., tikuih para topah, para ne:n estsompi:l. Yo:n ki..., tikuitih se: takechti:l ihkó:n, wa:n kimanah wa:n yehwa yo:n se: tai, iwa:n yo:n, tsi:na:ka n' ie:wayo, kima:nelowah. E:mah, x..., xa:lxokot n' ie:wayo. Tsina:ka..., tsina:kaxa:lxokoe:wat. Kiliah tsina:ka *porque** achi chi:chi:ltik. E:mah, chi:chi:ltik ne:n xa:lxokot. N' i..., ke:mah, xa:lxokot. Entó:s iwa:n kima:nelowah wa:n yehwa ne:n te:maniliah tsik..., kita:liliah n' a:tsí:n wa:n tsikitsi:n sah moka:wa wa:n se: tai a. Tsokowa:ki. Tsokowa:ki wa:n sepa ne: no:, no: tikuih, ka:mpa ke:meh i:n tinemih, teihsá: chokoy te:..., te:kua, pos yehwa yo:n se: kima:xakualowa wa:n se: mohxilia, se: kitalilia se: *bolita** ihkó:n pachti ompa se: kta:lilia wa:n kaxa:ni. Kaxa:ni, yo:n no: kuali wa:n No: kuali pahti. yehwa yo:n neh nikmattok ne:n, wa:n xo:chiowa yo:n okseki yo:n ista:k ne: ista:k n' ixo:chiyo. Ista:k. Ista:k wa:n pos yehwa yo:n nikmattok, n' okseki mokehketsa wa:n takua:wak, kachi takua:wak wa:n i:n seki ne: se: kitila:na koto:ni. Takua:wak. Ke:mah. Wa:n ki:saki..., ka:ns ika se: kita:lia ihkón, ma:ski tekua:ko, A:mo wa:ki, a:mo wa:ki, selistok. a:mo wa:ki, ihkó:n ma:s se:..., hkó:n se: kita se: ka:ahchi:wa selistok. Mo se: kahchi:w, se: ma:tame:wa ne:wí:n, se: kita:lia ne:wí:n pero se: kita t..., selistok. Mi:xkepa ya sepa, sepa selia. Pero yo:n nochi ne:n kualtia para topah. Kualtia nochi. Soh *que** a:mo nochi tikmatih, pero pos tehwa:n tikmattokeh poro no: te:ch..., te:chiliayah tota:tahwa:n, seki no: tikuiah ke:meh kintsi:n ne:n Ke:mah. kone:meh etokeh pos no: tik..., tikchi:wah yo:n tikimaniliah, Ke:mah. para n' impah de n' estsompi:l. *Porque** yo:n estsompi:l no:, no: te:kokoh. Yo:n *que** de oh... Yo:n no: o:me taman, o:me taman *hasta** e:yi taman. Onkak n' ista:k. Onkak n' chi:chi:ltik, e:mah. N' chi:chi:ltik wa:n yo:n kostik, kostik, yo:n no:, Kostik. Wa:n yo:n semi kuali ne:n yo:n xiwtsí:n nijo:n se: kikuiti wa:n seki..., seki kihtowah no: kikuih para te:poxpepechowiliah, pero a:mo se: kimati, tehwa:n tik..., tehwa:n kikuiah wa:n kimolo:ntia:yah, titaya:yah. Titaya:yah yo:n pahti iwa:n yehwa yo:n kowselo:t no: de ne:n okmat. Ke:mah. Ok..., okmakowit n' i..., n' iselo wa:n yehwa yo:n nimitsilia xa:lxokokowit n' i..., n' ie:wayo. Yo:n ni..., kilia:yah tsi:na:ka *porque** achi chi:chi:ltik. Ke:mah. Ke:mah. achi ke:meh eskia nex..., nextik. Entó:s kiliah tsi:na:ka, Tsina:kaxa:lxokot. xok..., ke:mah, entó:s yehwa yo:n 'kuiah wa:n kisema:nelowa:yah, sayoh semi tete:lik. Yo:n ke:mah. Tete:lik moka:waya, tete:lik *porque** de tsikitsi:n, semi tsikitsi:n a:t, achi chi:chi:ltik, mopata. Mopata wa:n yo:n, yo:n a:mo nikihto:s kita:lilitih teihsá: ta: yo:n ihko:ni a se: tai. Iwki sah. Iwki sah para te:na:mikis ne: se: iihtik, se: iihtik te:kokoh. Ke:mah, ihko:ni, ke:mah. Nijó:n neh nik..., nikmattok nijó:n ma:talin para ne:n, to..., topah ke:meh i:n tinemih kowtah ihko:ni pos, [om]pa n' tota:tahwa:n pos ke:meh a:mo a:kin katka ne:n, tapahtia:nih pos yehwa yo:n xiwtsí:n tik..., tikuitih ma:talin, Yehwa ya. wa:n ki...., kimanayah, *que** te:chmanilia:yah wa:n yehwa yo:n ttaya:yah. Ke:mah. Ekintsi:n, *hasta**..., ihkó:n te:chilihtia:yah wa:n sepa de titamattiahkeh ihko:ni, pos kintsi:n de nemih topi:piltsitsi:n pos yehwa ya ne: tiki..., tikimakah ke:meh, ke:meh moskalti:s..., ke:meh ke:ní:w moskalti:skeh, *de que**... Ke:mah, ihko:ni. Ke:mah. Nijó:n kokolis semi te:..., te:... *bueno** se: wehka:wa se: wetstok, *hasta** ika se: mikis. Wa:n yo:n te:miktik ik..., ika te:..., te:kokoh semi, ke:mah, te:kokoh. Te:miktia wa:n pos yehwa yo:n ke:masá: xa: tikita ne:n e:masá: n' ima:ko mota:lia yo:n chokoy yo:n, yo:n chi:chi:ltik oso yo:n kostik, yo:n choko..., chokola:tik. Tein a:mo ke:man nikita yo:n ta:l..., ta:lpan yo:n mota:lia, yo:n ta:lpan se: kita, a:mo ke:man mopilowa. Ta..., ta:lchokoy. E:mah. Pero yehwa yo:n ista:keh no: mopilowah n' imahma:ko. Ke:mah. Yo:n imahma:ko komo a:mo se: mitilih ke:meh i:n ka:ns ika se: ma:tame:wa, Se: mokualtia. se: mokualtia, wa:n yo:n te:kokoh *hasta** se: ise:katan. Wa:n sepa se:, A:, yo:n ke:mah, to:..., to:pitskalaki. komo a:mo niman se: mohxilih nijó:n ma:talin, komo niman se: kima:xakualoh, se: kima:xakualoh kualtsi:n, kualtsi:n mah nochi pa:ti, wa:n se: kita:lilia m' pachti, yo:n a:mo semi te:kokoh, sayoh se: kimachilihtok tatatok. A:mo te:kokoh semi pos. Ke:mah. Pero ka:mpa te:..., te:kua ihko:ni pos yewaltihti:le:wi. E:mah. Tihti:le:wi wa:n ompa se: kita:lilia ihkuí:n ne:n se: takechtil ihkó:n de n..., se: kima:xakualowa kualtsi:n wa:n se: kpepechowilia. Se: kipepechowilia wa:n yehwa yo:n ne:n, pero yo:n ka:mpa te:..., te:kua yo:n okuilin ke:meh eskia mi:to:nihtok. Ke:mah ihkó:n ata. Toto:nik yo:n *hijuemala** okuilin, toto:nik. Ke:meh eskia mi:to:nihtok. Toto:nik wa:n sepa de se: kita:lilia ya yo:n xiwtsí:n, nimitsilia n' ma:talin, Kise:wia ya. Kise:wia. Kise:wia wa:n Kise:wia meh sese:k. niman se: kihtowa, ta: i:n kuali i:n xiwit, niman komo, se: yehwa, niman kihto:s n..., ka:xa:nik ya, a:mo, a:mo ni..., a:mo mota:lih ok n' to:pits nose:katan. Yehwa te:kokoh n' to:pits ata, *hijuemala** te:kokoh, e:mah. Te:k..., te:kokoh. Te:kokoh, yo:n to:pits semi te:kokoh wa:n E:mah. sayoh *que** a:mo, se: kita pané: a:mo titi:ka. Seki kihtowah titi:ka ka:mpa te:..., te:kua nijó:n okuilin. Neh ne:chkua, neh ne:chkua n' chokoy a:mo titi:ka ke:man. A:mo titi:ka. A:mo. Neh ne:chkuahka yo:n..., miakpa ne:chkuahka ne: a:na:l ne:n ntato:kaya yo:n wehwei, wehweia:lsimitmeh, yo:n kohkostikeh, yo:n mochi:wa pané: chi:mal sah mopilowa, ne:chkuahka noi:xko e:..., ne:chkuahka o:me sah, pero kuali se: moka:wa, Wa:n a:mo ke:man tikta:lilih yo:n ma:talin. Wa:n... A:mo ke:..., a:mo teh, a:mo ke:man n'ta:lilih. N'ta:lilih wehweikilit icho:kilo, yehwa n'ta:lilih wa:n A:, wehweikilit no: kuali wa:n... wa:n a:mo ne:chkuik toto:nik. Wa:n seki nikita, ne: nokni:w kikuahka se:tsi:n ne:n yehwa yo:n okuilin, kki:tskih toto:nik wa:n tenatoya ya sah n' ompa ne: miya:n, nikwa:lma:mahte:w, nikmowilih *que** niman toto:nikkuik. Pe..., pe:w... Ke:mah, ta: y..., semi te:kokoh. Wei:a:lsimit ata, ye:kwe:i, yo:n a:mo miakeh mochi:wah, tel miak, tel miak chikuase:n yetok itech se: tapahsol. Chikuase:n. Yoh..., yewaltik ke:meh chi:mal mopilowa yo:n itech tepe:t yo:n mochi:wah. Ke:mah, no: taman. Itech tepe:t, yo:n no: taman okuilimeh, pero *tellocotikeh**, achi te:nchika:wkeh. Ke:mah, wa:n... Chika:wak n' imi:t. Pero yo:n ki:sa n' imi:t. Moka:wa, moka:wa, moka:wa taihtik n' imi:t. Ne: a:mo ki:sa, ne: ki..., ki:sa ne:..., ki:sa wehweinekmeh, pero yo:n a:mo ki:sa n' imi:t. Ka..., ka:n ki:sa ne:. E:mah, takua:wak n' imi:t, soh te:tsopo:niti wa:n te:kahka:wilia sah n' a:t wa:n yehwa n' te:kokoh *veneno de** n..., de n' okuilin pero niu:n no:..., a:mo ki:sa n' imi:t, *porque** yo:n... Wehweinekmeh ke:mah ki:sa ne:n imi:t, iwa:n ikuitaxkol te:mpilkak ompa moka:wa n' ikuitaxkol iwa:n. Ompa ya moka:wa wa:n... A:mo ki:sa. Wa:n i:n, Pero ne:n yo:n a:lsimit a:mo ki:sa. A:mo ki:sa. Pos yehwa i:n chokoy tikiliah i..., pos mokehketsa paniá:n wa:n Ke:mah. mokehketsa ka:mpa te:mi:ma ihkó:n mokehketsa. Entó:s de ki:sa ke:meh eskia yo:n cho:kil, ke:meh eskia yo:n chia:wak ka:mpa te:..., te:kua ihkó:n. Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n, pos kuali nijó:n xiwtsí:n, ne:n neh nik..., niki:xmattok yehwa yo:n, e:yi taman sah niki:xmati de yo:n. Ke:mah. Pos neh niki:xmati yehwa nimitsilia de... ma:talin. No: seki ne:n kikuih yo:n nika:n, yo:n de ke:meh i:nkeh kita:liah para, te:..., tachihchi:wah hkó:n itech se: ko:ntsí:n Tachihchi:wah. oso tech teihsá: ihkó:n kita:liah, pero a:mo nikmati neh kox kuali, *pero demás** n' okseki nochi kuali. Ke:mah, neh niki:xmati yehwa yo:n wa:n niki:xmati yo:n, Kuali. yo:n *morado** tein mowila:na, yo:n ne: kowtah mochi:wa, kahfe:ntah, wa:n i..., o:me taman. Wa:n ika e:yi taman niki:xmati n' ista:kma:talin, yo:n xo:chiowa olo:chxokoya. Xokoya, ma:xi:in... Wa:n, wa:n niki:xmati yo:n ma:talin, tein ika taktson mochi:wa, kamohyowa. Se: kite:nkoto:na wa:n sepa selia ompa sah, yo:n no: s..., *o** na:wi taman ika. Wa:n yo:n ma:talin xoxoktik, n' a:mo..., mochi:wa, tein kahfe:ntah sah mochi:wa wa:n achi yema:nik, ika ne:, ika ma:kui:l taman niki:xmati ne:n ma:talin. Ma:kui:l taman. ¿Wa:n yo:n nochi...? T..., cha: nochi kualtia para ne:n meh i:n se: mopahtia. Ma:kui:l taman. Emah. Pos ka:n se: kimati, *porque** yo:n ista:kma:talin semi yemaxtik, a:mo, a:mo, niu:n no: alaktik yo:n. A:mo alaktik, ke:meh eskia xaxakachtik. Alak..., kipia n' ialakyo yo:n wehwei. Kipia n' ialakyo i:n nejo:n tein *moradomatalin**, yo:n mowila:na wehka, yo:n kipia, kipia n' ialakyo, pero tohtoma:wak n' ikowyo. Tohtoma:wak wa:n yo:n semi a:yoh. Yo:n ke:mah kipia n' ialakyo. A:yoh no:, e:mah, *sólo** yehwa yo:n a:yoh. Wa:n i:n seki nimitsilia ika taktson mochi:wa. wa:kkatik wa:n ye:ktakua:wak n' kuomekat de n... E:mah. Wa:n takua:wak, se: kikoto:na, a:mo wiwiti yo:n. Wa:kkatik. Wa:n yo:n kualtsi:n ka:mpa yetok ihkó:n kualtsi:n sa tapochi:ntok ika n' ixo:chiotsi:n. Yo:n kualtsi:n yehyewaltik n' ixo:chio, tsikitsitsi:n. Te... Ke:mah, ixo:chio ata kualtsi:n. Ke:mah. Pisi:ltik, pisi:ltik. Yo:n no: mosa:sa:lowa seki. Ke:mah. Iwki mochi:wa yo:n. Yehwa sah niki:xmat..., pos yehwa soh niki:xmati ne:h, yehwa sah niki:xmati ne:n ma:talin ma..., ma:kui:l taman ma:..., ma:talin. Makui:l taman tiki:xmati wa:n... Ma:kui:l taman. E:mah. Ke:mah, pos yo:n de n' kamohyowa nijo:n a:mo semi tel..., moolo:chowa ihkó:n, yo:n a:mo mowi:wila:na, yo:n mokehketsa sah, mokehketsa sah. Moahkokehketsa ata. Moahkokehketsa, yo:n moahkokehketsa, yo:n a:mo mi:xto:ktiw. A:mo mi... Wa:n yo:n takua:wak. Seko sah n' itsi:ntan wa:n moahkoketsa yo:n ma:talin. Yo:n takuaktik, ke:mah, takuaktik. Yo:n i:xihkui:kuí:n de wehka, ma:we:wehka. Ke:mah, yo:n takuawak semi, yo:n a..., a:mo, a:mo mi:xtohto:ka, ka:mpa ihkatok ompa sah wa:n s..., ke:meh chanampilo:l. Ke:meh chanampilo:l. Te:nkoto:ni, te:nkoto:ni, pos ompa selia. E:mah, pero i:n seki ma:talin miak taman, mowi:wila:na i:n ma:talin. Mi:xto:ktiw, mi:xto:ktiw. N' i:n seki ma:talin yowi ihkó:n iyo:lpan, iyo:lselo wa:n mi:xto:ka ya, ompa kipia ya n' ixo:chio. Ke:mah, mi:xto:ktiw. Pochiktik n' ixo:chiyo. Ke:mah, ihko:ni yo:n. Pos yehwa sah yo:n tein tinomohno:tskeh ma:talin niki:xmati ma:kui:l taman. Ma:kui:l taman. N'mattok e:yi taman. E:mah, yehwa yo:n. Pos yehwa sah ika nimitstahtani:snekia wa:n wa:n timotahtanihkeh wa:n timotapowiah ke:ní:w ma:talin, ne: onkak, seki a:mo tikta:liah *cuidado** ka:nachi taman ma:talin, pero s..., neh niki:xmattok de ma:kui:l taman. Ma:kui:l taman. Pos, Ma:kui:l taman. pos ihkó:n kualtsi:n, seki a:mo nochi tikmatih wa:n nika:n timonohno:tstokeh ke:meh i:n Ke:mah. tikowtahnemih, tikowtahtekitinih, pos nijo:n tiuweh tikitah nochi ne:wí:n tikwiwitah wa:n tiktamotah, seki tikitah a:mo wa:ki wa:n seki wa:ki wa:n seki tikihtowah, ne:, ne: ne:nkah sah ne: ma:talin, ne: a:mo teh te:ch..., a:mo teh te:chpale:wia. Pero yo:n ma:talin nochi te:chpale:wia para ne:n topah, topah ke:meh i:n nimitsilihtok de n' estsompi:l, pos yehwa yo:n, yo:n tikuih, yo:n semi kuali. Pahti no:. No: pahti, sayoh *que** a:mo nochi tikmatih, ta:, pos seki tik..., tikmatih wa:n pos kintsi:n nochi timo..., timolihtokeh ekintsi:n nochi tikmattia:tih ka:mpa i:n, tikitstiuweh ne:n kini:n iwki ne:n ma:talin, ki:ní:n tik..., tame:wati:wih ne:wí:n ka:s ika tehtekua:ko, pos niman se:..., ka:s ika a:mo, a:mo se: kwiwita de yo:n seki se: kimattok para ne:n, te:n para se: mopahtia. Kanah, se: ki..., se: kinehmachpia ya. Ke:mah, se: ki..., *que** se: kio..., se: yewaltame:wa ya wa:n se: kika:wa ya ne:. Mah onka. Ihkó:n ka:ns ika nikita ihkó:n ne:n seki moka:wa ya. *Porque** yo:n i:pa no: ne:nkah se: kwiwita, a:mo wa:ki, a:mo wa:ki, ihkó:n ka:ns ika se: kitila:na ihkó:n, Ka:n wa:ki, ka:n wa:ki. *Porque** n' inalwayo ihkuí:n de we:weyak. Pohpochi:ntok nalwat. E:mah. Sepa selia. Pohpochi:ntok. Ompa se: kitamo:ta ihkó:n wa:n sepa i..., tak itsmoli:ni wa:n ihkó:n se: kitati:w sepa, sepa selistok ya. Ke:mah. E:mah. E..., pos yehwa sah yo:n wa:n nimits..., tiki:xmatih, n' ma:..., ma:talin yehwa sah yo:ni. Yehwa sah. Yehwa sah. A:, *bueno**. Pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:w San Miguel Tzinacapan. A:, *bueno**. Neh nik..., nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián. Nik.., nik..., neh niwa:le:w no: ne: xola:lpan de San Miguel Tzinacapan.