Ta:tah sepa nika:n nimitsahsi i:n ka..., i:n ohti, ne:..., ne:wí:n ne: nite:te:kak..., nite:kakilih, kihtowa *que** teh kuali tikpahtia i:n ehekakokolis. nikneki xne:chtapowi ne: ke:ní:w tikchi:wa, toni ne:..., toni i:n ehekakokolis wa:n ke:ní:w n' tikpahtia. *Pues**, neh yo:n, de yo:n na:nah nejo:n s..., kuali nejo:n tik..., s..., kuali se: kipahtia ika yo:n pili mokokowa, semi nejo:n kipia mahyá: *pero, pero, bueno** tikihtowah nejo:n mo..., ehekakuik, de ehekayoh ne:n i..., itech *icabecita** m' pili, itech its..., itsontekon, kuali tikpahtia ika ne:n in..., ne:n in..., ne:n in..., ts..., se: tepitsi:n tikuiti ne: *albahaca** oso xo:me:t. oso, oso ne: xo:met kiliah ne:n entó:s ika tik..., tik..., ika *tiklimparowa** ika se: *blanquillito**, wa:n, wa:n tik..., tepitsi:n tikmana nehyó:n ke:ní:w kil..., yo:n xo:chit *de castilla** wa:n mah ta:tai m' pili. Mah ta:tai m' pili, pero a:mo tel miak n' a:tsí:n, tikte:ka se: ta..., *menos de** tahko *litro** tikmana wa:n mah, mah tai *medio pocillo** m' pili, de yo:n xo:chit *de Castilla, tein yo:n chi:chi:ltik. wa:n kualtsi:n tik..., kualtsi:n *primero** achto kualtsi:n tik..., tik..., tikua:po:powa ika yo:n *blanquillito**, kualtsi:n mah x..., nochi x'po:powa ke:meh etok itech i..., ke:meh i..., ke:meh nochi ke:meh etok i..., ke:meh etok i..., itech n' i..., sahsa:liwya:n ka:mpa etok nochi, nochi, teh nochi x'pahpacho, ika x...., ika x..., ika se: *kilimpiarowa** wa:n tik..., de ompa ke:mah, ompa ke:mah nejo:n de yo:n tami, x'kuiti nehyó:n xo:chit *de Castilla** o:me wa:n x'manili mah, mah tai m' pili, mah tai m' pili wa:n mah..., wa:n mah mo..., para mah mo..., mah mokualtili *más** wa:n *después** de yo:n tami, komo a:mo no: kina:miki yehwa yo:n, tik..., tikuiti yehwa ya yo:n yehwa yo:n i..., yo:n x..., yo:n *albahaca**, pos no: tikmanilia tepitsi:n yo:n *albahaca** mah tai, pero a:mo pero a:mo no: miak ne:n i..., ixiwyotsi:n, *quiera** se: *seis** i..., *seis** ikechtayo ne:n *albahaca** para mah, mah tai wa:n nejo:n tikmana yo:n, no: tai pero n..., *menos de** se: *medio taza, menos** mah, para mah, mah tai, mah tai nehyó:n kone:t. Yehwa yo:ni. E:mah. Wa:n toni i:n ehekakokolis, *porque** neh a:mo ke:man ne:, pos neh a:mo ke:man ni..., ne:chkui i:n, yehwa i:n kihtowah ehekakokolis wa:n niu:n nocha:n a:mo ke:mah nikitstok mah a:ksá: ehekakui, *Eso. Pero, pero** nejo:n teh t... ¿toni yo:n, toni yo:n? *A veces** se: mo..., mah kikui i:n ehekakokolis, ¿toni i:ni? se: nejo:n *a veces** se: ihkó:n, se: yah..., tikwi:katinemi mopili wa:n ne:wí:n pos, tikihtowah a:mo, a:mo teh se: kina:miki se: teihsá:, *pero siempre** nejo:n se: pili *más**, *más** yeh, *más** nejo:n a:mo, a:mo chika:wak ne:n i..., itech i..., itech yetok..., ke:meh yetok *icorazón** a:mo chika:wak entó:s *por eso** ihkó:n mochi:wa yo:n mo..., mahyá: pe:wa mopili nejo:n, semi tsahtsi, semi tsahtsi *fuerte** wa:n semi tsahtsi wa:n a:mo tikneki mah a:mo tsahtsi ok wa:n a:mo kkaki wa:n tsahtsi m' pilitsi:n, entó:s pos yehwa ya yo:n nejo:n xik..., 'chi:wili ika yo:n, yehwa ya ika yo:ni a, yehwa ya ke:meh yo:n xik..., xik..., xik..., xik..., *xiklimpiaro** ika se: *blanquillito**, mah kipah..., mah, mah, mah a:mo mah, mah a:mo tsahtsi mopili wa:n x'po:powa ya ika yehwa ya ika n' *albahaca** oso xo:me:tsí:n, yehwa yo:n ihkó:n x'chi:wa mopili wa:n *aparte** mah tai. X'mana, 'manili ika se: *medio taza**, ika se: *medio, medio**, n..., ika s..., se: *medio litro de agua**, de a:t 'molo:nti wa:n mah tai mopili. Son *cada**..., ne:pa tik..., tepitsi:n tikse:wia wa:n mah ne:pa mose:wi tepitsi:n *tacita** wa:n t'tekilia, tahko *taza** mah tai mopili. E:mah. A:, m' pos i:n ehekakokolis i:pa sayoh pilimeh kininkui. Nochi *parejo** te:chkui, nochi *parejo** tiwehwei:n te:chkui wa:n no: *igual** tehwa:n, no: *igual** tehwa:n no:. A:mo sayoh pili kikui, ta: no: n' tehwa:n komo a:mo tio:lchika:wkeh no: te:chkui niman de yo:n kokolis, no: te:ch..., no: *te:chmalchi:wa**. Yehwa yo:ni. E:mah. I:pa yehwa sah i:ni m' pahti n' tein teh tikmati. Nejo:n, ke:mah. *Ajá**, pos *este** miak tasohka:matik tine:chyo:lmela:w, ne:..., ta:ká:n a:ksá: kineki pos ne: kuali a *que** tite:chilwia i:ni, ne:, Ke:mah. nejo:n ihkó:n no: kimatiskeh ya n' okseki:n. *De veras**. Tel miak tasohka:matik, ne:, ¿ke:ní:w n' tehwa:tsi:n moto:..., moto:ka:y? Fidel Juárez Galván, Tecolapan, Tetsijtsilin, Tzinacapan, San Miguel Tzinacapan.