*Bueno** pos e..., nika:n timoahsih *don Fidel**, tiknekih timitstahtani:skeh, ox no: tiki:xmattok yo:n xiwit kiliah owakilit, ka:ni mochi:wa ox mi:lah, ox kahfe:ntah, ox ohte:n, ka:nika mochi:wa, tehwa:tsi:n *que** tnemi nikahkuí:n tanikua:kopa *o** nika:n Tecolapan, tiki:xmati ka:nikawí:n mochi:wa yo:n owakilit, ox toni se: kitatekiwtia, ox teihsá: pahti *o** *o** we:lik para tapalo:l *o** teihsá:, toni n' kita:liliah. *Pues** yo:n nejo:n neh nik..., neh nikita nejo:n ihkó:n, ihkó:n, nehyo:n kiltsí:n kiliah owakiltsí:n *que** ki..., *que** kimahse:wah to..., kimahse:wayah ne: to..., to..., to..., to:ma:wa:n, *toabuelitas** entó:s *pues** nejo:n, entó:s yo:n *has...**, ekintsi:n neh niki:xmati nejyó:n kikuiah *para totamalitos** wa:n wa:n ki..., ki..., ki..., ki:x..., *bueno** tiki..., ihkó:n niki..., nikita neh *hasta** no: ne:chkualtia:yah, no: nik..., no: n'mahse:waya neh yo:n *porque** nikita kichihchi:wayah nejyó:n *para tamalitos** ki..., kipi:kiah ika yo:n, yo:n mono:tsa yo:n, to..., yo:n es..., nexkihiswat kipi:kiah ika wa:n Nexkihiswat. wa:n kichi:wah *tamalitos** wa:n *entonces pues** ihko:ni tik..., tikua:yah *sólo** nejó:n kil..., *sólo nejó:n ki..., kipia yo:n ista:k n' ixo:chio, a:chá: no: tikita tehwa:tsi:n, Ke:mah. Yo:n *que** a:mo kinekiah mah se: kikui *porque** yo:n a:mo kit *porque** yo:n pa..., yo:n pané: n..., yo:n chika:wak *como que** mahyá: chichi:k, *mo que** chichi:k a yo:n ka:mpa chika:wak mahyá: chichi:k ne:n i..., isakayotsi:n entó:s yo:n a:mo kikuiah *porque** nejo:n kihtowah mah a:mo, yo:n, yo:n *después** ki..., seko sah nikita neh kita:lia:yah, ihkó:n ki..., *bueno** neh ni..., ni..., Nin..., niki:itaya, ne:chilia:ya no:má:n, kihtowa ekintsi:n nika:n i:n tiksentili:tih nika:n, kitekiah, kitekiah, kisentilia:yah wa:n i:n sepa kihtowa nika:n, tikmoya:watih, tikmoya:waskeh wa:n sepa yeh *mismo** nika:n mochi:was. E:mah, ixwa. Yo:n nejo:n, Sepa ixwa ya. mochi:waya, mochi:wa, tamitame:wah itech se:, se: mi:lah wa:n ke:mah pe:wa ya ne:n, pe:wa ya moonkaltia, ixwa ya, onka..., ixwa ya itech yo:n ne:n..., *peor** komo kipia ne: *abonito** n' ta:l, Ixwa ya. semi kuahkuali n' e:wa nejyó:n, nejyó:n owa..., owakiltsí:n. semi kuahkuali, entó:s Ke:mah. ne:n tokni:tsi:n *pues** ne:n ak..., n' a:..., n' a:kin *pues** neli ne: ki..., kimatililihtok, *bueno** ki:xmattok *que** we:lik pos ki..., *pues** kitah..., *bueno** pos ompa ne: kikuiti a wa:n ki..., kimahse:wah, kichihchi:wah ne: yo:n tamaltsi:n, *pues** semi *bueno**, semi, semi, semi, semi nejo:n a:mo teh kipia a:mo teh kipia nejo:n n' in..., tehsá: *mal, hasta** semi, semi, semi we:lik de yo:n kowtahtapalo:l. Ke:mah. Ke:mah. Pos neh no: niki:xmattok yo:n kiliah owakilit, niki:xmattok, yo:n mochi:wa ne: ne: ka:sá: mi:lah *o** kahfe:ntah ke:meh i:n se: tame:wa wa:n wa:n ixwa ye:kkuahkuali yo:n, moma:ytia ata nejo:n imets ahalaxtik n' kowit mochi:wa, metsahalaxtik, wa:n ne:n ahko mo..., mahyá: yo:n moyewalo:ltia n' ima:y sah n' ki:sa wa:n ma:we:weyak wa:n ma:... pané: *ma:rayado** n' ii:xko ne: owakiltsí:n wa:n ma:mohmoloxtik n' ii:xko ima:i:ka:n ahalaxtsitsí:n. Wa:n yo:n *cuando** seh..., sehseltik kitekih wa:n i..., ki..., kimomotsowah iwki xoxowik, a:mo kimanah yo:n. Nikmattok neh kimomotsowah xoxowik wa:n kima:momotsowah wa:n ni..., kinelowah iwa:n tixtsí:n, wa:n kkuitih yo:n nexkoko:kis..., nexkihiswat ika ki..., kipihpi:kih ya yo:n ke:meh eski yo:n kichi:wah etixtamal oso pi:ksa, ki..., iwa:n kitetekuinowah yo:n iwa:n kinelowah n' xiwit ne:n, ne:n tixtsí:n wa:n kichihchi:wah ke:meh pi:ksa, ke:meh yo:n etixtaxkal a. Ihkó:n kipi:kih ika ne:n yehwa yo:n nexko..., nexkihiiswat. Wa:n ke:mah ki..., kimanah ya, kualtsi:n we:lik ki:sa, kahwiya:lia ya yo:n, yo:n xiwtsí:n mahyá:, mahyá: pi:ksa. Kualtsi:n we:lik neli, yo:n niki:xmattok yo:n no:, no: nikua:ni. No: tikua:ni yo:n. E:mah wa:n... No: tikua:nih yehwa yo:n. E:mah. yo:n nejo:n i:p..., i:p..., teh no: t'mattok a:chá: i:pa yehwa sah kipi:kiah oso no: t'mattok sentaman ika kipi:kiah. A:, pos tehwa:n tikmattokeh kipi:kih i:pa sayoh ne: ika nexkihiiswat sah kipi:kih. A:mo kipi:kih oksé:, seki tamaliswat *porque** kahwiya:lia no: mahyá: se:..., mahyá: se: moyo:lpolowa mahyá: yo:n pi:ksa. Ke:mah. E:mah kahwiya:lia ne: xiwtsí:n. Wa:n kihtowah yo:n *pues** semi, semi no: taahwiya:lia nehyó:n, nehyó:n iswatsí:n de yo:n, kiiliah nexkihiiswat, se:..., se:..., semi e..., semi se:..., semi kihtowah semi *bueno**, semi we:lik t..., ihkó:n, no: nikekowa:ya wa:n semi we:lik se: kimahse:wa. Ke:mah, semi ahwiya:k. Ah... A: ke:mah. We:lik semi se: kimahse:wa. Ke:mah, semi we:lik se: kimahse:wa. Ke:mah. Ke:mah, we:lik yehwa, yehwa yo:n tehwa:n t'mattokeh *que** we:lik para tamaltsí:n kichi:wah pero, Para kimanah a:mo ke:man nikita kimanah wa:n iwki se: kipalowa iwki ke:meh tomakilit, i:pa ne: kichi:wah tamaltsí:n sah. *De veras** ihko:ni yo:n, yo:n nejo:n mo..., ka:mpa neli ka:mpa mochi:wa semi kualtsi:n moe:..., mota:tae:wa ika yo:n, yo:n owakiltsí:n. E:mah, semi, semi kualtsi:n mo..., mochi:wa. E:mah. Ke:mah, wa:n ikowyo ata ihtikohkoyoktik. Ke:mah, ihtikohkoyoktik, komo ihkó:n no: tikita tehwa:tsi:n no: tiki:xmattok. Ihtikohkoyoktik. Ke:mah. E:mah. yo:n neli ihtikohkoyoktik wa:n semi ema:nik. Yema:nik, yo:n yemaxtsí:n, yemaxtsi:ni. Emaxtsí:n wa:n mah yo:n komo tikoli:nih, ne: itech ne: komohkó:n titame:wa semi wehwetsisneki wa:n mo..., moi:xkaketsa. Yo:n, yo:n ka:n moto:ka wehkatan nal... nalwat a:mo moto:ka wehkatan, paniá:n sah ke:meh pa:pa:lo:kilit, iwki sah mochi:wa yo:n. Ihkó:n sah mochi:wa yo:n, semi, semi *delicado** yo:n Yo:n ke:mah, wehwetsi wa:n komo tikoli:nih tepitsi:n tik..., tik..., motehchik ika yo:n ixiwyotsi:n moxokolih ya nimah. *delicado** wehwetsi. Moxokolia niman, moxokolia niman yo:n wa:n... Niman moxokolia, e:mah, semi yema:nik. Semi yema:nik yo:n, yo:n i:n..., yo:n... E:mah, yo:n... yo:n i..., yo:n owakiltsí:n, e:mah, semi yema:nik. Ke:mah. E:mah. Teh... Pos yehwa sah ika nimitstatsi:ntokia ox no: tiki:xmati *porque** neli ta:taman tiki:xmatih xiwit, ta:taman tiktatekiwtiah wa:n, wa:n nejo:n yehwa ika ni..., timo..., mah tatsi:n..., timota..., tapowiah ke:ní:w n' tik..., tikmat..., tiki:xmatih de se: ke:ní:w se: kikua, seki kimanah ihkó:n kilit sah oso seki iwki tehwa:n tikitah Ke:mah, iwki ihko:ni *porque** neh ne:chchi:wilia:ya ne:n no:má:n katka ne:chchi:wilia:ya, kihtowa a:mo wel [...] ika takualtsí:n. E:mah. Nikilia wa:n i:n a:mo we:lik para tamanal. Kihtowa a:mo we:lik para tamanal, kihtowa a:mo we:lik. Wa:n ihkó:n mah se: kimana kihtowa itech se: ko:ntsí:n kihtowa mah kimanaka:n kihtowa a:mo we:lik kihtowa, ta: i:pa kipi:kih ika, ika i:n kihtowa i:n, i:n tixtsí:n kihtowa, e:mah ihkó:n i:n ne:chilia:ya no:má:n ki..., A:mo we:lik. E:mah, kahwiya:lia xiwtsí:n ya. E:mah. Ke:mah. Ke:mah, semi, semi kihtowa *bueno** ihkó:n. Entó:s nikitaya nejo:n kipi:kih, nikima:itaya entó:s *pues** kokxitia:yah a:mo, a:mo ika yo:n *olla**, ta: ika yo:n ko:ntsitsí:n. Ke:mah, wa:n Ke:mah, ihko:ni. Ika ko:ntsí:n, ika ko:ntsí:n. kualtsi:n ne:n ok..., oksia wa:n ki..., de se:wi a ne:pa tepitsi:n pos se: kimahse:wa ya, se: kimahse:wa ya. Tsi..., ke:mah, ihkó:n neli. Ke:mah, pos yehwa... Ke:mah, ihko:ni, yo:n, ke:mah. E:mah, se: kikua ya, e:mah, se: kikua ya. E:mah. Pos yehwa sah yo:n ika nimitstahtani:snekia para no: timomakah *cuenta** ke:ní:w yo:n tiki:xmatih yo:n xiwtsí:n. Ke:mah. Ke:mah, pos tasohka:matik. Wa:n cha: t'nekis se: *pregunta** ok, cha: t'neki mah nimitsilwi ok, se: k..., se:..., Ke:na:mo, komo tikmatililia. oso k..., yo:n, yo:n nejo:n, yo:n i:n, yo:n nejo:n, yo:n ka:mpa se: tame:waya, no: t'mattok tehwa:tsi:n ne: kowtah, ka:mpa ika se: tame:wa wa:n para se:..., ka:sá: *ranchito** se: kipia wa:n se: tame:wati wa:n ompa onkak no: yo:n, kiliah yo:n neh, ne: neh, ne: ni..., neh nikaki ihkó:n kilwiah ch..., cho..., mono:tsa yo:n chia:wakiltsí:n wa:n yo:n kiliah, seki xa:lxompikiltsí:n wa:n yo:n no: we:lik Xa:lxo:xompe. se: k..., se: kikua ne: ika ne:n..., *bueno** ne: neh nikita ihkó:n tik..., ompa ne: kichihchi:wayah ika se: koma:ltsí:n kita:lilia:yah, Kkoma:lixkah. kii:xkah nehyó:n kiltsí:n wa:n semi we:..., semi we:lik ne:n kiixkah wa:n Yo:n no: we:lik. kipanta:lililiah se: iswat para mah kualtsi:n mah, mah mo..., mah oksi n' koma:lko. Mah oksi. E:mah. Entó:s yo:n semi, semi *bueno** ika ne:n se: kim..., se: kkua:ya. Ke:mah. Ke:mah, tehwa:n ke:meh i:n tiowih kowtah wa:n Wa:n ika yo:n nikita neh ihkó:n, ihkó:n yo:n a:chá: tikmattok no: tehwa:tsi:n. E:mah. pos ke:meh ne: kowtah tehwa:n mo..., a:mo, achto a:mo t'piayah koma:ltsí:n *cuando** ttekitiah iwa:n nota:tahwa:n katka, tik..., ke:meh yo:n yehwa yo:n ihtikoyokkilit, ki..., kintsi:n tikiliah ihtikoyokkilit *o** seki tikiliah xa:lxo:xompe. Xa:lxompi. Yo:n mokehketsa sah ihkó:n, yo:n kamohyowa no: ata. Ke:mah, kamohyowa. Ista:k n' iwayohtsi:n wa:n ne:n i... Kamohyowa no:. Ke:mah. Wa:n nejo:n tiktekiah n' tehwa:n sehseltik wa:n wa:n nejo:n t'tetekuinowa:yah ika, ika iswat ya, Ke:mah. tikte:milia:yah, tikte:milia:yah istat ne:n taih..., tahtayo:la:n wa:n ke:mah tiktetekuinowah ika iswat, t'tikotamo:tah tatahkotiko, t'pante:miliah seki kuowit wa:n ke:mah m..., ixki a, Ihkó:n. Pos ke:mah. wa:n ke:mah t'toto:niah ya n' taxkal, ttakuah ya ika yo:n, ika chi:lxoxowik t'xawa:niah, t..., ye:kkualtsi:n ika se: te:we:lia yo:n. Ye:kwe:lik. Wa:n no: iwki m' pachkilit no: we:lik, se: kitikoixka we:lik no:. *De veras** ika, ika, ika yo:n, ihkó:n se: ihkuí:n, ihkó:n, ti... Ne: yo:n pachkilit kihtowah no:, yo:n semi *bueno** no:, n' yo:n pachkilit. E:mah. Ye:kwe:lik, e:mah, ye:kwe:lik. Ke:mah. Nochi taman de kilmeh nochi we:lik, mah se: kimatilili sah se: ki..., se:..., se: ki..., kixkas. Ke:mah, semi yo:n, semi yo:n, semi *bueno** nehyó:n tapalo:l *de ranchos**. E:mah, mah se: kimatilili sah. We:lik, we:lik semi, we:lik. Semi we:lik wa:n semi yehwa yo:n neli ne: tik..., tik..., tik..., nikitaya ihkó:n tikmahse:wayah n' to..., ne: to..., to:ma:wa:n, to:pa:wa:n. Ke:mah, ihko:ni. Nijó:n ne: yo:n semi totapalo:l wa:n Ke:mah. semi nejo:n neli ne: semi, semi *bueno** ika ne:n kikoma:lixkayah ihkó:n. Se:.., se: kwe:lilia semi, se: kwe:lilia. *Por dios**. Ke:mah, ihwa:k a:mo tiki:xmatkeh tehwa:n ke:meh kintsi:n takuah ne:n pi:pilmeh ika yo:n wi:tsa ne:, kwa:lkuih ahkokopa ika yo:n *bohbotellaihkak, mayonesa** kiliah, ke:n kito:ka:ytiah. *Es...** A:mo, a:mo, a:mo tikitayah n' tehwa:n ihwa:k. Pos tehwa:n wehka:wak n' ki..., ne: t..., *bueno** tinentinemih a:mo, A:mo tikitakeh. yo:n a:mo, a:mo tikitayah yo:n, yo:n *cosas, pero**, Ka:n tikitayah. *hasta** ekintsi:n ya pos... Tehwa:n tik..., tikua:yah ika..., iwki ta..., takoma:lixkal oso... Ke:mah. Yo:n tomakilit we:lik iwki sah, xoxowik no:. We:lik. Xoxowik yeh we:lik. Wa:n We:lik. wa:n nejo:n yehwa yo:n semi, semi, semi nejo:n, *bueno** ne: wehka:w ne: panowa:yah n' tokni:tsitsi:n ihkó:n moi..., mo..., mo..., ih..., ihkó:n takua:yah. Ihkó:n ttakua:yah nochi, nochi ihkó:n timoskaltihkeh n' tehwa:n ika timoskaltihkeh ne: ke:meh weli *porque** *De veras**. ke:meh weli n' te:chtamakayah ika xiwtsí:n sah. Ihkó:n *de veras**. E:mah, wa:n ihkó:n tipano:keh wa:n timomatkeh ya pos ka:n teh timoliah ok. A:mo teh timoliah ok, ta: ihkó:n pos, *pues**, Ka:n teh timoliah ok, teihsá: tapalo:l tikua:skeh teih eski kiltsí:n, tein a:mo tein i:n kowtah mochi:wa tikuah, timote:we:liltiah ika. E:mah. *De veras**. Yehwa yo:ni wa:n nejo:n xa: t'nekia se: *pregunta** ok mah nimitsilwi neh Ke:na:mo, ke:na:mo. se: tahto:ltsí:n. Teh nejo:n, teh a:mo ke:man tikitak yeh yo:n, *bueno** nejo:n a:mo ke:man mitsilih mo:má:n toni ihkó:n ne: wehka:w takua:yah se: tokni:w, ne:n *abuelitos antes** takua:yah, ne: ka:mpa ya:yah kowtah wa:n takua:yah wa:n a:mo teh kwi:kayah, niu:n teh moi:xmatia *más**, se:, s..., kitekochowa:yah, o:me, e:yi xiwit i:xtila:wak kita:lia:yah seki iswat, wa:n ompa yo:n takua:yah, ompa, ompa yo:n kita:lia:yah wa:n ompa kipalowa:yah teihsá: mochihchi:wilia:yah se: tapalo:l no: kowtah kimanah, teihsá: kiltsí:n wa:n ompa kipante:kayah, wa:n ompa t..., kikua:yah ya ika ne: y..., ompa kipalowa:yah ika yo:n yo:n in..., yo:n tapalowa:yah, ompa ya moyewalowah wa:n ompa kipanpalohtiwih ya, ika yo:n xiwit sah *mismo** kitekowachwa..., kitekochowa:yah ki..., tachkuayah yo:n *hoyito** wa:n ompa kipanta:lia:yah yo:n iswat wa:n ompa kipante:kayah ya ne: yo:n kiltsí:n, Ika iswat sah. Ke:mah. n' i..., n' i..., *casi** tein i..., ika kimanayah n' a:tsí:n wa:n ompa ne: kahkakihtia:yah wa:n kkohkoko:lia:yah kihtowah ika ne:n ompa *mismo** onkaya ne:..., semi ne: wehka:w teh xa: no: tikitaya semi motachi:waya ne: wehka:w, xa: no: mitsilia:yah semi... Onkaya chi:ltekpin, pos ki..., Onkak semi chi:ltekin kahf..., ma:ski kahfe:ntah onkak n' chi:ltekpin. ki..., *mismo** yehwa:n kihtowah kixahxama:nia:yah ika se: kowtsí:n *o** se: tetsí:n ihkó:n kixama:nia:yah, wa:n kipanta:lilia:yah yo:n tomakilit wa:n, wa:n ke:mah, ta: ika yo:n, ne: tamahs..., takua:yah ya. Ihkó:n takua:yah ya ki..., mo..., pos ki..., kwelitayah yo:n *porque** yehwa:n a:mo, a:mo onkaya ne: *platitos**, se: *platito o** o:n ki..., a:mo teh onkaya nio:n se: *platito** ki:xmatiah de yehwa yo:n pos, onkaya sayoh pos ne:n *bueno de** kowtah pos a:mo teh kwi:kayah, kwi:kayah sayoh yehwa yo:n, sayoh yehwa ya:yah tame:watih wa:n wa:n etoya *implatito** ne: se: *platito de** sokit pero pos kika:wte:wayah inkalihtik. a:mo kwi:kayah *o** kima:ma:yah ne: kowtah. Ke:mah, a:mo kwi:katinemih. de a:mo kwi:katinemih. E:mah, yehwa yo:n teh xa:.., E:mah. teh xa: teh t'mati, teh ke:ní:w, tehwa no: tine:chilwi:s. Ke:mah no: tik..., no: tik..., tikakiah wa:n tikitah n' ta:tahmeh ke:ní:w n' te:ch..., te:chtapowia:yah no: tik..., tikitayah *que** ne: kowtah tehwa:n yo:n ke:man nemia ok, nemia ok nowe:ita:tah iwa:n ttekitiah, a:mo, tia:yah kowtah a:mo te:chpikilia:yah ika tapalo:l, iwki sah kipante:mayah n' taxkaltsí:n *morralko**, wa:n nikma:ma:ya neh taxkal wa:n ompa ne: te:chta:liliah sake:ra ka:n o:me, e:yi, na:wi chi:lxoxowik, wehweichi:l, t'wi:kayah wa:n titakua:yah wa:n se: kil..., ika se: to:tomo:chtsí:n kipi:kiah seki istat yo:n, yo:n istat weh..., wehwei katka, a:mo, a:mo, a:mo takue:chol ke:meh ekintsi:n. E:..., n..., t'wi:kayah, ompa ne: tiahsiah kowtah wa:n tik..., komohkó:n tik..., ki..., tiktikoixkah ya ne:n, ne:n chi:lxoxowik, ika se: tako:t tik..., tiktsopo:niah wa:n tiko..., tikti:tikopanowah ne: tikotah, itech po:kti ixki, ke:mah tikxawa:nihtiwih ya yo:n chi:l wa:n tikpipi:ntiwih yo:n istat, *istabolas**. Tikpipi:ntiwih ya, ika ttakuah ya, a:mo teh onka..., a:mo tikte:milia:yah is..., *istapolvito**, a:mo onkaya. A:mo onkaya, ne: iwki tiko:nkuiah *istaterrón, istaterrón** ne: ki..., Ke:mah. kikowayah, kikowayah *por** istatapi:k kikowayah wa:n 'mati ke:ní:w n' ika kikowayah n' tota:tahwa:n. Pero a:mo onkaya istat se: kipoto:nilia:ya iwki ke:meh ekintsi:n kipoto:niliah n' tapalo:l, a:mo ihwa:k wehwei, wehwei ne:n istatet, wehwei istatet onkaya, a:mo onkaya n' istatakue:chol. Yo:n wehwei *bolas** kina..., on..., onkaya. Wa:n no: onkaya takue:chol pero komo kkue:cho..., kkue:chohkeh, ne: se: imomá:n kkue:chowa ne:n istat pero para mo..., mochi:wa ne: mahyá: potoktik pero tikua:yah yehwa yo:n istatet, wehwei te:chtoktia:yah wa:n t'pipi:ntia:yah wa:n ttakua:yah n' tipi:piltsitsi:n. Ke:mah. Pero neli nejo:n tikixkayah ne:n kilit wa:n ika ttakua:yah, kuali titakua:yah, kuali, ma:ski tipa:ktia:yah. *Pues...** wa:n komo a:taw titekitiah, ka:mpa a:tawte:n, nika:n te..., titato:kayah a:te:n, ne: Awa:tepe:k, ya:ya nowe:ipopá:n wa:n ke:meh i:n *cerca** nepantah ya, kihtowa x'te:mo:ka:n kowit wa:n tikchi:watih nika:n tekol wa:n nitaxo:talti:ti wa:n nika:n nikte:mo:ti n' a:okuilimeh, xa: nikinahsis. Kinki:xtia:ya yo:n yo:n ma:xahxakameh semi onkayah, n' ka:n wehka, pos ompa sah on..., onkak, telonkayah n' ihwa:k n' okuilimeh wa:n a:mo katka timiakeh ya no: wa:n a:mo tapahwia:yah, Ke:mah, e:mah, *de veras**. ne: kima:te:moti tehtetampa wa:n sa ne:ne:mih n' x..., ma:xahxakameh, sa moto:tokatinemih ihkó:n, kki:tskia ika se: *sombrerotsontekomat** wa:n ke:mah kwa:li:ka ya wa:n kitsohtsontewia ika, ika *machete** ne:n, ne:n yo:n ik..., yo:n istatet ki..., kipa:ta ika, ika i..., ika *imachete** oso se: tet ne: a:taw, wa:n ke:mah kipa:pante:milia, kixakualowa ika wa:n ke:mah kitikote:ma, a:mo teh, a:mo teh koma:l pero se: t..., ne: tei:xko ne: ka:mpa tesowali:xko, ompa kite:maya n' xilimeh wa:n kiixkaya ke:meh weli wa:n ika ttakua:yah ya. Wa:n ye:kkuali tapalo:l yo:n tikua:yah. Pos nejo:n kualtsi:n no: namo..., *namoserbirowa:yah** ika yo:n nantakua:yah, kualtsi:n wa:n nejo:n... A:mo moi:xmatia pero intsi:n, e... E:mah, yehwa ika. Ihkó:n t..., ihkó:n ttakua:yah n' achto, pané: a:mo moi:xmatia yo:n istat, istat *polvo** ekintsi:n. Ekintsi:n nochi nejo:n nochi, ekintsi:n nochi mo..., mopatak a ekintsi:n nochi, nochi yahyankuik tiahtokeh *pues nuevos, pero**, Nochi, nochi mopatak a. Nochi, nochi. nejo:n *más** ekintsi:n moskaltiah a:mo ki:xmatih. Kanah ok, a:..., ke:meh yo:n istatet a:mo ki:xmatih ok m' pi:pilmeh toni. A:mo ki:xmatih, a:mo, a:mo ki:xmatih ok yo:n. Wa:n, wa:n yo:n *pues** nejo:n teh nejo:n komohkó:n nejo:n yo:n nejo:n ki..., yo:n kkui:skiah nehyo:n ekintsi:n tein moskaltiah *más**, tein *más** takuitapan moskaltiah wa:n komo yehwa:n kinekiskiah mah, mah no: mah ki:xmatiskiah pero pos ke:meh a:mo se: inin..., a:mo, a:mo nejo:n se: kinin..., kinimati ke:ní:w yehwa:n etokeh itech iniyo:lo. Ke:mah. E:mah, yehwa yo:n. Ke:mah, pero..., pos ka:sá: ika ke:meh i:n tamachtiah nejí:n kone:meh kinine:xtiliah ok ke:ní:w sake:ra para tahto:skeh, *De veras**. Pos a:mo nochi tikuih ok *de veras**. *porque** ekintsi:n nochi tikelka:wtiwih *hasta** totahto:l ti..., *hasta** tehwa:n ne:n ti..., tita:tahmeh ya timote:mpolowah n' totahto:l, a:mo nochi tikuih ok, tik..., tikoyo:tahto:snekih ya wa:n *De veras, de veras**. tiknelowah iwa:n koyo:tahto:l n' totahto:l tehwa:n wa:n wa:n neli pos n' tokone:wa:n mo..., kachi, kachi a:mo weliskeh komo a:mo tikimachtiah mah tahto:ka:n kuali, tein mela:wak tah..., *Pues, de veras** nejo:n iw... tahto:l, senki:s tein totahto:l. Ke:mah, nikita ihkó:n miakeh ta:tahmeh a:mo kihtowah ok, A:mo, a:mo kihtowah ok, yo:n a:mo, a:mo kihtowah ok, nejo:n nochi, nochi, nejo:n a:mo, a:mo kihtowah ok yo:n. A:mo, a:mo tahtowah kuali ok, nochi tahtowah kinelowah ya, *hasta** yo:n tio:tahto:l. ka:n welih n' ta:tahmeh nochi, ma:s ta:tahmeh a:mo welih kitahto:lti:tih n' totahto:l. A:mo, a:mo. Wa:n onkakeh ne: ma:s tinohne:lmeh pero tiwelih n' tio:tahto:l de, de totahto:l i:pa. Ke:mah, ki..., totahto:l ne:n... Neh niweli ne:n Nejo:n *de veras**. totio:tahto:l, ke:meh i:pa totio:tahto:l, totahto:l. Pos, ti..., yehwa yo:ni n' kuali, yehwa yo:ni n' kuali. E:mah. E:mah, ke:mah, ihko:ni yo:n. Pos Yehwa sah yo:n ika timonohno:tskeh wa:n Yehwa sah. wa:n sayoh ne:chili ke:ní:w moto:ka:y, ka:n..., katí:n xola:l tiwa:le:w. Neh, neh n..., de neh nimono:tsa nejo:n niwa:le:w nika:n nika:n Tecolapan, Tecolapan, Tetsijtsilin, nejo:n nimono:tsa Fidel Juárez Galván. *Ajá**. Nejo:n, nejo:n, nehyo:n tehwa:tsi:n ke:ní:w timono:tsa. Neh niwa:..., niwa:le:w... Nimono:tsa niErnesto Vázquez, ne: niwa:le:w San Miguel Tzinacapan. *Bueno** sohka:matik. Ke:mah.