*Bueno** ekintsi:n sepa nimitstatsi:ntoki:ti de yo:n ma:talin, tiki:xmattok n' teh no:. Ke:mah niki:xmattok, niki:xmattok. Tiki:xmattok. Pos onkak o:me, neh niki:xmati o:me taman sah ma:talin. Onkak n' tein ista:k, pos se: kinkui:li:ti se: itapialtsitsi:n komo, komohkó:n a:mo tei ok yo:n sentaman seki, pos yehwa se: kkuiti wa:n se: kinte:milia n' komo pitsomeh wa:n pio:tsitsi:n no: kikuah. A:, no: kikuah. *Ajá**. Ma:talin wa:n yo:n chi:chi:ltik ma:talin tikilwiah n' tehwa:n, yo:n kuali pahti para ke:meh yo:n se: estsompi:lti, te:kui ata estsompi:l wa:n a:mo teh te:na:miki, wa:n yehwa yo:n se: kikuiti wa:n se: kuali *rollito** kikuitih wa:n kualtsi:n kima:xakualowah, kima:xakualowah, ye:kkualtsi:n ki:sa n' ia:yotsi:n wa:n ke:mah te:makah mah se: tai. Mo tapal..., tapala:t a mah se: tai. żWa:n yo:n mah iwki *o** mah se: kimolo:nti ika se: ko:ntsí:n, iwki? A:, iwki xoxowik mah se: tai. Ika yo:n. ke:mah, tapala:t a. A:mo, iwki sah, xoxowik, xoxowik se: tai wa:n te:namiki ika ne:n estsompi:l. Wa:n yo:n mochi:wa no: ka:nika eski, pero a:mo no: wehweia. Ka:nika eski mochi:wa, ke:mah. Kanah, ta: ta:lpan sah mochi:wa, ta:lpan moso:sowa. ke:mah, yehwa n' tein chi:l..., chi:ltsí:n. Ta:lpan sah mochi:wa, yehwa yo:n tein chi:chi:ltik tikihtowa. Pos neh niki:xmattok no: yo:n seki, yo:n tein ista:k ata. Tikihtowa ka:n tiki:xmati n' teh *o** tiki:xmattok no: yo:n ista:k wa:n seki yehwa yo:n nikihtowa mowi:wila:na no:, wa:n ihkuí:n ye:kma:we:weyak wa:n ikowyotsi:n mahyá: ke:meh yo:n owat we:weyakaxtik no:. Ma:we:weyak yeh. ke:mah wa:n xo:ch... *Ajá**, ke:mah no: nik..., nikitani kit pero pos neh nikmattok i:pa o:me taman sah *porque** yehwa n' tein pisi:ltik wa:n tein yehwa yo:n pa:pata:wak. A:, pos neli. A:, neh niki:xmattok yehwa yo:n seki, yo:n nikihtowa ista:k, ye:k sa: sehseltik, ye:k..., kie:kkuah m' piomeh kualtsi:n se: kinte:milia, Ke:mah, ye:kkualtsi:n ta: porin a:yoh. E:mah, piomeh oso neli to:tolimeh no: kikuah. Wa:n ye... To:tolimeh, pitsot no: kikua se: kinte:milia. *Ajá** wa:n yehwa yo:n okseki nikihtowa neh no: kikuah pero a:mo semi, *más** kikuah yo:n seki wa:n ata xo:ch..., ixo:chiotsin ata neh nikilia telahwiya:k. E:mah. Telahwiya:k kualtsi:n, e:kkualtsi:n. Ke:mah. Ye:kahwiya:k. Wa:n i:n chi:chi:ltik pané: nikita pané: a:mo, a:mo kipia n' ixo:chio. E:mah wa:n ixo:chiotsi:n nikilia neh mokehketsa ihkui:ntsi:n wa:n ihista:k n' ixo:chiotsi:n, *cuando** xo:chiowa ya no: nikilia neh no: ye:kahwiya:k n' ixo:chiotsi:n. Pos neh a:mo ke:man nikchi:wa *cuenta**, neh i:pa niki:ita xo:chiowa yehwa yo:n ista:k wa:n yo:n seki yo:n mowi:wila:na, yo:n no: mahyá: m..., nejo:n, N' ista:k. mahyá: no: *moraditos** pero pos yeh ihkui:ni ma:we:weyak wa:n nochi mochi:wa neli ka:nika eski komo kahfe:ntah moye:kchi:wa ihkó:n mowila:ntiw, iwki moi:xto:ktiw, Ma:we:weyak. Moye:kchi:wa ne:n... wa:n no: iwki yo:n seki moi:xtoktiw ihkó:n kualtsi:n ne: nejo:n, nochi motohto:ka wa:n ye:ksehseltik se:.., *hasta** s..., *cuando** se: kiteki nikilia neh a:mo, a:mo mah nejo:n mah se: moma:chika:wa, komo se: moma:chika:w se: wi:tsa nochi ka ta:l, tamiki:sa, komo se: kkechkohkoto:na kualtsi:n nikilia neh pero komo s..., Sehseltik. Se: w..., se: wi:tsa iwa:n i... se: kwiwita pos wa:le:wa iwa:n ta:l wa:n ompa nejo:n se: kitamiwa:lkui a. Se: wa:le:wa ika nochi ne:n ta:ltsí:n. Pero mah se: kkechkohkoto:na nikilia neh kualtsi:n ihkó:n se: kkoto:ntiw, kie:kkuah n' tapialmeh, kie:kwelitah. Ke:mah, kie:kwelitah neli se: kikuiti. To:tolimeh wa:n yehwa ya m' pitsomeh neli no: kualtsi:n kikuah, sa, sa kanchakua:nih nikilia neh komo Ke:mah, pero neli kikuah ne:n pio:tsitsi:n neli wa:n to:tolimeh no: intelpa:k wa:n i:n... Ek... Ke:mah, ta: pos... ke:mah, kahwiya:kmatih no: tak xiwtsi:ni nikilia neh pero neli nejo:n... Y..., ta: yehwa ika pero neli neh niki:ita neh mochi:wa no: *más** neli ka:mpa kahfe:ntah. Kahfe:ntah wa:n ohtipan no: mochi:wa ke:meh yo:n ka:sá: ika nikilia neh se: panowa no: mochi:wa. se: kinte:milih. Wa:n porin a:yoh semi, yehwa yo:n ika. Kahfe:ntah motelchi:wa. No: motelchi:wa, *pero más, más** ne: mochi:wa n' kahfe:ntah. E..., ke:mah, m..., pos... E:mah, yehwa sah yo:n no: niknekik nikmatis ox no: tiki:xmattok yo:n ma:talin. E..., ke:mah niki:xmattok, niki:xmattok yeh wa:n niki:xmattok yo:n tein tikihtowa seki para pahti wa:n ok n' o:me taman no: niki:xmattok, yehwa ya i:n nimitsilia neh nejo:n *Ajá**. No: tiki:xmattok. no: neli kikuah ne:n tapialtsitsí:n wa:n neli nikilia neh telahwiya:k neli n' ixo:chiotsi:n. Ke:mah wa:n neli... A:mo tak, neh a:mo ke:man nite:kakilia komohkó:n kuali para pahti pero yehwa yo:n seki tikihtowa no: kuali para pahti, a:mo nikmatia neh komohkó:n no: kuali, pos nejo:n E:mah, telahwiya:k wa:n yehwa yo:n a:mo n'mati yeh i:n tak a:mo pahti eski, n'mattok *que** pahti yehwa n' tein chi:chi:ltik ma:talin. *de que** se: kimati a nikilia neh pos kuali se: tai:s ke:meh i:n i:ksá: neli, ta: neli te:kui n' kokolis nikilia neh wa:n i:ksá: ka:n teh te:na:miki ok. Ke:mah. Ke:mah, ma:s ke:meh i:n i:ksá: ka:n teh te:na:miki wa:n yehwa ne: xiwtsí:n pos ke:man yetok *de, de dios** te:na:mikis pos te:na:miki yo:n xiwtsí:n, a:mo moneki miak se: tai:s, ika se: tepitsi:n ika o:me *gota**. Ke:mah, ta: pos de... Wa:n, wa:n pahti a. Ke:mah, pos no:, no: kuali a, kuali a *que** tine:chilia pos *cuando**, Te:na:miki. ke:mah. ke:meh yo:n nikiliah neh neli mah se: tai. Ke:mah. Yehwa sah yo:n. Pos yehwa sah yo:n. Ke:mah, pos yehwa sah katka, ka:n teh *más** ika timonohno:tsah, miak tasohka:matik. E:mah. Neh nimono:tsa niMaría Salazar Osollo, niwi:tsa de San Miguel. Tik..., tikmatkeh. Pos neh no: ompa ne: niwa:le:wa ne: xola:l, neh nimono:tsa niCelina González Nazario.