Pos a:man na:no sepa nikahkuí:n sepa timoahsih nejo:n, n'neki no: nimitstahtani:s ox tikixma:ttok yo:n kowtet kiliah kowe:lo:t. Pos nik..., niki:x..., ka:ni m..., ka:ni mochi:wa, i..., ke:niwki, ox ke:niwki n' ixo:chio, niki:x..., ke:niwki n' ima:y, ox monalwayo:tia miak n' inalwayo oso ke:ní:w. Pos ne: yo:n no: niki:xmattok ta:to, ne: *este**, motehko:ltia itech se: kowit we:i *o** teihsá: yo:n, i:pa motehkoltia itech yo:n nejo:n te..., ne:n ke:ní:w mono:tsa yo:n kowtsí:n, yo:n tikiliah tehwa:n ne:, yo:n ika ttaxo:taltiah okokowit, no: mochi:wa n' itech. wa:n itech yehwa ya n' tsontsapokowit no: mochi:wa, no: kualtsi:n motehkoltia wa:n ompa ka:mpa imaxala:n ya, ompa ya mota:ki:ltia, iwki pa:nki:sa ya, n' kualtsi:n mota:ki:ltia n' ka:mpa no: kwelita ne:n ta:kilowas. Wa:n *este** ne: we:lik semi n' a:to:ltsí:n se: kichihchi:wa, sayoh mah se: kiwitoma ika *este** olo:tsí:n wa:n mah se: kimomolotsa kualtsi:n mah molo:ni wa:n ompa ke:mah ne: xiktsetselo:s a no: moato:ltsi:n, komo se: kichi:wa ato:ltsí:n, wa:n mah seko ya moye..., molo:ni wa:n seko ya t'molo:ntihtok wa:n ne:, ke:mah tik..., tikuia ne: no..., n' se: kimana, kualtsi:n mah se: kimolo:ni, mah momoloka, kualtsi:n se: kii:ixkui, 'ki:xtilia nochi n' ii:xpacho, ke:meh ne:n iwitso. wa:n ke:mah xki:..., xiki..., kualtsi:n mo:molo:ni, oksi a, no: kualtsi:n molo:ni a ke:meh i:pa yo:n ti:ltiketsí:n, wa:n ke:mah mah se: kitsope:li a kualtsi:n ato:ltsí:n ika pane:lah. wa:n ke:mah mah se: kipante:mili a ne:n, ne:n ieyotsi:n, yehwa ya sah ne:, *mo que** ka:n ok witsoh, ta: kualtsi:n chipa:wak a se: ki:xma:ma:patska. Ise:lti a. Ke:mah. Wa:n ke:mah nokta ya we:lik n' ato:l ki:sa, mahyá: tikmatis teh ti:ltika:emo:l n' tikpante:milih. Ihkó:n neli. E:mah. E:mah, kualtsi:n wa:n neli ta:ki itech ne:n kowmeh. Kowke:span. Mohkó:n *pues** [mo]kowte:tehkoltia wa:n ompa ya n' ta:kiti kualtsi:n, ke:man no: tawelita ne: miak, ne: wehka:w neh nikita pe:wak, telsenka ya mochi:waya pero ekintsi:n mahyá: poliwtiw a mahyá:, ihkatok ne:n ixiwyotsi:n pero ta:ki, *mo que** a:mo ok semi ta:kilowa. E:mah, ne: Nohne:lmeh ok, nohne:lmeh ya mochi:wa. *mo que** mahyá: no: mone:nekte:wa ya tak ke:ní:w n' kichi:wa *porque** a:mo no: ta:ki ok. Ke:mah. Semi wehka ya sah n' ta:ki, a:mo, a:mo no: y..., a:mo no: se: kichi:wa n' ato:ltsí:n. Ke:mah. Pero we:lik wa:ltsi:n komo se: momanili:skia, we:lik. We:lik kualtsi:n. Pos neh no: niki:xmati yo:n kuomekat, no: niki:xmati ne: kowtah, nika:n kowtah mochiwa, onkak sah kowtah, ompa a:mo, yo:n a:mo kito:kah. Ke:mah, ta:, Kanah, ka:n kito:kah. Pero seki kito:kah, ka:mpa kwelitah mah mochi:wa no: n' iminta:lpan, kikuitih kowtah wa:n kita:liah no:. Mochi:wa sah ne: kow... Tak ke..., ke:mah eski tak. Ne:pa tehwa:n a:mo kito:kah, sanoke mochi:wa kowke:span wa:n yo:n mochi:wa ne:n ikomekayo tomaktik, mopepechowa kowke:span, E:mah. Wa:n kinawahtiw iwki n' kowit *hasta** panki:sa, *hasta** wehweya ya ne:n, ne:n n' itaktsoyo wa:n ima:y no: mochi:wa we:weyakaxtik, pa:pata:wak wa:n kohkoyoktik, i:i:xtapalwe:weyak n' koyoktsitsí:n motekpa:nilia ni:nipaka. Kuahkuali no: k... Weh ke:mah. Ke:mah, ta: n... E:mah, yehwa. Yehwa yo:n kowe:lo:xiwit wa:n wa:n *cuando** xo:chiowa ya, xo:chiowati a, *porque** ki:sa ima:tsa:la:n ne:n, ne:n ixo:chio, panki:sa pané: yo:n se:..., ke:meh to:tomo:chtekomat panki:sa, E:mah, ta: kualtsi:n. wa:n ompa wi:tsa n' iyo:lotsi:n ya, ne:n tein kowta:kilo:t ya wa:n wetsi yo:n i..., i:pa ito:tomo:chtsi:n, E:mah, achi kostik yo:n ixo:chiotsi:n, kostik. Ke:mah pawetsi a ne:n, E:mah, no: taman wa:n yehwa ya *mismo** ya ne: ne:n e:lo:yowa. Ke:mah pawetsi ya yo:n nejo:n i..., xo:xochitsí:n ya, mo:moskia..., moskaltia ya n' ta:kilo:t, moskaltia weyak mochi:wa sake:ra ka:n, E:mah. se: mo:lik wa:n tahko de weyak mochi:wa yowi *o** se: mo:lik. Ke:mah, ta: ka:mpa kuah... Ke:mah, ka:mpa kuahkuali kualtsi:n mochi:wa. E:mah. Ka:mpa ta:lkualka:n mochi:wa wehwei wa:n ke:mah yehwa ya mochika:waltia ya, *cuando** chika:wak a niman se: kita n' ahko, ma:s wehkapan yetok niman se: kita pochiktik. Ke:mah, ta: wa:li:xpahpantepewi ya n' ii:..., n' ii:x..., n' ii:xtsakka *como que** ie:wayotsi:n. Wa:n i..., ie:wayo *cuando** oksi pampi:xowi. Pampi:xowi a, mah se: motekili a wa:n mah se: kio:ya ya. Yo:n komo se: kineki pos se: kiteki a. Ke:mah se: kiteki a wa:n se: kwi:ka kalihtik mah kuali oksi, mah kuali, mah kuali, mah kuali pa:tka:oksi a, ke:mah se: ki..., se: kichipa:wa ya, ki..., kiolo:wiah para ki:sa yo:n i..., iteyo ya iwa:n mahyá: aha:witet ata ki:sa iwa:n ipachyo. I... Ke:mah, ne:, E:mah. E:mah, kualtsi:n mah..., ah..., aha:witet, neli kualtsi:n iteyotsi:n. Ke:mah, kia:pachowah ya itech a:t wa:n de kima:pa:kah ki:sa n' ipachyo, yo:n itsope:kka ki:sa nochi Ke:mah, ta:... wa:n ke:mah nejo:n ki..., kualtsi:n ki:xpa:kah, ki:xpa:kah nochi, ki:sa ne:n nochi n' i..., mahyá: n' iahwayo pero yo:n ahwayoh semi. Ahwayoh ta: ne: tehwa:n ompa ne: tikchi:wah *este** komo timoahxilihkeh, ne: *este** tiko:yah sah wa:n iwki tsope:k n' tikmanah wa:n Wa:n nejo:n... ompa m..., ompa ya ne: moi:x..., moi:xpa:panki:sa[i:xpa:panki:sa] mo:molo:niki entó:s ompa ya mi:milowi n' itsope:kyo. Ke:mah, pos nika:n tehwa:n ne: kichi:wa ne: nona:nahtsi:n, i..., oksi kuali x..., *hasta, me...** xo:koya, *hasta** kikuih xoko:kmo:yo:meh *cuando** xoko..., pano:k a de xokoya ya, E:mah, ta:... E:mah. para ki:sa n' ipachyo ne:nke:n sah, i:pa xokoxtok a. E:mah, ta:... Ke:..., ke:..., ke:mah kia:te:ma, ki:xpa:ka wa:n kima:pa:ka kualtsi:n, iteyo tihti:ltik kualtsi:n mahyá: etsí:n, ne: tih..., tihti:ltik. E:mah, ta: kualtsi:n ne: mochi:wa. Wa:n ke:mah nejo:n kiketsa n' a:..., kiketsa ya n' a:toto:n, kimolo:ntia, kuali kmolo:ntia, *hasta** yo:n *cuando** oksi, *hasta** kehke:..., chahcha:moltia ya ne:n etsí:n. Ta: kualtsi:n yo:ksi pero, kualtsi: yoksi. Chahcha:moltia n' *cuando** kuali oksi a wa:n, wa:n ne:wí:n kiketsa se:, se: tik..., itech se: tiko:mit kiketsa ne:n ia..., iato:l, kima:nelowa, kima:nelowa yo:n tixa:t kiliah, kima:nelowa wa:n kima:nelowa wa:n ke:mah ki..., komo kuali oksik a ne:n ets..., etsí:n ya yehwa de n' kowe:lo:t kipante:milia ya. Ke:mah n' ta: yeh kualtsi:n we:lia ya wa:n... Kipante:milia ya wa:n ke:mah kita:lilia ya m' pane:lah wa:n ke:mah kualtsi:n molo:ni, kki:xtia ya wa:n ttaih ya yo:n. Ke:mah, se: moses... Iwa:n se: kikua ya pero tein am... Ih..., iwki neli kualtsi:n se: kahwiya:kmati, *mo que** no: kiahwiya:lia ne:n ieyotsi:n. Wa:n yo:n etsí:n iwa:n se: kikua ya, mahyá: yo:n, mahyá: e:lo:tao:l, e:lo:ato:l italo:lo. Iwki *mero** yo:n. Ke:mah, kualtsi:n we:lik yo:n, a:kin... Kahwiya:lia. Ke:mah, kualtsi:n mohmoloxtik ata de oksi kualtsi:n mohmoloxtik, we:lik, we:lik kualtsi:n. E:mah, we:lik, we:lik, se: kitsetselowa ne:n ia:yotsi:n, tehwa:n ne: kalihtik tik..., tiktsetselowah n' ia:yotsi:n ne:n tein ika molo:ni *porque** mah yeh *más** kiwe:liltia ne:n ato:l. N..., ke:mah. Wa:n i..., yo:n etsí:n no: niki:xmati. Pos ta: nochi moi:xpaka ya pero ne:n i..., n' i..., nochi n' ita:lo mahyá: ki:sa. Ki:sa. Ki:sa. Ki:sa nochi. *O sea que** yo:n, ne:n kowe:lo:t neli kualtsi:n we:lik yo:n, We:lik n' ato:ltsí:n, ke:mah, ta: neli san ka:n nochi tiki:xmatih. kowtet, no: kualtsi:n we:lik. Ka:n tiki:xmatih wa:n... Se: kiteki. Pero ne: ke:meh ne: ka:mpa tipano:tiowih tiki:..., tikitah ne: ta:ktok kanah ika pos ne: tikihtowah ya no: timo..., timoitiliah ya timotekiliah ya. Se: kiteki. Se: kiteki. Tehwa:n tik..., tehwa:n nika:n mochi:wa sah kowtah ke:meh nika:wí:n *casi** nochi kowtah n' tehwa:n, nika:n nochi kowtah. Ke:mah, namehwa:n nika:wí:n namehwa:n nochi kowyoh ok pos ne: moonkaltia. Onkak miakka:n kowtah wa:n a:mo a:kin kitasohta, yo:n kuali kitekis a:kin yeski, yo:n, Onkak. Ke:mah, motekili:ti sah. A:mo kitasohtah yo:n. E:mah, mochi:wa sah, mochi:wa sah. Nika:n tehwa:n kowtah yetok de, de xola:lte:n San Miguel para ne:paka, Kanah neli, ta: ne: mochi:wa sah kihto:snekih, mochi:wa sah. Tia:s, nochi n' to:nal se: nemis wa:n a:mo se: ki:sa n' kowtah, telwe:ika n' kowtah. E:mah, ta: nochi yeh..., nochi yehwa. Nochi yehwa, no:ya:n onkak yo:n kowtet, motelchi:wa, e:mah. Nochi yehwa. Pos iwki n' kualtsi:n *porque** ne: we:lik. We:lik kualtsi:n, we:lik. We:lik. E:mah, ta: ne: kuali a n' tine:chilwih, miak tasohka:matik, n' kowe:lo:tsí:n pos neli no: kina:miki n' ato:ltsí:n, [i]ka no: se: moyo:ltsope:lia tepitsi:n. E:mah. Ke:mah, se:... Tein kwe:liliah pos taih kualtsi:n. Wa:n ki..., tein..., moneki mah kimati n' a:kin kichi:was *porque** seki... E... Ke:mah, seki ne: ki... Ta: yo:n ahwayoh, ah..., ahwayoh, n' seki kichi:wah ne: nikita ne: *novecinos**, kichi:wkeh se: *viaje** ne:n ne: ato:l, Titaih, timochihchi:... Ke:mah, mah, mah, mah a:mo witsoh wa:n a:mo se: tai:s ta: ne: te:..., te:..., te:..., te:wihwitswi:s oso ta:ká:n moto:kak se: inenepi:lko pos te:mikti:s. Ahwayoh, ahwayoh. te:kakilihkeh *que** we:lik, pos kkuitoh wa:n kiketskeh n' tixa:t n' ato:l wa:n kipante:nkeh nochi ompa *sin que** kipa:kaskeh pos a:mo kuali ki:sak, ye:kte:te:nkokoh. Ke:mah, ta: ka:n we:lik, ta: kualtsi:n we:lia pero mah se: kie:kchi:wa. A:mo, ka:n we:lik, yo:n ki..., yo:n, Mah se: kichipa:wa kualtsi:n. Para se: tais a n' ato:l mah achto mah se: kitsi:ntoka para no: se: kichi:was. Ihko:ni se: kichi:wa. E:mah, komo a:mo soh para se: mopahwi:s. E:mah, kualtsi:n mah se: kie:k... Para no: se: momanili:s. E:mah, se: momanili:s. Se: mowehwelo:s tehwa:n sah. E:mah, yehwa yo:ni ta:to ne:, Ihsiwka. Ihsiwka yeh. E:mah. nimitstahtania *porque** nochi tik..., tikwe:liliah wa:n neli ka:n nochi tikye:kmatililiah ke:n timochihchi:wili:skeh. Ka:n se: kimati neli. Ka:n se: kimati. Ka:n se: kimati. Pos yehwa sah mohkó:n, nejo:n..., *Bueno** ne: tasohka:matik i:n nika:n timona:mikkeh wa:n nika:n timotahtaniyah. A:, ke:mah. E:mah, wa:n neh nimono:tsa niMaría de Jesús Tecuaco wa:n niwi:tse de Yohualichan. De Yohualichan. A:, pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwi:tsa de San Miguel E:mah. Tzinacapan. Ke:mah, yehwa yo:n. Ka:n teihsá: na:no. *Bueno, bueno**. A:, pos neli. A:, tasohka:matik, nika:n timoitah, ne: t..., nipawí:n tiowih ya. *Ajá**.