Pos neh nano, tiki:xmati na:no n' teh ne: yo:n kowtetsí:n kiliah kano:nes. Ke:mah yeh na:no, ne: ka:mpa ika neh ninemi ne: pos ekintsi:n a:mo semi mochi:waok. Ne: wehka:w, ke:man katka ne:, nipili mahyá: ne:nke:n ok ne:n telta:kia, *porque** neh nikelna:miktok ne: Ne:... iwa:n nokni:wa:n tia:yah tio:n..., tiko:ntekiah, tiko:..., tikowte:tehkoyah, semi tikwelitayah tikowte:tehkoskeh. Ta: ne: ke:man ata katka telsenka ya n' ta:kiya. wa:n yo:n tsapotsí:n, ata n' kano:ne:stsi:n yeh no: o:me taman tam..., ne:, na:wi ta:man ne:n ta:ki, *mo que** chihchi:ltik wa:n seki yo:n, pantahtamantik ata pané: no:, no: pawahwastik ata mochi:wa ata mahyá: yo:n, mahyá: tamantik sah mochi:wa ata wahwastik, *mo que** mahyá:..., wa:n seki ata chihchi:chi:ltik wa:n seki nehnextik. Ta: yo:n tsapotsí:n tel miak taman ne:n onkak. Pos ompa yo:n na:no, a:mo semi nik..., a:mo semi nikmati, neh sayoh nikmattok... Ke:mah *porque** neh ne: ka:mpa neh ninemi ne: telmiak taman nikitaya n' ta:kiya wa:n seki a teh..., tahtamantik tah..., tahta:ltik sah ta:ki *mo que** mahyá: yo:n kehke:stata, n' tein yo:n chihchi:chi:ltik mahyá: kehke:stata Wa:n tein yo:n nehnextik yeh kualtsi:n ne:, wa:lnexe:wtok n' tahta:ktok. Wa:n tein yo:n *este** m' pan..., mahyá: ne: nejo:n ti..., pamehme:kohtik n' tikiliah n' tehwa:n, ne: nejo:n tei:n no: iwki mochaya:waya *mo que** nochi iwki se: *color** sah ne: *mata**. Neli ni..., nikelna:miktok nikitaya seki neh nejo:n, *bueno** niksentoka nik...., nikitstiw, kalte:noh no: nikpia se:, se: taktson, ompa ne: nejo:n mahyá: yeh neli yo:n chihchi:chi:ltik wa:n seki neli mahyá: ihista:k. Ke:mah, ta: ta:taman ne:n kowtetsí:n ta:ki. Pero yo:n ikowyotsi:n no: semi senka ya n' kualtsi:n ika no: se: motekipanowa, no: kualtsi:n ika se: motixilia mohkó:n wa:kik. wa:n tei:n nika:mpa telihkak, *mo que** telta:ki, ¿ox no: iwki n' teh n' tikitstok? Ke:mah, ne: telta:ki ke:man, ka:mpa yo:n tak paniá:n ihkatok mahyá: telta:ki. Ke:mah, ta: kualtsi:n mota:ki:ltia. No: iwki neh nika:n nikitstok i:n Ke:m... ihkatok i:n o:me kuowit i:n kali:xpan. Neli nikitstok, neli kualtsi:n ne:, kualtsi:n mopihpilowilih. Ke:mah, ta: chika:wayati a. Chika:wayati neli wa:n a:mo n'mati ke:maniá:n ne:n xo:chiowa *porque** ekintsi:n neh nikitstok ta:ktok a. E:mah. Ta: ne: nejo:n ti..., tak ke:meh a:mankopa ya, no: ne:n chika:wayati *cerca** oso xa: tanka ya seki, ka:n no: n'mati ok *porque** ne:, mahyá: ka:n n'mati n' teh ox ke:ní:w n' tikitstiwi:ts ox onkak ne: kampa ka tehwa:tsi:n tinemi. We:wehkatika: onkak. A:, no: onkak. Ke:mah, *porque** ne:, ne:, Pané: chika:waya ne:wí:n n' *es...**, nochipa i:n..., itech i:n me:tsti diciembre wa:n enero. Ke:mah, ta: i:n onkati a ne:n ekintsi:n nikitstok neh no: ne:, nikitak ne:ka se: *mata** ihkatok wa:n pané: ta:ktok. Ke:mah, tein a:mo ke:man nikitak semi ke:maniá:n xo:chiowa, ¿xa: tikmati n' teh? Ta: yehwa yo:n no:, n' a:mo no: nikye:kmati n' i..., n' ixo:chiotsi:n pero pané: ata no: ihista:k ke:meh i:pa yo:n, ke:meh i:pa ne: kowtsapotsí:n no: xo:chiowa, mahyá: ihista:k, se: sepa t'ta:liah *cuidado** i:n tipilimeh ay tine:nemih, tiktekih ne:n ixo:chiotsi:n wa:n neli n' ka:n titahtamatih, tiksohsoh *tiko:korra...**, tikchi:wah *co:collar**. *mo que** we:weyaktsitsi:n ihkui:nkui:ntsitsi:n ixo:chiotsitsi:n. Tsitsikitsitsi:n, pisi:ltik. Tsitsikitsitsi:n, pisi:ltik, entó:s yehwa yo:n te:chahwah ne:n tote:iskaltihka:wa:n mah a:mo tikteki:ka:n *porque** yehwa ya n' ta:kis. Wa:n tehwa:n ka:n titakakih, ta: tehwa:n tiktekih. Ne:, neh a:mo n'mati ox no: iwki n' teh tikekowa pero ni..., ke:man nikua, mahyá: ne:n, mahyá: xa:ltik, pero tein iwa:n mokuitok a n' ie:wayotsi:n mahyá: xa:ltik ata. Ke:mah, ta: mahyá: xahxa:ltik wa:n ne: tamantik sah we:lik, no: mo..., ke:meh tsope:k nikilia kit neh we:ro n'we:lilia tak n' ta:..., neli se: sepa ne: kalihtik no: ne:chiliah mah nmokowili a, n..., *mejor** mah nmokowili yo:n *peraspahpatatsi:n** kit *porque** yeh *más** we:lik wa:n no: iwki a ne: we:lik. Ke:mah, neli kualtsi:n *este**, kualtsi:n wehwe:lik. Wehwe:lik. Ne:, wa:n ikowyo neh nikmattok *que** neli n' tikihtowa ne: kualtsi:n xo:ta pero ne: yamax..., mahyá: xo:no:tik n' ikowyo. Ke:mah. Ke:mah, ta: ma:pihpitsa:wak no: wa:n no: pitsa:wak, ma:..., *mo que** mahyá: yo:n xo:no:kowit ata no: kuali pixki ne:n ie:wayo. Ke:mah, iwki neh nikita ne: ka:mpa ihkatok. Ke:mah, yehwa, yehwa i:ni, ke:meh i:n *este** nikihtowa neh mahyá: xo:no:tik n' ikowyo, tak yehwa ika kualtsi:n no: xo:ta mahyá: ehkawtik sah. Ta: tak yeh..., ye:h mah, ehehkawtik wa:n wahwa:ktik. Wa:n ne:n ixiwyotsi:n ox no:... Yeh ma:we:weyak ata wa:n ma:ahalaxtik. Ma:ahalaxtik. Ma:ahalaxtik. Ma:.., telma:pa:pata:wak *o** Mapah..., ka:n semi ma:pa:pata:wak, ma:pihpitsa:wak sah. E:mah, iwki neh nikits..., nikitstinemi. Ne: xa: tikmati mah, mah pahti yehwa i:n ixiwyotsi:n oso iteyotsi:n. Yo:n a:mo ixiwyo..., a:mo pahti n' ixiwyotsi:n, tein pahti yo:n ne:n tikilwiah ne:n *chirimoyaxiwtsí:n**, yo:n pahti para mohkó:n se: kokoti oso tehsá: tik..., tita:xo:xaltiak no: pahti yo:ni. A:h. Yehwa yo:n no: pahtsí:n yo:n *chirimoya** n' ixiwyotsi:n, pero yo:n a:mo semi ta:ki neh nikilia kit, wi:tse to:nal sah no: n' ta:ki. Ka:mpa *primero** kowit moketsa *cuando** ekinika kowkone:t ok. ¿Ox no: uhki teh tikitstiwi:ts? Ne:n *chirimoya** ne: wehka:w, ne: ka:mpa nop..., ka:mpa nimoskaltih, no:pá:n ikaltsi:ntan, ihkatoya neli se:, se: kowtsí:n, wa:n neli tikihto:s n' teh a:mo nochipa ta:kia. Ka:nah, n' ta: wi:tse to:nal sah n' ta:ki no: ke:man kwelita tak no: n' mota:ki:ltia. Ke:mah. *Ajá**, achi mone:neki. Ke:mah, neli okachi mone:neki yeh wa:n yehwa i:n, *este** i:n kano:nes, pos tak xa: onkaskia ok, soh kinte:ntekih. Ke:mah, n' ta: n' ka:n kika:wah ok n' a:man ta: neli ne: mahyá: ka:n no: kineki ok mochi:was, ta: ne: ke:man motelchi:waya, ne: ke:meh yo:n ka:mpa owatah ata ne:, mela:w n' kwelita, mohkó:n tak neh nimolia porin no: ka:n teh owatsí:n ok, ta: mahyá: yo:n ka:mpa owatah kitelwelitaya ne: wehka:w. Tak porin paniá:n katka. Ta: tak yehwa ika ya wa:n ne: *mo que** ekintsi:n *mo que** telta..., *más** tapania:ntia ya. oso kahfe:ntah we:ro n' ta:kia. Ke:mah, neli ta: kasá: ika neli onkak, ompa ne: ka:mpa ika neh, neh ninemi ne:, tokni:wa:n tak neh nimolia kichipa:wah wa:n miak n' kita:ki:ltia, ta: seki kinamakah. Ta: kualtsi:n ne: Kuesala:n neli kichikiwketsatih pero ta: i:n pané: tikua:skiah tikitah, pero ta: neli yehwa n' taxta:wi:l wa:n yo:n semi pati:yoh. Pati:yoh, ta: tsitsikitsi:n. Kinekih *die...**, tsi:tsikitsitsi:n wa:n kinekih no: *diez pesos, cada** se:tsi:n. Yeh neli. Tein no: we:itsi:n no: kinekih ne: *cinco** ma:ski tsikilitsi:n, ma:ski yo:n..., nio:n no: sake:ra achi se: xokotsí:n. Ke:mah, neli ta: pati:yoh kinekih, tak porin ka:n semi we:itei ok. Pati:yoh. Ta: tasohtitiw a. Ke:mah, na:no. Entsi:n Ke:mah na:no, ta: ne: kuali a nika:wí:n timona:mikkeh wa:n timotahtaniah i:n ta:kilo:meh ta: neli ne:, neh nikitstok ne: i:n ohti tahtiokeh mahyá: ne:, onkak ok kanah ika. Ke:mah, we:wehkatika: onkak ok neli. Ke:mah. Yeh ika ne: nimitstahtania no: n' tsapotsí:n, ta: neli no: taman we:lik. Ke:mah, na:no neli no: taman we:lik wa:n kualtsi:n nikilia ne:, No: taman we:lik. Mahyá: yo:n alaxtik, kualtsi:n ika no:, s..., we:lik kualtsi:n. We:lik, we:lik, xo:xokokka:we:lik pero kualtsi:n tsope:k. Ke:mah, we:lik kualtsi:n. Ke:mah neli. Pos ne:... Pos pané: yehwa sah nika:n timonohno:tskeh ne:..., Ke:mah, nika:n timoitakeh wa:n ne:..., neh nimono:tsa ne: niMaría de Jesús Tecuaco wa:n niwi:tsa ne: Yohualichan. A:, pos neh noto:ka:y Amelia Domínguez wa:n nikayo:t ompa ne: Xaltipan. A:, pos neli. Sohka:matik os nika:n timoitakeh wa:n nipawí:n tiowih ya.