*Bueno** pos na:no sepa nikahkuí:n timona:mikih, ne: t'nekkeh no: nimitstatsi:ntoki:s ox tikih..., tiki:xmatis yo:n Neli ta:to. ne: ka:mpa ika tnemi xa: onkak yo:n kiliah ne:, xi:kohtsapot tehwa:n nika:n tikiliah. Neh niki:xmattok ta:to yo:n chi:..., xi:kohtsapot pero we:i ata mochi:wa, kowit wa:n *este** ne: miak n' ita:kka tamatisneki ata n' tsapotsí:n mota:ki:ltia *mo que** mahyá: yo:n *manzana**. *Ajá**. Wa:n tsope:k ne:n iteyots..., n' it..., n' ita:kilotsi:n *mo que** wehwei n' ta:ki, ihkui:kui:ntsitsi:n ta:ki pero mahsitik ata ne:n *manzana, como que** yehyewaltik. Ke:mah *o** mah..., mahyá:..., Sayoh *que** tein weh..., wehwei n' ta:ki. ipanko ke:meh kowtsapot n' iwki a. Ke:mah, iwki ne:n ta:ki, sayoh we:ikowit no: mochi:wa n' ka:mpa no: tak no: kiwelita, ne: neh, ompaka ne:wí:n ka:mpa ika ninemi komo kiweyka:piyah. Ke:meh kowtsapot. Ke:mah. E:mah, nikitstinemi, wehwei n' ta:ki wa:n we:lik. We:lik no:. We:lik. *O** [...] Ista:k cho:mel..., is:tak n' icho:kilo ke:meh chi:chiwala:yo:t. Ke:mah. *Mo que** achi cho:kiloh, mahyá: cho:kiloh, ista:k n' icho:kilo ne:n ta:k..., ta:ki, n' ista:k ne:n, e:mah, e:mah, iwki n' tamatisneki. Wa:n nimolia tak xa: no: iwki n' tsapotsí:n pero, neli ne: we:lik, no: neh ne: se: sepa ne:chwa:ntih wa:n nimokowilia se: sepa pero ne: kualtsi:n we:lik. We:lik, tsope:k. E:mah, ta: pané: yo:n ka:n se: kkua:sneki *pero, *fuerza**, mohkó:n ke:meh i:n a:mo *tiempo** ka:n teh tsapot onkak pos ne: se: kiekowa ya. A:, yo:n semi teltsope:k, *hasta** te:yo:lmiktih yo:n tsope:k. Ke:mah. Ke:mah, se: kikua yo:n tsapot pero neli E:mah. ina:kayo, n' iihtikyo ne:, ata ne:, achi *medio** kos..., *bueno** xohxoxoktik, xoxoktik, xoxoktik a:chi:petik. E:mah, tahtaman sah, mahyá: yo:n... E:mah, iwkitik, iwkitik ke:meh yo:n, E:mah, xoxoktik. no: ka:n teh iwki tamati ata ke:meh yo:n, iwki a ke:meh *manzana**, sayoh *que manzana** ne: *este**, ohololtik sah ta: ne: *mo que** ihti..., no: kipia n' ite:teyotsi:n. No: tamatisneki ata n' iteyotsi:n ke:meh *chirimoya, pero**, Ye..., yeh ololtik sah, ololtik sah. Ke:mah. Ke:mah neli. a:mo iwkitik n' *chirimoya**, sano ne: e:wayohkahkana:wak ne:n tsapotsí:n. A:mo, ne:... Ke:mah, s... ke:mah, seki n' iteyo n..., achi, achi pané: yo:n, e..., ehe:i kipia, *hasta** na:wi n' iteyo seki kipia ata, a:mo se: sah n' iteyo yo:n, a:, yo:n miak n' iteyo n' kipia. E:mah. Ke:mah, iwkiti..., ka:n se: sah n' iteyo, ta: taman sah, ta: ta:man. E:mah. wa:n kahkana:wak n' iteyo, kahkana:wak. Ke:mah yeh. Kahkana:wak n' iteyotsitsi:n. E:mah, iwki neh no: niki:xmati ta:to yo:n ta:kilo:meh. Ke:mah. ¿Wa:n yo:n ikowyo no: kualtia para wapal kitekih *o para** kalkowit? Para ko..., cho:kiloh, para kowtati:l sah kualtia. Yema:nik. *Este**, a:mo tak, i:pa sayoh para se: kixo:taltia ta *mo que** cho:kiloh n' kowtsí:n. Cho:kiloh. Ke:mah, tahtamantik, *mo que** mahyá: yema:nik no: n' ikowyotsi:n, yema:nik. Yema:nik. Yema:nik, nikitak ne: kite:mpe:wkeh mahyá: ne:, ema:nik n' kowtsí:n, achi ihista:k. Mahyá: yo:n tamatisneki, mahyá:, taman sah n' kowtsí:n, a:mo, a:mo ke:meh yo:n *mango**. Ke:mah. A:mo iwki. Ta: *mango** ata no: taman. Yeh no: taman yeh, e:mah. Yeh no: taman, ta: ne: cho:kiloh no:. Cho:kiloh. Cho:kiloh. *Es...**, e:mah, iwki ne:n ki:sa n' ia:yotsi:n no: mohkó:n ne: se: kitsontek. Wa:n ne:n icho:kilo ista:k n' i:n tikihtohtokeh, ista:k ke:meh chi:chiwala:yo:t n' icho:kilo. Ke:mah. Ke:mah, ata kihtowah no: ki..., kikuih *chicle** n' tite:kakiliah, a:mo no: se: kimati. Ke:mah, ta: tikita ya ke:meh i:n *cuando** se: pilimeh toné: se: ma:wiltihtinemi, no: se: kke:stehteki wa:n no: se: kichi:chia ne:n *chicle, ichi:chicleyo**, se: kite:te:ka ika xiwtsí:n wa:n Ompa mopepechowa ya no:. Yehwa yo:n kisa: ne:n *para chicle** ya n' icho:kilo. Ke:mah. E:mah. E:mah, yehwa ya no: ka se: kkua:kuahkua ya ta: ne: pati:yoh pero no: n' *chi:kileh** se: mokowilia wa:n ne:n a:ki *dios** kite:tayo:kolia n' ia:yotsi:n kowtsí:n pos ne: se: yehwa ya se: ki..., no:, ma:ski ka:n tsope:k pero ne: se: kikuahkua ya. Ke:mah, se: kikuahkua ya neli. Ta: *importa** no: se: kineki se: takanelohtos se: ikanko. E:mah. E:mah. Neli n' *hijuemala**. Wa:n ne: ta:taman kina:miki. Ta:taman neli, ta:taman. ¿Wa:n yo:n ka: t'mati ke:maniá:n xo:chiowa yo:n kowtet? Ta:taman. Pos yo:n neli a:mo nimitskahkaya:wati ta:to, ma:ski ne: nikitstinemi, pero ne: etok, kahfe:ntah nikita pero a:mo nik..., a:mo nikmati ke:maniá:n xo:chiowa. Ke:mah. E:mah, ta: ka:n t'ta:liah *cuidado**, ka:n se: kita:lia *cuidado** ne:, Ka:n se: kita:lia *cuidado**, ta:..., ke:mah. Tikita:liliah *pero cuando** ita:kka se: kikua ya. Se: kipehpena, ke:mah. pero ne:... E:mah ta: yehwa ya ne: tikitah ta:ktok a, pos no: timo..., timotekili:tih oso timoahokuili:tih ya mo se: wetsiko. Ke:mah, komohkó:n wetsiko se: mokui:li:ti a. Ke:mah, se: moahokuilia neli. E:mah, ta: ne: *dios** kite:tayo:kolihtok ne: itampa pos se: moahokuilia ya wa:n Sayoh neli *cuando** ne: ka:n se: kichi:wa *cuenta** ke:maniá:n poso:ni ne:n ixo:chiotsi:n. Ka:n se: kichi:wa *cuenta**. A:it n' teh xa: tiki:xmattok. Ka:n no: tiki:xmati, ay, ta:... Ka:n nichi:... Ka:n no: niki:xmati n' ixo:chiotsi:n, ka:n niki:xmati, *porque** neli ka:n nik..., Ka: t'chi:wah *cuenta cuando** poso:ntok, ka:n, ka:n t'matih katí:n *tiempo**. E:mah, ka:n se:... Ta: yehwa ya neli n' ika se: tapolohtiw tepitsi:n. Ke:mah, ka:n teh..., ka:n teh... No: iwki n' tikiliah n' tehwa:n, ne: xi:kohtsapot tikiliah. Pero ka:n teihsá: ne:, ya:ki t'mattokeh n' ita:kilotsi:n wa:n neli ne: xi:kohtsapotsí:n moto:ka:ytia, a:it n' teh ke:ní:w n' teh tikto:ka:ytia. A:, no: iwki. Ke:mah, acha ta: no: kipia ito:ka:ytsi:n ne:, A:, ke:mah. n' kowtsí:n. Ka:n okachi kineki, ta: ne: mo..., tasohtitiw semi no: n' kowtsí:n *como que** ne:, Ke:mah, pero yo:n mochi:wa nikahkuí:n tanikua:kopa n' tehwa:n, nika:n ahkopa a:mo, a:mo kachi tei, a:mo, a:mo mochi:wa. Yon... Ke:mah. neli n' ka:mpa telmo..., mo..., moketsa, we:ikowtsí:n no: mokta:ki:ltia[mota:ki:ltia], we:i, we:ikowit, we:ikowit. No: t... We:i mochi:wa, we:ikowit. Yo:n mochi:wa ka:mpa toto:nikta:lpan. E:mah, ompa ne: ka:mpa achi ne: takawa:ni pos ne: kualtsi:n ta:ki pero a:mo no: n'mati ke:maniá:n, teh xa: tikmati ke:maniá:n ne:n chika:waya n' ita:kilotsi:n. Ompa, ke:mah. Ompa. Pos se:..., seki chika:waya ke:meh i:n, I:n a:mankopa ya neh n'mattok ne:n chika:waya *porque** se: nok..., se: nok... Ke:mah, ihkua:kkopa ya i:n chik..., pan..., pano:k a ekintsi:n, ka:n tei ok, pano:k a, pano:k a. juniokopa n' chika:waya ata. E:mah, juniokopa. Pano:k ya, ekintsi:n pano:k ya, a:mo tei ok. A:, pano:k a. Ta: ne: semi panowa sah n' ta:ki. Ihsiwi no: ata, ihsiwi, ihsiwi. Ihsiwi sah, ihsiwi sah. E:mah, iwki neh no: nikits..., nika:wí:n ohti nikita. Ke:mah. Ke:mah, ihko:ni neli. *Bueno** pos yehwa sah ne: ika timotapowiah, ika ti..., ika timo..., E:mah. Emeh, ke:... timotapowiah ke:ní:w n' tiki:xmatih n' kowtet wa:n tikihtowah Ta: ih..., neli. tikihtohkeh ke:ní:w yo:n mochi:wa, ke:ní:w de we:lik *o** t..., *o..., o...** Ta: neli, ta: ne: tsope:k. Ke:mah, tsope:k semi, tsope:k semi. Tsope:k. E:mah ne:, sohka:matik ne: nika:wí:n timoitakeh wa:n nika:wí:n timona:mikkeh pos ne:, Neh... sohka:matik ne: ya:ki tne:chtahtania ke:ní:w n' tsapotsí:n ke:ní:w mono:tsa pos ne: no:, Ke:mah mah, ne:..., mah..., moneki mah se: motahtani, I:pa iwki a, i:pa iwki neli ne:, E:mah, ihko:ni yeh. ka:n tikmahmattokeh semi pero ne:, nejo:n sake:ra ne: tik..., tikitah n' ita:kilotsi:n ta:ktok. Yehwa sah neli. Ye:kneli. Ke:mah. Pos yehwa sah ika nimitstahtani wa:n ne: nikahkuí:n timotah wa:n neh se:..., no: nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n noxola:l... Ke:mah, San Miguel Tzinacapan niwa:le:wak. Ke:mah, ompaka. N..., tne:ch... A:, n' iwki n' teh timono:tsa. Ta: neh nimono:tsa... A:, n..., a:, n' ompa tiwa:le:w. Neh niwa:le:w ne:ka Yohualichan, ne:, nimono:tsa niMaría de Jesús Tecuaco. Ke:mah. E:mah. Ka:n tehsá:. A:, pos tasohka:matik. Nipawí:n tiowih ya. *Bueno, bueno** na:no.