Pos kuali tine:chili:s nika:n *compadrito**, katí:n ox tiki:xmati yo:n tekuetahwits. Ki:ní:n ito:ka:y, *bueno** ki:ní:n iwki wa:n ox xo:chiowa *o** wehkapania *o** kualtia para teihsá:, Pos tekuetahwits niki:xmattok, nika:n kowtah ni..., tinemih, tikitanih. ne: tekuetahwits a:mo semi wehkapania, tein we:itaktson ya, telwehkapan ya:s *siquiera** se: ma:kui:l, chikuase:n *metro**. *Pero más** a:mo weh..., a:mo moskaltia kachi wa:n nejo:n, tein nohne:lmeh ok, e..., moskaltia e:yi *o** o:me *metro** ompa sah mopa:pacha:nia wa:n semi kowyohpitsa:wak, tak..., tako:tik sah ne:n ikowyo. Tako:tik sah n' ikowyo wa:n... Pihpitsaktik sah wa:n ye:ktakua:wak wa:n ne:n, ta:lte:noh de wa:le:wa, niman se: kimati *que** tekuetah, a:mo se: mokaya:wa kantsili:n *porque** ye:k..., ye:kwitsyoh pero telkue:chtik n' iwitsyo kipia, nio:n para xki:tski. Tel..., tel..., telwitsyoh, telwitsyoh, chachantik n' iwitsyo. Wa:n nejo:n teli:xkich n' itsi:ntan iwitsyo kipia. Wa:n moskaltia n' ahko ya, n' ima:..., ka:m..., imahma:ko ya, tein *cuando** chika:waya ya ne:n komekat, tehte:nko:ltik n' iwitsyo wa:n yo:n te:tsaya:na komo se: mokui:ltih. Wa:n komohkó:n tein, tein kachi we:i..., we:itaktson ya, de mowila:na wa:n xo:chiowa, ixo:chio a:mo ke:man nikita, pero nikitani n' ita:kka, ke:ní:w mochi:wa yo:n tekue..., tekuetah ita:kka. ¿Wa:n ki:niwki n' i..., n' ita:kka? Ohololtik mopampilowa, ika taolo:ch ihkó:n mopampilowa. Wa:n, wa:n ke:mah nejo:n ita:kka ne:, *cuando** selik xoxoktik wa:n *cuando** chika:waya ya, kostik, kostik ke:meh yo:n nexkihit i..., ipachyo, kostik, kostik. ¿Wa:n hkó:n de wehwei n' iteyo? Ohololtik sah ke:meh yo:n chi:chikitet. Ke:mah, iwki, ke:meh..., chi:chikitet kiliah i:n, nexkokokiswat iteyo, ihko:ni, nijo:n ololtsitsí:n, ololtsitsí:n. Wa:n mochi:wa ika taolo:ch, moohololpilowa. Ke:mah, wa:n yehwa yo:n nikitani kostik n' i..., iteyo. A:, kostik n' iteyo. Kostik n' iteyo wa:n no: k..., no: kikuah chiktehmeh, ni..., wa:n yo:n, yo:n de oksi, kostik, *cuando** selik xoxoktik wa:n *cuando, cuando** chika:waya pos ne: kostia. Kostik, kostik ke:meh yo:n, tiki:xmati yo:n kowtahch..., kowtahchamakih, yo:n, *este** kowtahtepe:xi:lo:t iteyo, kostik iwki a mochi:wa ne:n kohkostik n' iteyo. A:, n' iwki de, de we:weyak tepitsi:n. Ohololtik. Ay..., a:mo, ohololtik sah. Ohololtik ke:meh chi:chikitet, ke:mih ita..., ke:mih iteyo ne:n, nexko..., nexkoko:kiswat, iwkia. Takua:wak, takua:wak, soh ki:sa n' ipa..., ipanakayo, Wa:n yo:n no: tahtakua:wak n' iteyo eski takua:wak. wa:n pampi:xowi ke:meh yo:n, ke:meh yo:n kapoltet yo:n pampi:xowi yo:n kikuih para ato:l. Ihkó:n iteyo mo..., tein iteyo, tein omi..., omit ya ke:meh eskia. Yehwa yo:n pampi:xowi a, yo:n, komo kikua chikteh, kwi:ka chiktehtsi:n kitolowa nochi ka yo:n. Kitolowa ya ne:n... Pos..., Kitolowah n' chiktehmeh no:. Ke:mah. pos nehwa nikmati no: tepitsi:n de yo:n, Yehwa n' ki:x... de yo:n ke:meh eskia witsti tikiliah, nijo:n yo:n a:mo, a:mo para teh kualtia yo:n ta: nochi wistyoh, de e:wi tani nochi witsyoh. Nochi witsti. No: motekpa:ntiw n' witsti, wa:n yo:n witsti chihchihkoltik ihkó:n, chihchihkoltik. Chihkoltik. Wa:n komo se: mokui:ltih ihkó:n, *hasta** ke:meh i:n se: itilmah ne:n tsaya:ni. Te:..., te:..., te:tatsaya:nia. Tsay..., te:tatsaya:nia wa:n *hasta** se: imetsko mohkó:n ke:masá: pankalaki n' witsti wa:n se: kitila:na ya, no: te:xihxitoma Ke:mah, te:..., te:tehteki. wa:n pos yehwa yo:n nikmattok, a:mo kualtia nio:n para kowtati:l oso teihsá: ihkó:n keh i:n kaltsí:n tiketsah, A:mo kualtia para kom..., para se: talpi:s a:mo kualtia. yo:n a:mo teh kualtia, nijó:n, yo:n sayoh tikitah hkó:n kans ika nijo:n, seki mota seki tehtetsi:ltik, pero de ka:mpa moskaltihtok ihkuí:n de pihpitsa:wak, yo:n ayamo, ayamo semi chika:wak n' iwitsyo. Pero de n' wehwei ye:kwehwei witsti kipia *hasta** hkó:n chihchihkoltik, xa:, no: tikita ih..., tikita ne:wí:n, Pos yeh ke:mah wehwei wa:n ye:ktahtakua:wak wa:n wa:n iwitsyo ata tihti:ltik n' iwitsyo. Tihti:ltik wa:n, Tihti:ltik n' iwitsyo *cuando** chika:wak a. wa:n ipane:wa:yo ihkó:n pané: no: mota:lia ihkó:n i:i:xtapal ne: pané: pankahkakawyoh. Ke:mah, ihko:ni, pan..., ipankakawyoh ke:meh yo:n *torowits**. Ke:mah. Ihkó:n *merito**. E:mah, pankakawyoh. Pankakawyoh. Wa:n yehwa yo:n ne:n ka:ns ika ne:n onkak miak, nio:n no: wel se: panowa. A:, yo:n se: kimowilia ya yo:n *porque** te:..., te:tsaya:na neli, se: kimowilia. Te:ki:tskia *hasta** n' ima:yo, ka:mpa n' imahma:te:mpan hkó:n de pitsa:wak, nochi witsyoh, nochi witsyoh. nochi ompa sa:liwtok n' witsti. Yo:n ke:meh ohtawits tein yo:n ye:kwitsyoh, ihkó:n *merito** yo:n. Wa:n pos yehwa yo:n ka:ns ika nijo:n mah se: E:mah. se: kitektiw ihkó:n pero ihkó:n se: *cachito** moka:wa wa:n te:..., t..., mopilowa no: itech se: itilmah wa:n ompa te:kui. Ke:mah, ke:meh nochi witsti, yo:n nochi witsti n' ikom..., ima:tako:yo nochi witsyoh yo:n xiwit. Nochi witsyoh wa:n Nochi witsyoh. pos yehwa yo:n *solamente** ke:meh kintsi:n nikaktok tine:chilih *que** kipia n' iteyo, kikuah *solamente** chiktehmeh, pero neh a:mo ke:man nikita ki:ní:n xo:chiowa. Pos neh a:mo nikita n' ixo:..., nikita n' ita:kka, ita:kka se: kita. Neh nikita *sólo** ihkó:n i..., *casi**, tehtetsi:liwtok ihkó:n ka:ns ika n' i..., ma:neliwtok ihkó:n wa:n okseki Kuomekat iwa:n. kuomekat, wa:n pos a:mo, a:mo wel se: pano:tiwetsi. Se: kimowilia porin ye:kwitsyoh. masá: tohtoma:wak no: mochi:wa. Pos ki..., tein wehwei taktson tohtomaktik mochi:wa, tohtoma:wak. Tohtoma:wak, ke:masá: we:i *mata** se: kita ihkó:n. Ke:mah. Masá: ka:mpa se: tekiti nochi, ke:masá: owihka:n ne:wí:n ka:mpa..., no: semi e:wi ka:mpa tehteyoh. Ka:mpa tetah pos tehtetsa:la:n mota:lia, tehtetsa:la:n. Tehtetsa:la:n. Entó:s ka:ns ika se: tekiti, yo:li:k se: kitehte:xi:ma. E:mah, ye:kte:kokoh wa:n yo:n, Ke:masá: se: moma:kui:ltia wa:n yo:n te:kokoh semi yo:n witsti wa..., wa:n yo:n kipia o:me pa:nti n' iwitsyo *porque** sempa:nti tein yo:n, kahkakawyoh tikihtowa tihti:ltik wa:n sempanti mokehketsa sah. Yehwa yo:n ye:k miak, o:me taman iwitsyo no: kipia. O:me, o:me taman. Wa:n yehwa yo:n ne:n, de se:, se: tekiti semi miak se: mo..., mah se: *mocuidaro porque** komo a:mo ye:kne:nken pankalakis ne:n witsti. Ta: se: mowihwitswia wa:n te:kokoh ya. Pos ke:masá: se: kita wa:n pos a:mo no: se: kita komo postek. Ka:n se: kita yo:n, ka:n se: kita, pihpitsaktik, pihpitsaktik yo:n. A:mo se: kita ke:meh achi ihista:k, pitsaktik wa:n Pihpitsaktik ke:meh yo:n koyo:lin, ke:mah, ihkó:n *merito**. pos yo:n no: moto:ka. Moto:ka wa:n pos no: ye:kte:kokoh. Ye:kte:kokoh. Yehwa yo:n neh nik..., nikmati no: pos yo:n a:mo nikihto:ti kkuitih, tikuitih kowtati:l *o** ki:ní:n, onkati ampo:wí:n ka:mpa semi ke:meh i:n pahpaniá:n, onkak ka:mpa, tehtetah wa:n ka:ns ika kowtah. Ke:mah. Itech kowtah mochi:wa, ke... Ka:ns ika kowtah onkak ihkó:n se: kita. Ke:mah. Wa:n ka:n wehkapania yo:n, a:mo semi wehkapan yowi yo:n, mopa:pacha:nia ka:mpa ka:mpa xiwka:wal ompa sepa, komohkó:n kahfe:ntah mochi:wa pos ompa sah moskaltihtok, a:mo moskaltia wehkapan. Tepitsi:n tehko o:me, e:yi itech kahfe:n wa:n ompa tami. Pos..., moskaltia a:mo semi wehkapan ihkó:n, ke:meh eskia moyewalowa sah. Ka:n semi wehkapan yo:n, kanah ata, i:p... I:pa witsti sah yo:n *hijuemala**, wi:tsti sah i:pa, witsti sah. Ke:mah wa:n, wa:n takah yo:n a:mo we:ima:yeh, Yo:n nochi witsti sah, ka:ns ika se: kita hkó:n mokuihkuitok de witsti. A:mo, we:wehka, nochi kipia pero nochi witsti. ka:n we:ima:yeh, we:wehka sah n' ima:y kipia. E:mah, Ka..., kachi kipia witsti. E:mah. Wa:n yehwa yo:n kintsi:n ti..., timoliah ki:ní:n, ki:xmatih ke:meh i:n tikowtahnemih pos se: kimattok i:n tte:tekiliah hko:ni. Ka:ns ika tikitah yo:n witsti, Ke:mah, se:, se: ki:xmati yo:n witsti. pos se: mowihwitswia, se: kite:xi:ma pero yo:li:k. Yo:lik, se: m..., se: moma:kui:ltia wa:n, wa:n a:mo kachi kitekisneki n' lapotsi:n, komo mote:ntewih a:mo kie:ktekisneki ata. Yo:li:k se:... A:ah, takua:wak, takua:wak, kakaltik wa:n A:ah, takua:wak, kakaltik, kakaltik. Pos a:mo, moneki no:, no: kiteki pero mah te:neh kuali, mah te:neh wa:n Mah te:neh n' tepos, mah te:neh. pos yehwa yo:n nochi ne:n timoliah, Ke:mah. tein tikmattokeh, i:n ka:ns ika tiuweh n' kowtah *o** titekitih pos tikitstokeh ki:ní:n, ki:ní:n de n' kualtia. Ke:mah. Yo:n i:pa a:mo kualtia para tei, ta: yo:n sayoh para ne:n ka:ns ika yetok. I:pa sayoh para witsti sah, ika se: mokoko:s sah yo:n. Wa:n yo:n a:mo se: kimati de pala:ni kox no:, no: tapala:n. Pos a:mo se: kimati tak, ka:n, tak tapala:n, nochi, nochi tein pala:ni nochi tapala:n, pero ne:, i:pa ka:n se: kito:kas para mah se: kipias yo:n tapala:n *porque** se: kimowilia witsti. Pos ka:ns ika *solamente** seko sah mah se: kite:ma mah pala:ni pero, komo nim..., paniá:n se: taksati nochi se: imetsko kahkalakis yo:n witsti. Pos n' ka:n pala:ni niman iwitsyo, ta: ke:meh takua:wak a:mo pala:ni niman iwitsyo. Pala:nis pero wehka:wa, wehka:wa ya para pala:nis wa:n... Wehka:wa ya, wehka:wa ke:mah para..., niman, niman a:mo pala:nis. Pala:ni n' ikowyo ke:n iwitsyo, A:mo no: wel nikihto:s seko sah se: kita:li:ti ta: ye:kwitsyoh, nochi se: ih..., se: ima:ko nochi motohto:kas. Ta: se: kimowilia se: kitila:nas porin witsyoh, e:mah, witsyoh, witsyoh semi. Wa:n yehwa yo:n se: kimowilia. Ke:mah. Se: kimowilia yeh. Se: kimowilia wa:n yehwa yo:n neh nik..., no: nikmattok nijó:n witsyoh. Ke:mah. Pos no: yehwa sah niki:xmati neh, tein teh tiki:xmati no: yehwa sah, nich..., nika:n *cerca** tikowtahtekitinih pos ne: tiki:xmatih witsti de yo:n. E:mah. Ke:mah. Pos... E:mah, yehwa sah yo:n. Yehwa sah, ne:chili sah moto:ka:y wa:n de ka:n tiwa:le:wak. Pos nehwa nijo:n niwa:le:w ne: xola:l ne: San Miguel Tzinacapan, nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián. Pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n ompa niwa:le:w San Miguel no:.