Ekintsi:n ne:, 'te:chnohno:tsa de yo:n kowit nika:n, nika:n *este**, ahkua:kopa pané: achi ne:n mochi:wa, yo:n kiliah ta:pa:t, ke:niwki ne:n ikowyo, ixiwyo, ixo:chio, ita:kka. Pos yo:n ta:pa:t niki:xmattok, mochi:wa yo:n ta:pa:t nikahkuí:n, ka:mpa ta..., ka:mpa tasese:ya, nika:n, nika:n Tahchikteko onkak n' ta:pa:t, yo:n Tamaya:n, nika:n ahkokopa de n' Ta..., Tahchikteko nochi yehwa n' ta:pa:t. Ne: A:tsa:la:n no: mochi:wa n' ta:pa:t wa:n nika:n Koyo:xo:chiko mochi:wa n' ta:pa:t, nochi i:n A:tpoliwi mochi:wa n' ta:pa:t. Ka:mpa se: tate:xi:ma wa:n wa:le:wa *puro** kowit yehwa yo:n ta:pa:t. Yo:n mochi:wa mehmelaktik n' kowit ke:meh i:n kowit kito:kah i:n a:t ka:ni wa:le:w, ihkó:n de melaktik, moma:ytia *hasta** ahko ya. Wa:n nejo:n no: iw..., iwki a n' ima:y ke:meh i:n, pané: i:n, ma:we:weyak ke:meh i:n ta..., i:n onkak i:n kowit a. Wa:n *cuando** chika:waya n' ima:xiwyo chihchi:chi:le:wi tepitsi:n wa:n, wa:n wetsi a n' ima:xiwyo tein chika:wak a. Wa:n moskaltia no: ke:meh..., a:mo, i:n telwehkapan yowi i:n wa:n i:n ta:pa:t yowi telwehkapan, telwehkapan, semi se:, wehkapan se: chikua:se:n, chikue:i *metro** wehkapan yowi yo:n kowit. Ompa chika:waya ya, momahmaxalowa ke:mah nejo:n, xo:chiowa ya. Ixo:chio mochi:wa kostik, pero pisi:ltik n' ixo:chio ke:meh po:chnexo:chit. Koh..., kostik wa:n iwki, iwki mochi:wa ne:n i..., ne:n i..., ixo:chio, ix..., imetskowyo n' ixo:chio. kostik ke:meh, meh po:che, ihkó:n, iwki *mero** n' ixo:chio. Wa:n mochi:wa ne:n, de wetsi a xo:chit mochi:wa ne:n iteyo, iteyo tamati ke:meh yo:n tepe:xo:no:t. Ihi:xna:miktok ne:, pahpatachtik tepitsi:n, pero nejo:n tepe:xo:no:t ihko:ni a no:, pero i:n kowtet *cuando** chika:waya ya tahtapa:ni, wa:n ke:mah nejo:n ipane:wayo, ahwayoh, komo se: kwi:tek ne:, ki:sa n' iahwayo wa:n nochi te:ke:mi wa:n moto:ka itech se: itilmah wa:n ye:kte:ahwayo:tih semi. Ki..., ye:kte:kokoh yo:n. Ipane:wayo, ipankakawyo ya yehwa yo:n kipia n' ahwat semi. Wa:n nejo:n ikowyo ne:n kowit kualtsi:n tapa:ni wa:n kostik n' ikowyo, melaktsí:n wa:n no: ih..., ihti..., no: ihti..., mahyá: ihtiwa:kkatik, n' taihtik kipia ke:meh, mahyá: yo:loh yo:n. Ne:, pero semi y..., mahoktik wa:n no: kualtia para se: kikui kale:waltsitsí:n yo:n kowit, *cuando** tein nohne:lmeh, melaktsitsí:n. Para *cartonkaltsí:n** kualtia yo:n kita:liliah. A:mo eti:k yo:n kowit, mahyá: chi:kikis, sayoh n' chi:kikis ihtikoyoktik wa:n ne: a:mo ihtikoyoktik, ne:, ne: ihti..., ihtiyo:loh pero ne:, ke:meh, ke:meh yo:n po:chne kipia n' iyo:lo, pero m' po:chne tel..., telwe:ika n..., *mo que** we:i n' iyo:lo yeh, ne: tepitsi:n sah, ne: tepitsi:n pitsa:wak. Wa:n nejo:n, yema:nik semi n' kowit wa:n no: kualtsi:n tata komo se: kitatapatsa, kualtsi:n wa:kik kualtsi:n xo:ta, ke:meh chalawihkowit yo:n tein kahfe:ntah mochi:wa. Iwki yo:n kowtsí:n, melaktsí:n para se: kitapa:na wa:n ahoktsí:n. Yehwa yo:n, niki:xmattok ne:n, ta:pa:t. E:mah. A:mo n'mati ke:yeh n' kiliah ta:pa:t, pero yo:n kostik ne:n, de wa:kik kostik, komo se: kitehteki kostik kualtsi:n kowtsí:n. E:mah. Wa:n yehwa ne: yo:n kowit, yo:n, i:pa sayoh kowtati:l se: kikui, a:mo nikkihto:s ke:meh yo:n xa:yak oso ihkó:n a:mo kualtia. *Este** tak a:mo kualtia, semi ya nepasih kualtsi:n yema:nik se: kiteki pero, ke:meh melaktsí:n, tapa:ni para xa:yak. E:mah, para xa:yak kikuih *solamente** yo:n *colorinkowit**. komo se: kineki *o** tein se: kineki mah achi kuali kowit, yo:n tio:kowit, tein nalwat kikuih, para a:mo wehweliwi. E:mah, soh a:kin kitehteki semi owih, takua:wak yo:n kowit. Yeh ke:mah, kachi *más, más** tako:wtamach *porque** a:mo wehweliwi. E:mah. Pero para xa:yak a:mo s..., a:mo kualtia, a:mo ke:man kikuih yo:n, yema:nik kualtsi:n para se: kitehtekis. pero semi melaktik niman tapa:nis. E:mah wa:n ahoktsí:n. E:mah, pero ke:meh mela:wak wehweliwis nimantsi:n. E:mah. Wa:n yehwa yo:n, tikihtowa yo:n a:mo, a:mo kitokah wa:n mochi:wa ompa sah ne: mah tkihto:ka:n ahkua:kopa achi. Ompa sah n' onkak, nikahkuí:n tanikua:kopa a:mo kachi, nika:n Xaltipan *o** nika:n Ayotzinapan a:mo mochi:wa. A:mo ke:man kanah se: kita yo:n, mochi:wa nika:wí:n tehwa:n sah parahkokopa. E:mah, a:mo ki:xmatih n' tanikua:kopa a:mo se: ki:xmati yo:n kowit. *Cada lugar** ne:, etok sah n' tein, mocha:mati ne:n, ma:ski kowit sah pero no: etok sah ka:mpa icha:yohka:n. E:mah. *Bueno**, pos pané: yehwa sah ne: i:n, ta:pa:kowit tte:chnohno:ts, sayoh ne:n, *Ajá**. moto:ka:y wa:n moxola:l. Pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n ne:n noxola:l San Miguel Tzinacapan.