Ekintsi:n xte:chnohno:tsa yo:n, kiliah masa:owat, ka:ni ne:n mochi:wa, ke:niwki wa:n ka:nachi taman tiki:xmati wa:n ox no: xo:chiowa. Ke:mah. Pos masa:owat niki:xmattok, nehe:n yo:n kowtah ne:, masa:owat no: nikitani yo:n xoxoktik, yo:n wehkapania, kichi:wa sake:ra o:me *metro**. Wa:n yo:n panki:sa, *cuando** chika:waya ya momalakachohtiw ihkuí:n, pané: chi:chihkoltik n' iyo:la:n wa:n ima:y *mo que** mota:lilia ike:span. Ike:span mota:li:ti, ke:meh a:kat. Wa:n iyo:la:n mota:li:ti se:, pané: se: sinti ihkó:n. ompa na:lki:sa n' ixo:chio, ka:n nikelna:miki ke:niwki n' ixo:chio tein yo:n xoxoktik, pero yo:n tein, wa:n se:..., seki, ne: yo:n *morado** ne:n ikowyo, pero yeh a:mo wehkapania, ihkui:ntsi:n sah, ke:meh se:, semi wehkapan se: *metro** wehkapan semi. Wa:n nejo:n, wa:n yeh metskowyohtihti:ltik, *morado** n' imets wa:n no: iwki mo..., komo panki:sa wa:n ikechtan momalakachohtiw ihkuí:n, kachi chika:wak a momalakachohtiw, mahyá:, mahyá: moyewalohtiw. wa:n ih..., ihkui:ntsi:n ne: pané:, pané: sinti ki:sa. Ompa ki:sa n' ixo:chiotsi:n, kohkohkostik n' ixo:chio yeh m' poso:ni, a:m..., yo:n, yo:n *aparte** n' ki:sa yo:n iteyo, wa:n mochi:wa ne:n, ki:sa n' xo:chit paniá:n ya itech yo:n pané: olo:tsí:n, no: kohkostik. E:mah, pero ihkui:ni sah mochi:wa, a:mo wehkapania, yehwa m' pahti kihtowah kikuih. E:mah, te:iliah pahti, pero yo:n, yo:n xoxoktik a:mo pahti. Tikitah kinamakah ne: Zacapoaxtla kite:matih pero a:mo pahti yo:n. Yo:n s..., yo:n *cimarrón**, tein, tein kuali yo:n, yo:n *morado**. Ne: a:mo no:ya:n mochi:wa, mochi:wa sayoh ka:mpa tepe:tah, ke:meh nika:hkuí:n *pata caballo**, ka:mpa, talwiah nika:n Ecatlán nika:mpatsi:n, ompa nochi yehwa mochi:wa n' kahfe:ntah *o** tepe:tah, nochi ma:s kowtah nochi onkak yo:n. E:mah, pero nikahkuí:n a:mo onkak, onkak ka:mpa tehtepe:tah, ke:meh nika:n, nika:n Chikimekatah ompa no: onkak, n'mattok ompa neh ke:masá: nikitati neh onkak ne:n yo:n, masa:owat. Yeh a:mo wehwei mochi:wa, a:mo tohtomaktik, pihpitsaktik, pero yehwa m' pahti. Yo:n xoxoktik a:mo pahti yo:n masa:owat, yo:n wehkapania, wehka..., ne:wí:n, ne: Tahchikteko, ata yo:n Ta:lchi:chi:l ne:pakatsi:n, ka:mpa yo:n a:mat, ye:kwehkapan onkak, ka:mpa yo:n Ruperto itatsi:ntan. Pero nejo:n a:mo pahti yo:n, pahti tein yo:n *morado**. E:mah. Wa:n yehwa n' tein tikihtowa ka:n pahti, ¿yeh ke:niwki n' ixo:chio, ka:n ke:man tikita m' poso:ni? E:..., ka:n ke:man nikita, a:mo ke:man nikchi:wa *cuenta**, nikitani *cuando** ehetok pané:, pané: sinti kipia n' iyo:la:n, E:mah, yo:n pané: sinti, ke:meh yo:n, *mero** ke:meh yo:n okoxa:l iteyo, ke:meh okot n' iteyo, iwki mochi:wa ne:, soh ne: pitsaktik tepitsi:n, ke:meh olo:t sah. E:mah wa:n okot yeh *cuando** chika:waya pané: mokehketsa ihkó:n pané: ke:meh yo:n, taman sah mochi:wa, pero ne:n iteyo yehwa yo:n kowtet, mih, ke:meh okot sah toma:wak wa:n pero ka:n ke:man nikta:lia *cuidado** ke:niwki ne:n ixo:chio, a:mo ke:man nikita, nikitani *cuando** etok n' i..., *ipunta** kipia se: kowtet. Ka:mpa tamiti a ne:n i..., ikowyo mo..., moketsa n' iteyo. E:mah pero wa:n ne: *cuando** motamiti a, mo..., moyewalohtiw, ihkó:n mochihkolohtiw, ihkuí:n mochi:wtiw, ompa ki:sa n' ima:xiwyo ihko:ni a. E:mah. Pero yo:n nimitsilia yo:n masa:owat i..., *morado**, kikuih pahti tein yo:n selontsi:n, yo:n panki:stok i..., ma:ahahcholtik, yehwa ne:n kikuih pahti, yo:n tein chika:wak no: kualtias m' pahti *porque** a:yoh, a:yoh wa:n xoko:k n' ia:yo *por eso** kikuih para pahti mochi:wa. E:mah. Wa:n tikihtowa yo:n tein *morado** kikuih ne:, pahti, ¿ise:lti? ¿Wa:n ke:ní:w n' kichi:wah? Pos nejo:n nite:kakilia ki..., kikuitih yo:n tein sehselontsi:n wa:n ki..., komo a:mo kite:tehtekih, pos ki..., kikehkelpachowah, kitsontewiah wa:n kimanah, kimanah wa:n tai n' a:kin yo:n mokokowa, kipia *mal de orín**. Ke:mah. I:pa yehwa sah n' yo:n kokolis n' kipahtia tak. Tak ke:mah, n'mati i:pa yehwa sah *o** onkak n' okseki taman kokolis tak *de repente**, a:mo n'mati neh ke:meh tehwa:n a:mo ika ttekitih de yo:n xiwpahmeh pero tte:kakiliah *que** kinina:miki, wa:n kinelowah iwa:n chapolistit no: kualtia. Iwa:n kinelowah ne:n, iwa:n nankinelowah ne:n iwa:n kinelowah yo:n masa:owat. E:mah. Wa:n, yo:n a:man *este, de** kimatih pahti *o** ke:meh i:n kikuih pahti, ¿kito:kah oso a:mo kito:kah? Pos ka:n t'chi:wah *cuenta** n' tehwa:n, tehwa:n t'nekih ne: koyo:pahti, pero, pero semi kuali pahti yo:n. E:mah, *porque** miakeh tokni:wa:n ika mopahtia:nih, nikakini neh, ta:tahmeh nikakini, ke:meh i:n te:kui kokolis *o** ma:ski siwa:meh kinkui, ka:n moneki ta: kichi:wah ka: ta:kat, ta: siwa:meh kikui. Pero yehwa yo:n, ta: yehwa n' kinina:miki. E:mah. Pos pané: nochi a ne: i:n masa:owat tite:chnohno:ts, ka:ni ne:n mochi:wa tikihtowa wa:n ke:niwki, sayoh ne:n moto:ka:y wa:n moxola:l. Pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n noxola:l San Miguel Tzinacapan.