Rubén ekintsi:n 'te:chnohno:tsa yo:n, nika:wí:n *este** kowta:kilo:t mochi:wa kiliah kowxi:lo:t, ke:niwki n' ikowyo, ixiwyo, ixo:chio wa:n ox i:pa se: kikua sah. Yo:n kiliah kowxi:lo:t moskaltia telwehweikowit seki, pero yo:n pe:wa ta:ki *desde** kowkone:meh pe:wa mo:mamachtihtiw ta:ta:ktiw a. Mah se: kka:wa mah we:..., mah we:ikowit mah mochi:wa, we:ikowit moskaltia, motoma:wa wa:n wehkapania. Neh niki:xmatik *desde** katka *desde** nipili ok, ka:mpa ne: *escuela, este** nemachtilo:..., nemachti:lo:ya:n, kalnemachti:lo:ya:n nika:n de San Miguel, ka:mpa n..., a:man we:i..., we:ikali yetok, taika:nkopa etoya, etoya se: kuowit de kowxi:lo:t. A:mo n'mati kox tika:kakilia:ya mo..., mo..., tika:kakilia:ya mo:pá:n, ka:mpa ika nemi yo:n Alejandro Guzmán ikali:ka:n etoya se: kowit, se: yo:n kowxi:lo:t kiliah telwe:ikowit. Wa:n ompa yo:n ikow..., tikwelitayah n' tehwa:n tia:yah, katka tipi:pil, tiko:ntekiah *porque** motel..., telchi:waya, telta:kia wa:n tikua:yah. Tehwa:n ke:meh i:n tipilimeh tikua:yah ke:meh i:n xoxowik, tiktekih ne: i:n ikowyohka:n, wa:n tikwelitayah yo:n e:kkohkostik seki *hasta** ahahwiya:k, neh nikilia tsohtsope:k, ahahwiya:k seki ne:n i..., ita:kilo. Wa:n no: semi telwe:lik mah tamanal, mah kualtsi:n kitsokomanaka:n, mah a:mo ki..., a:mo eliwis ka:yo:ti:ka:n, wa:n a:mo n..., a:mo moneki kita:lili:skeh teihsá: tsope:lik *sino que** yehwa *mismo** motsope:lia ne:n kow..., kowtetsí:n mahyá: tikihtowah n' kowta:kilo:t, *este** xok..., *este** tsope:k kualtsi:n. Yehwa yo:n neh nikmattok *casi que** we:lik yehwa yo:n kow..., kow..., kowta:kilo:tsí:n *porque** tehwa:n tikua:yah wa:n ¿Taixkal a:mo ke:man tite:kakilia ox we:lik? Para ton nimits..., nimitskaya:was neh a:mo ke:man tiki..., tikixkakeh n' tehwa:n mah tikihto:ka:n mah tiktikoixkaka:n, *siempre** tikua:yah ihkó:n kan..., tamanal *o** xoxowik, xoxowik. ¿Wa:n i..., ikowyo kualtia teihsá: se: kikui? Pos neh nikita a:mo ke:man teh, a:mo ke:man teh kualtia n' ikowyo *porque** n' ikowyo witsyoh, wa:n ka:n ke:man tikitayah, tehwa:n ompa ne: San Miguel tikitayah, tein ompa tietoyah a:mo ke:man tehwa:n mah kitekika:n ikowyo *o** mah kihto:ka:n kikuitih para kowtati:l. I:n, i:n pero yo:n a:mo ke:man tikihto:ka:n, tte:kakili:s ne:wí:n mah kikuika:n para kowtati:l *porque** witsyoh wa:n xa: kuali tatas no:, ta: no: takua:wak. Yo:n kuowit takua:wak. Wa:n sepa ne:n ixo:chio, ¿ke:niwki? Ixo:chio ihista:k, *me...**, seki ihista:k, mahyá:, mahyá: tikihto:ka:n tehwa:n *este, medio** xohxoxoktik. Wa:n we:weyak, ke:meh tikita yo:n kiliah *este**, kiliah yehwa n..., mahyá: *ca:campanita**. n' ixo:chio wa:n ike:span de n' kowit ompa moskaltia yo:n ixo:chiotsi:n. Wa:n yo:n ixo:chiotsi:n, wetsi n' ixo:chiotsi:n ompa moka:wa, ompa moka:wa, mota:kilo:tia ya ne:n ita:kilotsi:n. Wa:n yehwa ne:n ixiwyo, ¿ke:niwki? Ixiwyo pisi:ltik, ma:pisi:ltik, yo:n a:mo tikihto:tih ma:..., mah ma:we:weyak *más, sino que** yo:n ma:pisi:ltik ke:meh i:n, ke:meh yo:n *ciruela** ixiwyo, ihkó:n tahtamatte:wasneki. Ke:mah. Wa:n kowta:kilo:t no:, ¿no: oksi oso ke:ní:w se: kimati *que** we:ik a? *Cuando** selik, xohxoxoktik, mahyá: tikihto:ka:n tehwa:n *medio** aha:chi:petik wa:n takua:wak wa:n *cuando**..., wa:n *cuando** pe:wa chika:waya ya, mahyá: yo:n pan..., pampih..., mahyá: yo:n tikihto:ka:n tehwa:n pan..., pankohkostia. Yo:n pankohkostia yo:n kihto:sneki chika:wak a n..., chika:wak a n' kowtet wa:n wehwei moskaltia. Seki telwehwei, seki tsikitsitsi:n, *sea** mah tikihto:ka:n a:mo se:..., a:mo se:..., se: tamachi:w sah, sanoke seki *más** wehwei wa:n seki tepits..., tsikits..., tsikitsitsi:n. *Cuando** sepa tikmatis *que** chika:wak a mahyá: no: kohkostia. Yo:n kihto:sneki chika:wak a, yo:n we:lik a para se: kimanas *o** mah se: ki..., se: kikua, tehwa:n tikua:yah ihkó:n xoxowik ompa ne: ita:kilohka:n. Yo:n semi motelchi:wa nika:wí:n paratani, paratanik..., tanikua:kopa, nika:n *este por** Reyes, por Tuti, ompakawí:n semi telonkak yehwa yo:n kowtetsí:n. ¿Wa:n okuilimeh no: kikuah? Mahyá: a:mo, kikuah, katí:n kikuah neli kua:kuehmeh. Ke:meh i:n ka:mpa ixta:wat, *cuando** chika:wak a yo:n moyo:kolia po..., moyo:kolia pawetsi, moyo:kolia paxi:i:ni, ¿Ke:yeh? *Que...** ¿Ke:yeh? *Porque tsi:n..., ka:mpa tsi:mpihpilkak, mahyá: tikihtowah tehwa:n tsi:ntahtapetskowa de chika:wak a. Entó:s de chika:wak a *que**, wetsi, kikuah ya n' kua:kuehmeh ompa. Yo:n telonkak nika:n Tekua:ntepe:kkopa se:, se: mohtia ompakawí:n se: kipanwia telonkak n' ompakawín. A:mo n'mati n' a:man. Ne:..., ne:ka to:nal tehwa:n ompakawí:n tipanowa:yah tikitayah telchika:wtoya yehwa yo:n kowtet wa:n telonkaya. Ke:meh i:n itech ixta:wat wa:n kua:kuehmeh pos tikitayah *que** kikuah *porque** neh ihkó:n nikitaya, nipanowa:ya ompakawí:n wa:n nikita neh, tikitas n' kua:kuehmeh n' ompa itampa de n' kowtsí:n tikitas n' teh kikuahtokeh ya. Kwelitayah porin, kwelitah porin a:yoh wa:n tsope:k. *Bueno** pos pané: nochi a ne: i:n kowit tte:chnohno:ts, soh moto:ka:y wa:n moxola:l. Neh nimono:tsa Rubén Macario de s..., nika:n Chilcuahta niwa:le:wa, nika:n nipowi nika:n San Miguel.