*Bueno** na:nah, nika:n sepa timoahsikeh, mah timonohno:tsaka:n de yo:n xi:lo:xo:chit. Neh niki:xmati xi:lo:xo:chit wa:n onkak n' ompa nehkuí:n tehwa:n ne: paratani, kikuih *lindero** *o**, wa:n no: kualtia para kalikxit wa:n xo:chitsí:n pos ke:meh i:n *tiempo de** onkak mayo, pilimeh kololowah wa:n ka:wiltiah, tika:wiltiah, neh no: nika:wiltia:ya ke:man nipili katka. Pero a:mo n'mati n' teh xa: tikmati xa: teihsá: kualtia para pahti. A:mo teh nikmati. Ne: yo:n xilo:xo:chit, neh a..., a:mo n'mati, neh niki:xmati *por** xi:lo:kapix, xi:lo:kapixxo:chit n' teha:n tikilwiah. *Ajá**. Wa:n *este** kualtsi:n *porque** ke:man, ke:man yo:n poso:niti, ke:meh kualtsi:n te:mpitstik wa:n ke:man pe:wa ya tapa:ni, mahyá: tatapaka ya n' ie:wayo, entó:s ma..., mahyá: yo:n, ke:meh motanka: yo:n, mo..., pané: ke:meh yo:n to:tomoch nikilia neh yahyawi nek..., ne:ka, ne:, ne:kpa ya, Ke:mah. entó:s kualtsi:n moyo:la:nketsa ya wa:n tsomoyo:ni wa:n ke:mah paxi:i:ni a mahyá: kualtsi:n popotokatok a n' itson *por eso** kiliah x..., teha:n tikiliah xi:lo:kapix *porque** ke:man motapa:ni a, tapa:ni a xo:chit, yeha n' kilwiah akaxi:..., moe:wa ya xi:lo:kapix *porque moca...**, mahyá: *mocaparowa** ya xo:chitsí:n. Entó:s yejó:n, Ke:mah, poso:ni a. yeha *por** yo:ni niki:xmatik neh ika xi:lo:kapix. Pero neh a:mo n'mati os *este** pahti os. Neh nikmattok kualtia para kowtati:l oso no: kualtia para kalikxit. Yo:n ke:mah, nikmati no: ika *este para** yeha yo:n kualtia. Ke:mah, ta: yehwa neh no: nik... Pero neh a:mo nte:kakilih se:... Mah kualtia para pahti. de xi:lo:xo:chit. A:ah, yo:n xi:lo:xo:chit neh a:mo n'mati. *Este** wa:n a:mo no: nikmati ne:n para os pahti. Pos yehwa yo:n neh nimitstahtania xa: tikmati, xa: kualtia para pahti, *porque** i:pa tiki:xmatih sah n' tehwa:n A:mo nikmati, a:mo nikmati. I:pa n'matis, xi:lo:xo:chit sah n' tiki:xmat..., acha n..., xi:lo:xo:chit nikilia neh. Xi:lo:xo:chitsí:n. Xi:lo:xo:chit wa:n yehwa ya xi:lo:kapix, no: *igual** tehwa:n ne:pa tikto:ka:ytiah. A:, n' tikihtowa. A:, no: uhki. Wa:n yehwa neli kualtia, ke:man wa:ki pos se: k..., ki..., ki..., [se:] moololowilia para kowtati:l. Wa:n pos kualtia, kite:xi:mah n' ka:mpa telwehweikowit, *serbi:rowa para linderos, tacorraltiah** ika no:. A:, n' ika *tacorraltiah**. Ke:mah. Pero neh ne: a:mo n..., a:mo n'mati yo:ni, n'mattok neh kikuih para kalikxit *porque** *mo que** mahyá: wehwei n' kowit moskaltia, wehwei Wehwei, e:mah. wa:n semi, mahyá: semi takua:wak. Takua:wakkowit. Iwki *mero**, iwki. Tamat..., tamati ke:meh wa:xkowit. Wa:n komohkó:n tata, telkualtsi:n tata. Kualtsi:n tata, e:mah, xo:ta, ox...., yehwa yo:n n'matisneki xa: kualtia para pahti. Kualtsi:n tata. Ka:n nikmati neh yo:ni. Wa:n teh a:mo, a:mo tikmatik os no: kual... A:mo no: tikmati. Pos a:mo no: nikmati. No: yeha n' ika tine:chtahtania:ya. Pero neh a:mo no: nikmati. A:mo n'mati ox pahti. E:mah, yehwa yo:n nik... Neh niki:xmati por xi:lo:kapix, a:mo n'mati yo:ni para toni yo:ni. I:pa tika:wiltia:yah ne: ka:mpa no..., nowe:ita:t no: tak *que** telonkaya yeha yo:ni, telsenka ya katka yo:n kowit wa:n tiktelwelitayah ne:n ti..., n' ixo:chit[ixo:chio] *porque** ke:man xi:i:niya ya pos tehwa:n tikololowa:yah wa:n, wa:n tim... Se: kololowa kualtsi:n se: kwelita. timokua:..., timokua:kahkalakilia:yah nochi n' totson *porque** tikwelita[h] kit tsontoya:wtok a n' teha:n tikmatih ne:n ika tima:wiltia:yah, *pero de que, porque** telkualtsi:n mahyá: toya:wtiw ne:n, ne:n, ne:n ipan..., xo:chit a. Ke:mah, pos ompa ne: no: tehwa:n tikololowa:yah yo:n xo:tsitsí:n, Pané:, pané: yo:n tsonti. wa:n ika xo:no:tsí:n, a:mo onkaya *hilo plástico**, nochi xo:no:tsí:n, se: kikahkalakilia wa:n se: kichi:waya mahyá: k..., xo:chiko:skat. Se: ka:wiltia:ya. Wa:n ke:mah ne:, Yo:n neh a:mo nikmati. Tein kati:n nikmattok ne:n para n' xo:chiko:skat kikuih ka:ka:lo:xo:chit. Ka:ka:lo:xo:chit. E:mah. Pos ompa ne: nochi kikuih. A:, yo:n ke:mah kualtia para xo:chiko:skat. A:, nochi kikuih. *Que** yo:n kiliah *bugambiliaxo:chit**, żtiki:xmattok no: yo:n xo:tsitsí:n? No: niki:xmattok. Yo:n yehwa yo:n no: kisoh wa:n no: ki..., kualtia para xo:chiko:skat wa:n ixo:chiotsi:n no: kuali para tataxis. A:, no: kuali. Yo:n neh a:mo nikmati pero, No: kuali, e:mah, semi pahti no:. Ke:meh a:mo kachi ke:man nik..., nikui para tataxis. Pero neh ke:man ntatasi pos ne: okseki taman nikui. A:, wa:n ne: ompa ne: tehwa:n yehwa n' ika kimanah iwa:n *limón** wa:n *canela** kinelowah. A:, *ajá**, neli os. *Ajá**. Yehwa ika ne:n mopahtiah, de tayowa kochitih ya kita:liliah se:, se: tanti de a:..., a:xox tikilwiah, wa:n yehwa ya komo se: yo:n *aspirina**, wa:n *canela** wa:n *limón**, seko sah kinelowah wa:n taih. De tayowak kochitih ya, mo:stika a:mo onkak tataxis ok. Yehwa ya n' iwa:n xo:chit, ma:kui:l xo:tsitsí:n. Wa:n iwa:n xo:chit a. Pos neh yo:n a:mo, a:mo n'mati, a:mo n'mati *porque este** tikita ya, *cada topueblo** pos chi:chiko ti..., timopahtiah. Ke:mah, wa:n yehwa yo:n neh nim..., nimolia:ya xa: tikmati ox pahti yo:n xilo:kapixxo:chit. A:mo nikmati. A:mo, a:mo n'mati, yeha sah yo:n xi:lo:kapix teha:n tik..., pero ne:chilia:ya no:má:n, pero a:mo ke:man te:chilih os pahti, os toni. Ke:mah iwki. Se: ka:wiltia yehwa pero neli, Nika:wiltia:ya ke:mah, tika:wiltia:yah. Pero telkualtsi:n ke:man poso:ni. A:, pos neh nimolia:ya ke:meh ne: okseko n' teh, no: mocha:yohka:n, nimolia xa: tikmatia para pahti. K..., a:mo nikmati, a:mo nikmati. *Que bueno que** tine:ch..., tinecht..., tine:chtapowia por toni n..., A:mo tikmati ox iwki, *igual** tehwa:n ne:pa a:mo tikmatih ox pahti, i:pa tikitah, para toni ne:n, *este, es...**, onkak seki pahti, pero y..., pero yo:n a:mo tikmatih os yo:n teh a:mo no: tikmati os pahti. A:mo no: nikmati. Ke:mah. Entó:s i:n tak..., i..., iwki a 'tsilwi:sneki ka:n wel teihsá: tikilwiah *porque** ka:n teh Pos... ka:n weli ne:n tik..., tikuih para mah pahti, nio:n tei. De a:mo se: kimati ox pahti. Ke:mah. Pos yehwa sah nikmatisnekia na:nah. Pos ne:... A:mo teihsá:, tasohka:matik miak ika tine:ch..., tine:chtahtanih, Ke:mah. Entó:s ne:, mah no: niow neh. *Bueno** na:nah.