Na:no nejo:n nik..., n..., *ya que** nika:n nimits..., nimits..., sepa nimits..., nimitsita, nikneki 'ne:chtapowi os ne: yo:n xo:me:t os no: tikmati ika os i:pa sentaman sah n' onkak xa: okachi onkak mi:miak i..., miak taman xo:me:t. Pos ne: niki:xmati na:no *este**, ya:ki nika:wí:n timoitstokeh neh niki:xmati *este** o:me taman, se: taman a:mo se: kikui. Se: taman se: kikui pero ka se: mochipa:wa ke:meh i:n mohkó:n se:, te:kokoh te:hsá: se: ii:xko *o** se: itsontekon, ika se: *mosoba:rowa** mahyá:, ika se: pio:tet se: kikui oso ka se: mopo:powa kualtsi:n, yehwa yo:n tehwa:n tikuih para topah, tein nika:wí:n tima:se:walmeh tinemih, tih..., ma:ski *hasta** se: pilitsi:n oso ika tikpo:powah yo:n pio:tetsí:n wa:n ika x..., se: xo:metsí:n tiktekitih ka:mpa onkak wa:n no: kualtia mah se: kitohto:ka *más**, para mah a:mo taehekayowa se: ikaltsi:ntan ka:mpa se: kipia teihsá: *iplantitas**. I:n ke:mih i:n kahfe:n se: kito:ka oso se: sepa telta:ki n' kahfe:ntsi:n, wa:n a:ksa:meh tokni:wa:n kini:xkokowa *porque** yeh kualtsi:n ta:kik ne: mokahfe:n wa:n neh ka:n teh onkak. Entó:s ompa ya mah se: kitohto:ka nochi *parejo** mah onka xiwtsí:n *porque** n.., kpale:wia miak taman ehekakokolismeh. Ta: neh no: niki:xmattok yeha yo:n xo:met pero tel miak kikuih para ika mopahtiyah, ke:meh yo:n kixo:xah pilimeh, ke:meh yo:n tapialmeh kixo:xah, *este** komo ta:ká:n ne:paka se: kalpanohkeh wa:lah wa:n se: tapialtsí:n, se: pitsot tikpia wa:n kwe:welitak, neh i:pa nikmattok no: yo:n xo:me:t kikuitih pero *este** ika kixakualowah ne:n ne:n tapial n' tein mokokowa wa:n *este, pero** neh niki:xmattok sayoh se:ntaman xo:me:t tein yo:n ma:pisi:ltik. Wa:n no: nik..., niki:xmati yo:n tein teha:n tikiliah parahkoxo:me:t. Ke:mah. Pero n' tein yo:n tikiliah parahkoxo:me:t *porque** sayoh ne:wí:n sentapalika onkak wa:n yo:n xo:me:t kikuih sayoh para para kketsah n' *ilinderos** tein ka:mpa mona:mikih, mota:lna:mikih. *Porque** yo:n ne: *más, más** toma:waya n' kowit wa:n *más** wehkapantiya. *Pues** kikuih ne:n *ilindero** n' tokni:wa:n *por eso** no: nikixmati ne:n, ne:n xo:me:t pero yeh ma:pa:pata:wak, wa:n ma:we:weyakaxtik *más** wa:n telma:n..., telkachi moma:iskaltia, telma:we:weyak ne:n ima:ko n..., n' xo:me:t tein parahkoxo:me:t teha:n tikilwiah. Ke:mah, *porque** niki:xmati mahyá: yo:n yema:nik semi n' kowtsí:n moketsa. Yema:nik. Wa:n tein... Yo:n ke:mah, *ajá**. Pero ne:n tein i:n tikihtowah ne: ma:se:walx..., ma:..., n' teha:n tikilwiah ma:s..., ma:se:walxo:me:t pos yo:n tik..., nochi tiki:xmatih *porque** no:ya:mpa ika timopahtiyah wa:n No:ya:n. Yo:n no: telkualtia mah ika se: takola:lti ka:mpa se: ikalte:noh, ka:mpa se: ikaltsi:ntan oso ke:meh i:n piomeh se: kimpiya mah a:mo pano:ka:n. Yo:n a:mo mone:neki, yo:n tel..., tel... Kanah kualtsi:n mochi:wa wa:n yehwa yo:n neli tikuih miak pahtsitsí:n para t..., teihsá: te:chtekipachowa nika:wí:n tinemih *porque** tikita ya miak tehsá: mochi:wa nika:n ta:ltikpak a:mo titamatih, titamattokeh nika:n miak, neh nikilia mahyá: tik..., miak onkak nexi:kol..., nexi:kolkokolismeh wa:n yeh ka yo:n ika timet..., tepitsi:n mahyá: tiktsakuiliah tikilwiah ika miak tamameh, ika miak ta:taman tehsa:meh tikinkuih ka: n..., chi:l oso teihsá: ihkó:n ika timopo:powah, iwki a m' pio:tetsí:n, E:mah, tiki:xma:nelohtiowih ika no: ke:meh tikmattokeh ke:niwkitik n' te:chna:mikis. E:xma:... E:mah. Ke:mah. *Pero este** yeha yo:n, wa:n no: kuali ata ne:n xo:me:t tein ma:se:walxo:me:t, no: telkuali ata *cuando* yo:n ta:ki a ne:n xo:me:t, neh ka:n sake:ra nikelna:miki ton *tiempo** ne:n ta:ki pero i..., xo:chiowa wa:n ta:ki ne:n i..., xo:chit ata ihista:k wa:n ne:n i:n Kualtsi:n no: n' ixo:ch..., [i]xo:chiotsi:n. n' iteyo ata ne: mahyá: *mohmoradohtik** ata mochi:wa n' iteyo wa:n *este**, Tih..., mahyá: tihti:ltik n' iteyotsi:n. E:mah. Ata yo:n xo:me:tet tel..., telkuali ata para mohkó:n yo:n yo:n ke:meh yo:n seki n' tokni:wa:n ata poxtiti:kah, Ke:mah. mah kiwa:tsaka:n wa:n ke:mah ne: taih a n..., ne:n xo:met ne:n i..., n' iteyo, kimolo:ntiah mahyá: se: *tecito** wa:n taih wa:n kihtowah kit ika semi *telbueno para** se:, se: patsa:waya de se: iihtik. Ke:mah, ta: de miak taman se: kikui m' pahtsitsí:n, sano neli ne: mowa:tstani, nochi owihtitok. Owihtitok. Tikowihmatih para tikwa:tsaskeh. N' ta: nochi chi:walis yo:n wa:n *este**, tikmatis se: sepatika: ka:n no: tike:mantih mah nochi tik..., tikchi:waka:n tein tik..., tikakih *porque** se: sepa ma:s te:chilwiah a:mo tikchi:wah *cuenta**. Ye:kneli, tikpanawihtinemih sah. Iwki neli. Wa:n yeha nik..., neli ika tik..., *como que de** ka:n tikneltokah mah nikihto neh pero iwki n' te:chtapowiah n' wehka:kayo:..., kayo:meh wa:n telmiak ta:taman yo:n xo:met kikuiyah. Yo:n niki:xmati, tein neh niki:xmati yeha yo:n xo:me:t tein nimitsilia ma:pisi:ltik, wa:n niki:xmattok tein parahkoxo:me:t, teha:n tikilwiyah, E:mah. yeha:n ata ma:..., mahyá: ma:tohtomiyoh n' ima:ko. Tahtamantik, tahtamantik. E:mah, tahtaman sah no: n' ixiwyotsi:n *como que** mahyá: telma:..., ma:..., ma:kuahkuali n' tikiliah n' tehwa:n wa:n i:n tein nika:wí:n xo:me:tsí:n pos mahyá: achi ma:pisi:ltik wa:n no: *cuando** ka:mpa n..., mone:nekte:wa *porque** topah tikuih. Ke:mah *porque** pané: mo..., mon..., mone:neki. Pero no: mohkó:n se: kitohto:ka no: telkualtsi:n mah se: kitohto:ka wa:n no: mah se: ki:xmati wa:n mah no: se: kimattiw para toni s..., para toni yo:n tikuih yo:n xo:me:t. Ye:kneli. Tikuih xo:me:t para timopo:powah para se: ke:man te:kokowa se: itsontekon *o** ke:man ti..., *o sea** teihsá: kokolis *que** ehekakokolis te:chahsi, Oso... tikuiti se: *rollo** xo:me:t wa:n tikma:kuetowa tepitsi:n, wa:n t'te:..., t'te:kilia tsikitsi:n *refino** wa:n ika xmoxakualo wa:n ika se: pio:tet. Ke:mah, nochi kualtia yo:ni oso ke:mih yo:n Entó:s *este**, se: sepatika: ata ne: tikotah ka:n wel taxo:ta, no: se: kita:lilia oso se: sepa ata yo:n *mole** komo se: kichichi:wa sepa chichinawi sah, no: mah se: kita:lili n' *cazuela** ne: itsi:ntampa oso inahnakastan se: kkahkalakili. Yo:n i:pa iwki neli, mah se: ki... oso *chicharrón** komo a:mo ti..., kualtia mah se: kitekiti se: ta..., *rollo** wa:n mah se: kkalakili ne:n *tinahko**, komo *tina** se: kimolo:ntia ne:n *chicharrón**, Ta: mahyá: inakasko kita:liliah para mah a:mo kixo:xaka:n. E:mah. Ye:kneli, kualtia nochi yo:n miak taman. *Ajá**, ta:... oso x..., tikuiti se: *rollo** wa:n tikmolo:ntia wa:n tik..., timo..., tikpa:ka mohkó:n mopili *o** timopahpa:ka teha. *Pero este** telmiak, tix..., taman pahti ke:meh eskia tikmatih pero, pero yeha yo:n xo:me:t *siempre** tel..., tel..., teltayeka:ntok, telno:ya:mpa nikaki neh no: wa:n Ye:k... wa:n no: nikitak a, tel no:ya:mpa kkuitih xo:me:t, ka:mpa tia:s se: ihkó:n *que, que** nikaki neh moilwiah xo:me:t, *telbueno**, pero tak neli *telbueno porque hasta** ne: ke:man, i..., neh no: ni:xpeta:nik ke:man katka nipili i:pa ne:chilia:ya nowe:iná:n mah nikuiti xo:me:t. Pero i:pa yeha yo:n xo:me:t, a:mo ih... Yeha, yeha. Neli. Yehwa n' tayeka:ntok mahyá: wa:n *este** ne:, mahyá: tiktelkuih *más** yehwa yoni n' *remedio**. Antó:s no: tikmattok yeha yo:n xo:me:t na:no. żWa:n yo:n para toni n' kualtia ne:n ikowyo?, teh tikui n' i..., ke:man tami a yo:n, No: niki:xmati wa:n... ke:man we:i, we:ikowit mochi:wa wa:n se: kima:teki, nochi t'tekilihtiw n' ima:xiwyo, ata telwehkapantik wa:n telpitsaktik moka:wa. *Bueno** te:n... Pos no: *serbi:rowa** mohkó:n ke:meh i:n tiowih mayo ata kualtsi:n tatewa:ktok, no: kualtia para se: kixo:taltiya żWa:n kowit para toni tik..., para ton teh tikui? A:, no: t'tatia. wa:n no: kualtiya. E:mah, nochi *te:chserbi:rowa** ma:s *hasta** tikote:noh. Ke:mah, ta: yehwa yo:n telkualtsi:n mochi:wa mah se: kwi:pa:na. Neh no: niktatia yeha yo:n xo:me:kowit wa:n se: sepa ya nikteki wa:n para ika ntakola:ltia. Ke:mah, *porque** telseliya, telseliya. E:mah selia wa:n neli *hasta** se: itapialtsitsi:n no: mahyá: kinimaka *remedio** ne: ka:mpa onkak pos ta: mahyá: neli ne: pahtsí:n xiwtsí:n. Neli. Antó:s na:no telne:..., pos tak telkuali a n' tine:chtapowih wa:n ti..., tine:chili para toni yo:n pahti wa:n para toni yo:n tikui yo:n. N' ikowyo no: t'tatekiwtia para mokowtati:l a wa:n no: No: ika tiki:xtoktia ya mokow pos de ke:mih i:n kihtowah ata ne: se: sepatika: ti..., te:chtapowiah a ka:y..., no: kalaki nexi:kol se: *icocina** pos no: iwa:n ya se: kikna:lta:lia ya ne:n xo:me:kowit a en..., mah iwa:n timo..., takawa:nti:ka:n ya n' tokalihtik. Ke:mah, mah iwa:n tikui a. Ye:kneli, nochi te:chpale:wia ya. N' ta: pos tita:i:xma:nelowah ya n' tocha:n. Ke:mah. Ke:mah. Entó:s tak ne:, Pané: iwki kualtsi:n para timotekipanowah no:. I:pa neli. Neli, neli. Ika timotaxo:taltiliyah. E:mah. Pero se: mo..., mah se: mose:pantapowi tein tiki:xmatih n' kowit wa:n ke:meh xiwit mah se: motapowihtiw. Ke:man, tein ya tiki:xmatih n' kowtsí:n pos mah se: moilwi. Yeh tohtoni xiwit para, para to:ni *te:chserbi:rowa**. Ye:kneli pero para to:n te:chpale:wia. E:mah, para tikmatiskeh no:. Ke:mah, a:cha ta: komohkó:n neli ne: *Ay dios** na:no pos ne: telmiak tasohka:matik pos *este**, ya:ki tine:chyo:lmela:w. Pos ka:n teihsá:, tasohka:matik tehwa:tsi:n pos nika:n timonohno:tskeh wa:n nika:n kualtsi:n timotapowihkeh, *Ajá, bueno** sepa timotaskeh na:no. Mah niow ke:mah. Pos tasohka:matik na:no *sta** mo:sta, *bueno sta** mo:sta.