Na:nah, neh mitstatsi:ntoki:sneki, ¿ke:ní:w n' tikchipa:wa yo:n pe:sohxokoyo:lin neh niki:xmati? Neh nikchipa:wa ne: nik..., tikiliah tehwa:n pa:tinixokoyo:lin, nikpihpixka wa:n nikmana *este** niki:xtia ya n' a:tsí:n wa:n para ompa n'pante:ma ya wa:n para mah nik nikchihchi:wa ya, niketstok a noetsi:n wa:n molo:ni, de molo:niki a noew pos nik nikue:cholia ya n' *ajoltetsí:n* wa:n *este** ne: nikchi:lwia ya, nikue:chowilia n' *ajoli:n**. wa:n ke:mah n'pampa:tilia ya wa:n para a:mo teloksis pos no: n'mahma:kui, n'pa:ka kualtsi:n, wa:n ke:mah n'pante:milia no:emo:ltsi:n ya, no: xokoyo:lin ya nikua. Pos tehwa:n tiki:xmatih mono:tsa pe:sohxokoyo:lin. A:, n' iwki namehwa:n. No:ma:ntsi:n ke:meh i:n ko:nkuia wa:n kipixkaya, wa:n neli ki..., ki..., kimanaya ika kownex, Ika kuahnextsi:n acha. Ika kownex kimanaya wa:n ke:mah para kipante:milia ya, komo emo:ltsí:n ika a:ko:lin, Ke:mah. Wa:n komo a:mo pos, komo a:mo onkak et kichi:waya, sayoh kkue:cholia:ya chi:l..., chi:lwa:k, wa:n mahyá: chi:chi:lposo:n ne:n te:chkual... Ne:, chi:ltakue:chol n' tikiliah n' tehwa:n. E:mah. Wa:n ke:mah kipalowah ya, no: tapalo:l a, ika nakas..., Ke:mah, se: kipalowa ya, no: timowelitah ya. iwa:n nakastekilit. Iwa:n nakastekilit se: kikua oso tein ya eski, *pimienta** no: ahwiya:ya ika, no: kwe:listia. E:mah. No: kwe:lilia, no: kwe:liltia. Ne:, onkak ne:, pos a:mo ki:xmatih ok yo:n xiwtsí:n. Ka:n ki:xmatih ok neli pero tehwa:n ne: it..., iwki n' tikmahse:wah, tikta:liliah ne:n A:mo ki:xmatih ok ne:n, nakastekilit wa:n *tika:jolwiah** wa:n tikoko:liah ika chi:l, ika chi:ltakowal oso ne: chi:ltekpin. Chi:ltekin oso yehwa yo:n kiliah chi:lsolo:t, kemah, semi we:lik. E:mah. Wa:n ke:h... E:mah. E:mah ti..., titakuah ya ke:mah tikchihchi:wah ya n' totapalo:l. Yehwa yo:n neh niki:xmati yehwa yo:n pe:sohxokoyo:ltsi:n wa:n tein ne: A:, yehwa n' teh tiki:xmati. xola:lpan kinamakah pos yo:n, yo:n no: taman. Yo:n taman aha..., to..., no: taman we:lik nikilia neh *más** telwe:lik mahyá:. Ke:mah, *más**... A:mo *porque** i:n yeh mochi:wa kowtah, mochi:wa sah, pero nejo:n... *Porque** i:n seki achi chi:chi:k we:lia nikilia neh a:mo semi senki:s we:lik. Mochi:wa kuowtah. E:mah, mochi:wa sah a:mo a:kah kito:ka. Kanah wa:n neli ixo:chiotsi:n no: Ompa ya *mosemillarowa** motepe:wa n' ix..., ixoo:chiotsi:n poso:ni wa:n ompa ne: ixwa ya. *mosemillarohtiw**, ix..., ixwatiw iwki. Ixwatiw iwki wa:n mochi:wtiw, ka:mpa a:mo kitawe:lmatih, ka:mpa kitawe:lmatih s..., kwihwiwitah wa:n a:mo mochi:wa ok. Tehwa:n ompa nehkuí:n semi mochi:wa nehkuí:n por A:te:nohkopa, ka:mpa ne: Ecatla:nkopa nika:mpa ompaka ne: mochi:wa semi. A:mo mochi:wa ok, ta: kipixohseli..., pi..., kitkih. A:, n' ompakawí:n onkak. E:mah, ta: ne: ke:meh ta:lsese:xtok. Tak iwki porin a:te:nte:noh. E:mah. N' tehwa:n nika:n Yohualichan pos se: sepa timoto:kiliah n' tota:lpan wa:n ompa ya no: tik..., tikuitih ya wa:n no: tikuah ya. Ta: komo no: se: *kcuidarowa** no: kualtsi:n mochi:wa. Ke:mah pero komohkó:n se: k..., a:mo se: *kicuentahchi:w**, Ne: poliwi, poliwi, e:mah ta: no: wehweliwi. pos poliwtiw, xokoya, xokoya wa:n poliwi. E:mah. E:mah. Ne:n ixiwyotsi:n neli mahyá: *esquinado**. Ke:mah, *ehesquinadotik, ehesquinadotik**, a:mo ma:yehyewaltik. *Esquinadohtik** ne:n, A:mo wa:n ix... A:mo ke:meh ne:n to..., n' toye:kxokoyo:lin kualtsi:n ma:yehyewaltik sano ne:, yeh ne: no: ma:taman ne:n tak porin neh nikilia pa:ti. Ma:taman. Tak yehwa ika wa:n neli tohtohmiyoh, tohtohmiyoh wa:n i..., Yehwa ika. Tohtohmiyoh, ka:n, ka:n ahalaxtik. ixo:chiotsi:n n' i..., ihi:sta:k, ista:ktsi:n ixo:chiotsi:n. Yehwa ya n' iteyotsi:n mochi:wtiw para mo..., Yeh ista:k wa:n yehwa ya no: mochi:wa ya ne:n poso:ni. Yehwa ya, e:mah, yehwa mochi:wa. ne: *mosemilla:rowa** ya n' ka:mpa ne: mochi:wati. Ka:mpa mochi:wa neli ne: sentakui a neli no: n' ka:mpa achi no: tawelita, tayema:ni pos Mochi:wa ya, mochi:wa ya, e:mah. Se: kik..., se: mochihchi:wilia ya sah a:mo se: kkowati ok. Mochi:wa ya kualtsi:n, e:mah wa:n neli pos yehwa ya ne: n' ke:man se: kelna:miki se: kkuiti pos sayoh se: kichihchi:wa, se:..., Pero ne: tein Kuesala:n kinamakah achi pati:yoh. Pos neli no: pati:yohtsi:n wa:n neli nochi xiahto ya ximokui:li:ti. Wa:n pané: ke:n nikilia i:n se: mokuahkowi:ti ompa ya se: kwa:lkuite:wa, ompa ya se: kwa:lkuite:wa, E:mah. Wa:n yewha sah yo:n, Ompa ya se: mowa:lkuilia ya. A:, *bueno** ta: ne: sohka:matik ke:n..., ke:ní:w ti..., teh no: tikelna:mikik n' *inombre** pos no: senka ya n' kuali wa:n sayoh ne:n... Pos tehwa:n neli tiki:xmatih yehwa m' pe:sohxokoyo:lin. Ta:taman ne:n..., ke:mah iwki. E:mah wa:n, wa:n yehwa ya yo:n, Iwki mono:tsa. tiki:xmatih nejo:n yo:n seki xokoyo:lin yeh kiliah nejo:n, *bueno** taman mono:tsa, a:mo iwki m' pe:sohxokoyo:lin, yeh mono:tsa tek..., tek..., Kantí:n, ne: tikiliah n' teko:sah. teko:seh n' tehwa:n tiki:xmatih. Teko:sah n' tehwa:n tikiliah n' ompa ne:wí:n Yohualichan teko:sah, no: we:ro mochi:wa n' kahfe:ntah. Ke:mah, moye:kchi:wa teh..., itech n' teke:span. Mochi:wa kualtsi:n wa:n no: ke:man ne:n, ke:meh i:n *tiempo** agosto no: mochi:wa ke:meh i:pa ye:kxokoyo:lin wehwei, we:weyak. Ke:mah. No: kualtsi:n se: kikua, sayoh no: pa:ti mahyá:, pero no: mah se: kimolo:nti achtopa ne:n kuahnexa:tsí:n wa:n mah se: mochihchi:wilia. Ke:mah wa:n s..., se: kiki:xtia niman, sepa kualtsi:n tetsa:waya n' emo:ltsí:n. E:mah, ta: ne:, Para se: kipante:ma ya wa:n niman se: kki:xtia *porque**... Ke:mah. Ta:taman we:lik, ta:taman. Ta:taman, ta:taman we:lik n' koh..., koh... koch..., kowtsitsí:n neh nikilwia. Tapalo:ltsi:n yeh. Neli weh kowtsitsí:n pero ne: totapalo:l tikuih. Yehwa sah tak. A:, *bueno** ne: tasohka:matik nika:wí:n timoitakeh wa:n timotahtanihkeh ke:ní:w mono:tsa n' totapalo:lwa:n. Ke:mah na:nah, neh, yehwa sah, timoelna:miktiah ke:ní:w n' titakua:yah. Ekintsi:n *casi** a:mo ne:stiw ok, pi:pil a:mo kikuitih ok *siquiera** yo:n. Ka:n ki:xmatih ok. Ye:kneli pero, ye:kneli. A:, n' ta: ekintsi:n mah..., a:mo mokui:li:tih ta: ekintsi:n mahyá: neli kkoyo:tewiliah ya, a:mo kkua:snekih yehwa yo:n xokoyo:ltsi:n pero, i:n tehwa:n tima:se:waltsitsi:n neli tikelna:mikih ok timochihchi:wiliyah. Timochihchi:wiliah wa:n timotapalo:ltiah, n' tikiliah n' tehwa:n yehwa ya n' totapalo:ltsi:n tikuih. *Bueno** pos sohka:matik de nika:n timoitakeh wa:n nika:n timonohno:tsah. Pos se: kelna:miki, se: kelna:miki yo:n.Yehwa ya, yehwa ya n' tapalo:ltsí:n. Pos yehwa sah, ka:n teihsá: ok. Ke:mah.