A:xkan ta:tah, ne:..., nikneki xine:chtapowi, tikihtowa *que** tehwatsi:n kuali ne: tita:..., tikino:tsa n' tokni:wa:n tein mo..., momowtiah, ma:ski pilimeh oso wehwei:n. Nikneki xne:chtapowi nochi n' tein tikchi:wa, ke:n tikchiwa, ka:nachpa tikino:tsa, nochi n' tein tikmati. żIwa:n *este** oraciones nankinekih oso amo? Nochi ke:meh, nochi, nochi tein tikchi:wa. Pero n..., n' *santitos solamente** yeha *Padre Nuestro** sayoh, pero yeha namechilia neh ke a..., ma:sewalkopa. Ne: ka:mpa kihtowa ma:sewalkopa. Totahtsi:n ne:n ilwikak moye:stika moye:kte:newalo moto:ka:ytsi:n, mah walah[wi:ki] motahtolka:yo:tsi:n, mah chiwalo n' ta:ltikpak motaneki:litsi:n, kchi:walo n' ilwikak, totaxkal, tomo:sta:ya:n totech moneki. Ika moa:xka n' tech momakili:s miak iwki n' tikimpohpolwiah totahtakol, miak iwki kiliah, a:mo ttechma:ka:wili:s tayehyeko:listika ne:n a:mokuali. *Amén Jesús**. Yeha, yeha yo:ni, se: pa:nti tein yeha yo:n..., *bueno**, yeha nochi kikuih ne: *parejo**. *Parejo, Padre Nuestro**. Pero se:sempowal a se: kinma:ktilia n' *cada santitos**, na:wi:n *santitos**. *Porque** ke:mih namechilwia neh *que** i:n te:no:tsalis mah a:mo se: mokaya:wa *que** nochi *igual** welih, a:mo, ta: okseki *santitos** kinnotsah wa:n okseki no: taman ininte:ta..., inineta:tawtilis. Wa:n i:n neh nikihtohtok, yeha i:n niktekiti:ltia, yeha ya m' pe:wa ya, yeha ya ne:n *Santísima Trinidad** wa:n *Espíritu Santo**, Seńor San, yeha ya sepa ompa, de ompa, yeha *Seńor San Miguel Arcángel, Seńor San Pedro Mayor Capitán, Seńor s, Seńor San Juan Bautista**. Yeha:n yo:n santitos, pero sehse:meh se: kintekimaka, a:mo o:loch, *sino** sehse:meh. Wa:n..., sehse:meh, sehsempowal *oraciones kirecibirowah**. Wa:n *este**, de ompa tikin..., yo:n..., *cuando** yo:n nikihtowa tikino:tsah ya n' tepixka:wa:n no: *igual**, mah se: moto:ka:yti teha *o** a:kon tata:tawtia wa:n ne:n kokoxkeh mah se: kito:ka:yti. Ke:mah, yeha ya kiwa:lkuitih, mahyá: kiwa:lna:palo:tih, kwalkuexo:no:tih, ma:ski *hasta** ka:ni etoya, *hasta** ka:ni kipixtoyah, *hasta** ka:ni kilochtihtoyah. Taká:n kanah se: *calle**, taká:n kanah se: *pueblo**, taká:n kanah se:..., taká:n kanah se *a:rincontsi:n**, se: a:tekoch, se: a:tawtsí:n, ma:ski se: we:i a:xoxowi:l, we:i a:tekoch, pero mah kwa:lki:xti:tih ika chiko:me *mil ankelos**, ika chiko:me *mil apostolos**. *Ankelos, apostolos**, namehan noya:mpa nantsikui:nih, noya:mpa pata:nih, noya:mpa nemih, xikwa:lkixti:tih, xwalnapalo:tih, xwalkwexono:tih, mah wi:ki a ka:mpa n' itaso:hma:wisekawiltsi:n itasohma:wischa:ntsi:n. Nika:n nikno:tstok wa:n nika:n niktsahtilihtok, nik..., ne:n, Dios popá:n nimota:tawtia wa:n namechta:tawtia. A:mo xne:chka:waka:n mah nimopi:na:wti, nika:n neh ne:chi:xketskeh wa:n nechi:xta:lihkeh, wa:n a:kó:n nikilwi:ti, *siempre** nante..., namehantsitsi:n, name:ch..., name:chtekimaka, *porque** namehan no:ya:mpa pa:pata:nih, no:ya:mpa tsikui:nih, no:ya:mpa nemih. Wa:n yo:n nochi ihkó:n sah, nochi se: kintekpa:na n' *santitos**, nochi ihkó:n wa:n *cuando** tami a ne:n *santitos** yehan, entó:s**, tikuih ya n' ta:ltikpaktsí:n. Ompa n' ta:ltikpaktsí:n, yeh ne:, ka:mpa neh ne:chilwihkah, yo:n no ne:chilwihkah, a:mo nikihtoh n'nemilih sah, ne: kihtowah *que** ta:ltikpaktsí:n welka:tsí:n Antonio Martín, se: weliti n' ta:lmaniktsí:n. Teh no:ya:mpa tima:so:tok wa:n no:ya:mpa titila:ntok wa:n no:ya:mpa, no:ya:mpa titachi:xtok. Sepa t'to:ka:ytia yo:n a:koni ne: mokokowa *que** ka:nika yetok wa:n ka:nika tikpixtok wa:n ka:nika t'tsakuilihtok wa:n ka:nika tikilo:chtihtok, ma:ski *hasta** ka:ni etoya, ma:ski *hasta** ka:n tikpixtoya, *hasta** ka:ni tikilo:chtihtoya, pero teh no:ya:mpa titila:ntok, no:ya:mpa tima:so:tok, no:ya:mpa titachi:xtok, teh tikitstok wa:n teh tikmattok ka:nika yetikah, ka:nika tayo:koxtikah, ka:nika tasemattikah. A:xkan n'neki xkolo:cho, xsentili, xsenta:li, xwa:lma:ka:wa, xwalkahkawa ya mah moolo:cho, mah mosentili a, xikwa:lkahka:wa ya ika nochi ika *isanto arco, santo artal**, ika nochika *Espíritu Santo**. Xikwa:lki:xti:ti a ika chiko:me *mil ankelos**, ika chiko:me *mil apóstolos**. *Ankelos, apostolos**, namehan no:ya:mpa pa:pata:nih, no:ya:mpa tsikui:nih. Wa:n ihkó:n sepa ti..., sepa tita:tawtia, timo..., timo..., *bueno**, sepa ttata:tawtia, pero yeh, yeh, o:me taman ya. N' ta:ltikpaktsi:n kikui a ne:n, yeha ya n' t..., n..., n' totahtsi:n neh wa:n ka:mpa kihtowa ma:sewalkopa, ma:xopa:kiltihtia. Yo:n mahyá: i:xoho:me ya, yo:n ta:ltikpaktsí:n se: kima:ktilia, sayoh *que** nahpa, tis..., nahpa se: kinohno:tsas i:n ta:ltikpaktsí:n. Wa:n ihkó:n, wa:n ne:, tein tamia ne:, entó:s xikui a ne:n, ika a:tsí:n neh nikino:tsa, se: n..., ne:n *pocillo**. Ompa kipia n' a:tsí:n ne:n tech *pocillo**, wa:n ompa tikpano:tsah, *que** t'to:ka:ytiah sepa, wa:n mah yeha:n kwa:lmalakacho:tih yo:n *ankelos**, chiko:me, chiko:me *mil ankelos**, chiko:me *mil apóstolos**. Yeha:n kwa:lkuexo:noti:wih, kwa:ltekuili:ti:wih, pero ma:ski *hasta** ka:ni eskia. Taká:n se: tepe:t, ta:ká:n se: *calle**, ta:ká:n se: *pueblo**, taká:n se: *a:rincontsi:n o** se: a:tekochtsí:n, ma:ski we:ia:xoxowi:l, we:ia:tekoch, *we:ia:pozo**. Pero nameha:n nankwa:lna:palo:ti:wih, nankwa:lkuexo:no:ti:wih, xkolo:choka:n, xsentilika:n, xsenta:li:ka:n, mah wikia ka:mpa itasohma:wise:ka:wiltsi:n. Ihko:ni sah yo:n neh nikintata:tawtia. Ihko:ni sah, pero sayoh *que** nochipa *cada vez** tikno:tsas n' ta:ltikpaktsí:n, na:wi *viaje** tikno:no:tsas wa:n nochipa, *bueno**, nochipa tikma:ktili:s yo:n na:wi *viaje** yeha yo:n mahma:kuila sah, ma:kuil *oraciones**. Ma:kui:l, ma:kui:l totahtsi:n ne: wa:n ma:kuil maxo:pa:kiltihtia. Yeha yo:n, pero na:wi *viaje**, na:wi *viaje** tikno:notsas wa:n na:wi *viaje** no tikno:tsas ne:n..., n' tein kokoxkeh wa:n ika yehwa:n *ankelos**. Pero neh nikihtowa i:n, melak chi:chiko i:n neh nikaktok, *porque** neh nechilwihkah na:wi:n, na:wi:n *personas**, wa:n de na:wi:n, amo wel nikinolo:choh, san *sólo** se: sah nikui:lih. Pero kinna:miki tak, ta: miakeh moka:wah Estados Unidos wa:n wi:tseh, wi:tseh ne:n *inespíritu**. Miakeh komo se..., ompa ne: moka:watoh tein nika:n e:wkeh, xa: *como** se:, komo *treinta y cinco personas o más** a. Wa:n neh nikihtowa neha, kualtia nikita. Ihkó:n. Entó:s tein tikino:tsa, ża:mo ne: t..., a:mo tiow ka:mpa momowtiah, sayoh mocha:n tikino:tsa, oso...? A:mo kanah niow neh. Neh a:mo kanah niow, neh nikinno:tsa nokalihtik, nio:n no: nimitstahtanis xwa:lkui a:tsí:n, ta: seki a:tsí:n xwa:lkui, wa:n seki xi..., xikwa:lkui ta:ltsí:n wa:n neh a:mo. *Porque** a:mo nikmati ka:ni ne:n moka:wa ne: ki..., *Dios** n' kimati wa:n i:ni n' kimattok, ka:ni n' kiilo:chtih, ka:ni n' kitsakuilih, *por eso** yeha se: kita:tawtia. Neh a:mo kanah niow, wa:n nio:n se: a:mo nikuilti:ti *que** mah kikuiti n' a:tsí:n oso mah kkuiti ta:ltsín, a:mo, mah *mismo** yeha n' *Dios** kimati. Wa:n yeha i:n tikta:tawtia kani n' kiilo:chtihtoya, taká:n ohti, taká:n *calle**, taká:n ka:ni, taká:n *pueblo**. Ma:ski we:i, we:i..., *bueno**, se: *calle o**, *o** ta:ká:n tatahko *calle**, tatahko *pueblo**. Pero yeha n', yeha ne:n kwa:lkuiti:w, kwa:lna:palo:ti:w, kwa:lkwexa:no:ti:w, ihkó:n. Wa:n yeha nikihtowa neha, a:mo nikmati, tak ih..., tak ox iwki ox a:mo, pero, kualtiah, kualtiah. Ne:..., żtehwatsi:n no: tiktekiti:ltia ke:meh kihtowa:ya ne: se:..., ne: t..., se: tokni:w no: nika:n towa:n etok, ne:..., neh nimolia *que** xa: no: kimattos, ke:ní:w no: seki:n kichi:wah, kihtowa ox tiktekiti:ltia ne:n tanexilot? Ke:mah, yeha, yeha, ne:.., n' tekiti:ltia weh tein yeski, ne: *ve..., veladora o cerita**, *bueno**, yo:n i:pa te:wan. Wa:n yeha ya popo:chtsí:n, kopaltsí:n wa:n a:tsí:n niketsa ika *pocillo** ne:, ompa, ike:span no:. Wa:n ka:mpa nechtapowihkah ka, iwa:n xo:chitsí:n, ne:, o:me *manojito** xo:chitsí:n tikwa:lkui pos para nika:mpa. Pero neh a:mo nikui yekintsi:n, *porque tanto de** mosentilihkeh, żke:ní:w nikchi:wati? Uta, se:..., mochi:wati n' ixo:chit[xo:chit] miak wa:n a:mo aki ka:nika n'ta:liti. *Mejor** iwki sah. Wa:n nikita *que nechatender...**, wa:n *nechatenderowah** ma:ski iwki sah, *que** kichiwah n' *kostisia**. Sayoh no: *igual** tak mah se: kipiali *fe** no: *igual**, pero..., pané: n..., *porque** miakeh yowih *que** kihtowah telsenka ya ktel..., kite:lte:no:tsaltihkeh ya wa:n a:mo kanah kualtia. Entó:s kihtowa *hasta** timitse:lna:mikkeh teha. Wa:n nikilia neh, pero..., se: *cosa**, nikilia żke:ní:w nane:chelna:mikih neha? Pero neh a:mo teh niweli. Nikmati tepitsi:n nikilia, pero de n' kuali, kuali niwelis, a:mo niweli nikihtoua, *porque** keyeh, a:mo ne:chna:nkilis n' *Dios**, se: *lucha**, ke:mah, n'chi:wili:ti *lucha**, pero se: *lucha** sah. Neh a:mo ke:man nikihtos *que**, seki ompa ne: ne:wí:n tehan kihtowah *que** kuali a n' tiwa:lah, niman n'temo:ti i:n tiotak ka:ni moka:wtok. A:mo, nehwa a:mo, neh kimati n' t..., ne:n kimati n' Dios wa:n kimati n' ta:ltikpaktsí:n ka:ni n' kilo:chtihtok. Nio:n no: *siquiera** nechnextiliah *que** ka:ni ne:n kilo:chtihtoyah. Kitah *que** pahti a, taká:n teltoto:nia ya, se:wi a nochi, wa:n..., ka:n teihsá: ok, kuali moka:wa ya. Yeha sah yo:n neh notekiw. A:mo *más** teihsá: *cosa** nikalakia noxi:poh *que**, *que** ntakahkayawa, *que** ke:ní:w, a:mo, neh nkihtowa tein neli. Ke:man tikino:tsa, żke:meh ka:nachi to:nal pe:wa pahtih ya? Niman, niman, tane:siki, niman. Pero sayoh ohpa nikino:tsa neh *o dos veces**, sayoh ohpa nikinno:tsa wa:n..., kualtiah. Seki kihtowah sepa sah, pero neh *hasta** a:mo no: *contento** nimoka:wa *porque** keyeh, nikmattok a *que** mahyá: se: kixelowa sah ne: wa:n taká:n kinekiya ok n' *oraciones** n' ta:ltikpaktsí:n. Entó:s *este, mejor** mah se: kichi:wa ke:meh se: kimati wa:n, wa:n iwki neh nikinilia *que** żke:yeh nechitah *que** yowih n' tokni:wan wehka ki:stewah? Wa:n, wa:n neh nikilia a:mo teh niweli, a:mo n'mati nikilia, toni nanechitiliah. żNanechitiliah de kualtia notekiw oso nanechitiliah de m' *barato** ntata:ni? Neh nikihtowa *que barato, porque** neha *nikgastarowa centavos** wa:n nikita pané: a:mo ne:chahsi. Neh nikihtowa *barato**, neh *treinta y cinco nicobrarowa** ne: se:, sepa te:no:tsalis, ika ohpa, mochi:wa *setenta**. Wa:n ompa newí:n te:no:tsah *cie, cien**, wa:n *ciento cincuenta**. Pero neh nik..., nik..., *nikpecadomati**, ntahtakolmati para niki:xtis miak tomi:n. A:mo nikihtohtok, *mejor siquiera** tepitsi:n ne:chmakah *norefresco** wa:n ompa ne: nimoka:wa *contento** ya neh no:. Yo:n neh notekiw, nik..., nikpia. Ne:, ke:n tikita żne: wehkaw i:pa ihkó:n no: te:no:tsayah ke:meh teh ekintsi:n mitsno:tsah? żKe:ní:w n' kichiwayah ne: wehkaw? Ta: yeha ya yo:n namechilwia, kipowayah nejí:n yetok tei:n i:n ihkó:n, kampa *mero** tatahko, mota:liah tatahkoyan, kahkoitah ne:, *a ver** ka:nika tatahko n..., i:ni wa:n..., de ompa mitsno:tsaskeh, kikuih se: kowtsí:n ihkó:n wa:n kiwi:tekih n' ta:ltikpaktsí:n, kwitekih wa:n, wa:n kita:liah, onkaya n..., n' *diez centavos** tsikitsitsi:n, yeha yo:n kito:kah ne:, itech *mismo** ta:l kito:kah, para i:ixtololo:t kit yo:n, yo:n neh a:mo nikmati. Wa:n ihkó:n, wa:n seki m..., seki te:no:tsah kaltenoh, ke:meh, ke:meh, *bueno** yo:n kaltenoh *hasta** ihkó:n *cada vez** kino:tsa ne:n kokoxkeh kiteliksa, *cada vez que, de** kino:tsa, kiteliksa. Ihkó:n, wa:n sepa seki wa..., wa:la:yah, yeh *kalesquina**, newí:n mota:li:ti kalampa, *kalesquina mero** kino:tsa. Wa:n seki te:no:tsah, ka:mpa xantohi:xpan, ompa ihkó:n moma:tahtalia wa:n ompa kino:tsa yo:ni. *Por eso** de miak *cosas** neh nikitani, pero neh a:mo yeha yo:ni nikwi:ka. Wa:n a:mo nik..., a:mo nikwite:ki n' ta:ltikpaktsi:n, sano sayoh *que**, na:wi *viaje** no: ihkó:n nikchi:chiwa, ke:meh eskia *cruz** eskia, nika:n ihkuí:n wa:n ihkuí:n n'tsi:nki:xtia noma:y wa:n ihkó:n, wa:n ompa nikno:tsa ya ne:n ke:ní:w ne:. *Pero primero** se: koo:linia n' ta:ltikpaktsí:n, nihkó:n wa:n de miak *cosas** onkak ke:ní:w, seki kiwi:tekih, seki ika tso:tsokol, ne: kiketsah n' tso:tsokol, wa:n kketsah ompa n' *cruz**, sepa kipankechiliah n' *cruz** wa:n ompa mitsno:tsaskeh. Seki mitsno:tsaskeh ke:mih ne: *cama**, ompa *mismo**, itatenoh mitsno:tsaskeh. Wa:n nehwa a:mo, neh ka:mpa yeski, ka:mpa yeski nik..., taká:n niow kalihtik nikalakiti ne:, wa:n ka:mpa nimotalia ompa n'no:tsa wa:n kuali wa:n ne: ompa wetstok, kanika n' kokoxkeh wetstok, a:mo *importa** n'netecho:s ne:. Sayoh *que siempre** owih, owih, owih, soh n..., *dos horas** neh. *Porque** mochi:wa n..., de n' na:wi *santito** *son ochenta oraciones**. Wa:n *aparte** n' ta:ltikpaktsí:n, yo:n *este**, yeh mahma:kui:l a, ma:kui:l *Padre Nuestro** wa:n ma:kui:l yeha ya yo:n nikihtowa, *como que** n..., ma:kui:l totahtsi:n ne: wa:n ma:kui:l ma:xopa:ki:ltihtia. A:, yo:n oho:me, oho:me *kirecibirowa** n' ta:ltikpaktsí:n, o:me, o:me *oraciones**. Tikihtowa *que** owih Owih, wehkawa. ke:man..., Wehkawa, nochi, nochi n' neta:tawtilis titami n' *santitos, primero santitos**, entó:s tikui a i:n, wa:n no: na:wi *viaje** tikno:no:tsas, pero yeh *menos** n' *oraciones**, *menos**. Tikihtowa *que** o:me *hora** tiwehka:wa ke:man tik..., E:mah, o:me *hora** nikchi:wa, o:me *hora**. Yeh ke:mah, tahko niahtok ne: wa:n kikui ne:to:n, ti..., *[co]mo que** mi:to:nia. żA:koni mi:to:nia, n' kokoxkeh? Ne: kokoxkeh, kokoxkeh, mi:to:nia. Aha a, wa:n komohkó:n kikuitok n' *que** a:ksá: tokni:w mokuala:ntilihtok, yo:n a:mo mi:to:nia. *Por eso** o:me *viaje** nikno:tsa *o, como que**, ke:meh yekintsi:n, ekintsi:n n'no:tsa, para mo:stika sepa, entó:s wa:n a:mo se:wi *igual**, entó:s a:mo, a:mo kineki te:no:tsalis ok, yo:n kineki, n' *Dios** mah se: iwa:n se: kitahtowi a. Iwki yo:ni, yo:ni n' chi:wi, n' ihko:ni yo:n neh notekiw. Aha a, nimomati *que** a:mo..., a:mo kineki te:no:tsalis, kineki ne:..., name:chtawe:litah *más bien**. A:mo moye:kkokowa sah, *sino que** kichi:wilihtokeh. Neh nimolwia ke..., ihkó:n ke:meh kimattokeh ke..., tehwatsi:n tik, tikinno:tsa n' tokni:wa:n tein momowtiah, iksá: nimolia *que** mo..., miakiatih mits..., mitsta:kewiah[mitsta:ke:wah]. A:mo, e:mah. ke:mah ke:mah, mosentiliah. A:mo, a:mo. A:mo, a:mo. żWa:n sepa sah tikinno:tsa komohkó:n ahsi o:men oso eyi:n? Neh nikinno:tsa, ma:kui:limeh n' to:nal, *a veces**, a:mo nochipa. Ma:kui:limeh n' to:nal nikinno:tsa pero seh se:meh, se: *persona** ompa etok kisentilia na:wi:n para sepa sah, tkinno:tsah, yo:n, yo:n ompa ke:mah ne:chta:ni. Aah, a:mo n'neltokilia yo:n, pero ka:ni n' tikitak tikinno:tsas ke:meh yekintsi:n tinochi:meh, i:pa *cada quien** kipia n' ikuehmol. *Ajá**, wa:n a:mo, para kualtias *solamente** seh se:meh. Seh se:meh, seh se:meh ke:mah. Komohkó:n momiakilikeh, *por eso** nikinno:tsa ma:kui:limeh n' to:nal. *Primero** kualka:n, de ompa se:..., *las nueve o las diez**, sepa se: n'no:tsa, sepa se: *como a las dos**, sepa se: *como a las cuatro**, sepa se: tapoya:wi, pero n'chi:wa *cinco** n' to:nal. *Casi** yeha neh notekiw *parejo**, yehwa ya notekiw, wa:n *por eso** nikihtowa neh, ika toni ne:chitiliah, ke:yeh ika yowih n' tokni:wa:n, wa:n ka:n teh niweli. Nio:n no: ntai:xmati, a:mo niweli *letras**, yo:n a:mo pero ka:mpa neh nikihtowa, n' ta:tomeh *antes** a:mo ta..., a:mo tai:xmatiah wa:n weliah yo:n i:pa. *solamente** yeha yo:n, *mismo** neha nimokepilia tak *ni modo**, Dios nechka:wa ihkó:n. *Pero para** tikihtos *que** mah nitakahkaya:wa, *que** nitelweli, *que quien sabe de que**, a:mo, a:mo, a:mo nikihtohtok. Mah se: kihto tein neli sah. Wa:n yeha nikihtowa neh *que** to:ni ne:chitiliah, nikinilia *mismo personas**, żnane:chitiliah de kualtia notekiw oso nanechitiliah de..., *barato** ntatani? Kihtowah *que** de nochi, tikwelitah kihtowah *barato** wa:n tikwelitah kihtowah motekiw. Ihkó:n nechilwiah. Wa:n yeha ne:n teilia neh, pos motokihtiowih yeha:n sah, a:mo nikinno:tstok neh. Aah, yeha:n, yeha:n ne:, toni n' kipiah n' inkuehmol, pos yowih. Ika yeha yo:ni n' teno:tsalis. Pos ihkó:n. Tikihtowa *que** ke:man pe:wa tikta:tawtia i:n ta:lmanik, żkanachpa ne:n..., tikchi:wa ne:n *oración**? *Por eso**, ma:kui:l, ma:kui:l nikma:ktilia. *Como que** i:n nomahpil, ma:kui:l totahtsi:n neh, sepa i:n se:, ma:kui:l ma:xopakiltihtia. Antó:s *casi** nikisenta:lia, nimi..., nikma:ktilia, ma:kui:l totahtsi:n nimitsma:ktilia, wa:n ma:kui:l, ma:kui:l..., Santa María nikilwia ya yo:n... tein ma:xopakiltihtia. Wa:n..., wa:n yeha yo:n nikma:ktilia neh, nika:xkatia, niktechtia, mah yeh itech powi, mah itech ahsi. A:xka:n xne:chi:wili n' kualta:kayo:t a:xka:n i:n ne:chi:xketskeh wa:n ne:chi:xta:lihkeh i:n nota:ltikpakikni:wa:n, neh ni..., a:mo nikmati, iwkitik n' a:mo iwkitik, wa:n ti..., pero teh no:ya:mpa titila:ntok, no:ya:mpa tima:so:tok, teh tikitstok ka:nika ki..., tikilo:chtihtok, ka:nika t'tsakuilihtok, i:n tikto:kaytia ya yo:n *persona** a:koni mokokowa. Ka:nika n' yetok, ka:ni ka tikilo:chtihtok, żtoni ka tikilo:chtih, toni ka tiktsakuilih, toni kichi:wak, toni n' itahtakol, toni n' tapanawih? A:xka:n yekintsi:n nimota:tawtia neha, xnechtapohpolwi wa:n xtapohpolwi ne:n tein..., mokokowa, ton ika tikilo:chtih, tahtakoh *o** toni n' kichiwak[kichi:w], toni ika tikilo:chtih. Pero yekintsi:n nimota:tawtia *que** xne:chwalma:ka:wili:skia, xne:chwalkahka:wili:s i:n no:, xikolo:cho, xsentili, xsenta:li mah wi:ki a ka:mpa n' icha:ntsi:n. Xikwa:lma:ka:wa ika nochika *isanto arco, santo artal**, ika nochika Espíritu Santo, xikwa:lki:xti:ti ika chiko:me *mil ankelos**, ika chiko:me *mil apóstolos**. Yeha yo:n *ankelos, porque** ankelos ipa ts..., ipa no:ya:mpa pata:nih, no:ya:mpa nemih ma:ski ka:ni. Ta: tepehxit mitspixtoyah, pero yehan mitswalkwiti:wih. Sayoh mah tikihto:ka:n mahtaksah E:..., *ajá**, mahmak..., mahtaktisah. Ma:kui:l nika:n, ma:kui:l n' oksé: wa:n ma:kui:l. Pero mahma:kui:l n' tikma:ktilia, mahma:kui:l, *por eso**, ma:kui:l totahtsi:n ne: wa:n ma:kui:l ma:xopaki:ltihtia. Yeha yo:n. Sepa t'tamita:tawtia, entó:s sepa *titarrezarowa**, oksepa tikma:ktilia sepa se:..., por eso ke:meh kihtohtok n' Seńor, *que a veinte** ahsi, mahma:kui:l, mahma:kui:l, noma:y no: soh *veinte** ahsi *porque**, *bueno se: ya tikihtohkeh, yeh n' *diez** mochi:wa ya, iwa:n *como que** mahma:kui:l. Ma:kui:l i:ni wa:n ma:kui:l yeh. Nikan i:n totahtsi:n ne: wa:n i:n ma:xopaki:ltihtia, mak..., mahtakti mochi:wa ya. Pero tak panowa, tak no: *cuarenta**, *porque**..., ma:kui:l wa:n ma:kui:l mochi:wa *diez**, wa:n..., na:wi *viaje** tikto:toka:ytis i:n ta:ltikpaktsí:n Wa:n na:wpa no: tma:ktilia. Aja:, na:wpa tikma:ktilia. *Cuarenta** *Cuarenta** *Cuarenta** no: kwi:ka. *Por eso** nikihtowa *que** we:i tekit kwi:ka, pero kualtia. Nikita *que** kualtia. Ta: kihtowah, ma:ski, ma:ski ka:ni, ta: ohti ne:n..., ka:nika n' kilo:chtihkeh, taká:n ohti, taká:n *calle**, taká:n..., ka:nikawi:ni n' kilo:chtihkeh, kitsakuilihkeh. Pero, yeh kitstok wa:n yeh kimattok, ka:nika tayo:koxtok, ka:nika tasemattok, ka:nika kitsakuilihtok, wa:n *por** toni ka kilo:chtih, toni ka kitsakuilih. Ekintsi:n nimota..., nimotapohpolwia *que** xinechwa:lma:kawilihtsi:n no: wa:n x'tapohpolwi ne: kokoxkeh tonika ne:n tiktsakuilihtoya. Toni kichiwak, toni n' tahtakoh, ton tapanawih. A:xkan nejo:n x'wa:lma:kawaya, ika nochi ika *isanto arco, santo artal**, nochika *Espíritu Santo**. Wa:n yeha ya, chiko:me *mil ankelos**. Entó:s, ye:wa tikihtowaya *que** na:wpa, sehsempowal ne:n tein ahko, A yeh sehsempowal, yeh, a:..., ta: na:wipowal weh yeha. Entó:s ompa no: ahsi, na:wi powal. Wa:n..., *por eso** nimitsilwia *que** wehka:wak. Tak kualtia komo kualtia pero wehka:wak ne:n..., *ajá:, ajá:, ajá:, ajá:**. *Ciento veinte por** nochi. Na:wipowal n' tein ahko wa:n o:me powal n' tein tani, n' ta:lmanik. Ajá:. Ihkó:n. Pos..., pané: yehwa sah ta:to n' tein..., tikmati titechtapowih. Wa:n neh pos yehasah i:n no: neh no: notahto:l, yeha sah, ka:n *cosa demás, por eso** nikihtowa a:mo wel *nikaumentarowa**. Neh nikihtowa tein nik..., tein notekiw *más bien**, tein nikchi:wa. Wa:n tak iwkitik *porque** we:ro motokiah, we:ro motokiah n' tokniwa:n. *Este**, no: tiknekih xitechtapowi ke:ní:w se: kihtowa ne:n *Ave María** ma:sewalkopa, ika tehwan totahtol, xtechtapowi nochi ke:meh tikmati. Mah ximopakiltihtia Santa Mariahtsi:n ne: mosentemi:ltihtekah *que esté en gracia**, mona:waktsi:nko moye:ktsi:n ahsika tio:tahtowa:ni *dios**, wa:n yo:n senka ye:kte:ne:walo:ni moxila:ntsi:n *Jesús, Jesús, Santa Mariahtsi:n** i:xpaitsi:nti *no:dios** tiina:ntsi:n xa: wel ika timotahto:lti:s tahtakowa:nimeh a:xka:n wa:n ihwa:k tomiki:liste:mpan, mah yeh mochi:wa n' *amén Jesús**. Ompa n... Yeha i:n ma:se:walkopa. *Este**, żwa:n ipa yehwa sah yo:n tiwelia oso tiwelia okseki? A:mo, a:mo, i:pa yeha sah, i:pa yehasah *porque** ihkuak ti..., timona:miktia:yah, *importa** n' *oraciones**. *Hasta** tiwelis nochi n' *doce** wa:n ne: yeh ne:n..., n' *oraciones** nochi, pero..., pero neh nimitsilwih *que** sayoh *ocho** Wa:n ne:chilwih tein a:kin nechilih kihtowa ika i:n kihtoua mitspano:ltiskeh, a:mo teihsá: wa:n neli, nipano:tok, ka:n teihsá:. Wa:n de ne:, de pano:k, wa:n ke:meh a:mo n'mati, nipil..., nipili ok neh *casi** n' chi:wi, pos a:mo n'matik ox *importa**, entó:s nikelka:w. *Pero qué bueno de** n' o:me a:mo nikelka:wak. *Porque** yo:n... żTiweli a n' chikuas..., chikwe:yi? Niwelia chikue:yi. *Porque, por eso** name:chilwihtok *que** nochi chi:chiko n' timotekipanowah. *Este** n'..., i:n o:me semi tekiti, yeha i:n tekiti te:no:tsalis wa:n yeha ka:mpa tomi:lah, totato:k, nochi yo:n, nochi..., *por eso** kihtowah, a:mo teh timone:nkahkua, nochi, nochi xtahtani mosiowi:lis, *motrabajo, lo que** tein tiktamo:t. *Como que** mah mitsmaka n' Dios, mah a:mo ne:nkah ompa te..., titahyo:wihtoya, timaya:ntoya. *Por eso** neh nikihtowa, o:me n' tekitih, ne: ni..., *bueno** ni..., nikitak a, o:me n' tekiti, *como que para** tato:k wa:n para te:no:tsalis. Sayoh yeha sah yo:ni nikmati, tein tekiti o:me. *Pero más** a:mo niweli nikihtohtok, a:mo n'mati ok. *Porque**... Nikelka:w, nikelka:w, Tikelka:w n' tein timomachtihka tein niwelia. A:xka:n xne:chilwi moto:ka:y wa:n ka:ni n' tiwa:le:wa. Ta: yetok a ne:, pero ta: neh..., Pedro Martín Xala García. *Este**, Zacatipan. ¨żKa:nachi xiwit tikpia? *Setenta y tres**, Tasohka:matik. *Todavía** nipili.