Ekintsi:n xte:chnohno:tsa yo:n seki xiwit ma:ahalaxtik, tikihtowa pahti, e:.., teh tikihtowa ne:, kuali ne:n, mah se: tai komo te:kuik yo:n kokolis, tehwa:n tikiliah *mal de orín**, pero tak no: kipias n' ito:ka:y ma:se:walkopa. A:, yo:n xiwit yo:n, se: ta:lpan sah ne:n e:wa, a:mo wehkapania, ne:, ta:lte:noh sah moma:ytia, *como que** ta:l..., ta:li:xko moma:ytia, *como que** yetok ne:n taktso:n, wa:n a:mo moskaltia wehkapan, ompa sah te:..., ta:lihtik e:wa n' ima:..., ima:kowyo wa:n panki:sa n' ima:xiwyotsi:n ma:we:weyak tepitsi:n wa:n i:xmohmoloxtik ne:n xiwtsí:n wa:n mochi:wa ke:meh yo:n, ke:meh yo:n ma:tsah de ta:lte:noh onkak n' ima:y, pero ne: kachi ta:lpantsi:n *[co]mo que** ta:l.., ta:lpan mochi:wa ne:n i..., imetskowyo e:wa, a:mo ne:si n' ikowyo, ke:ní:w n' imetskowyo sanoke ta:lihtik moe:wa yo:n xiwit, wa:n mahma:y..., miak n' ima:y ki:sa sake:ra ka:n chikue:yi *o** mahtak oso kachi ok, wa:n a:mo moskaltia i:pa soh xiwit sah m' panki:sa wa:n panki:sa wa:n seko ya, *mero** iyo:la:n ne:n iteyo ya, ixo:chio wa:n iteyo. Ne:n i..., ixo:chio ne: pané: yo:n ta:ltik sah, wa:n pa:né: *de que** chika:waya, mochi:wa yo:n panki:sa ne:n iteyo, se: takotsí:n wa:n mahyá: yo:n, tsikitsi:n, tsikitsi:n ke:meh se: mo..., ke:meh se: na:wi, na:wi mahpil de weyak yo:n, yo:n iteyo, n' ixo:chio ya wa:n a:mo ke:man poso:ni, *sino que**, ta:ltik sah mochi:wa xo:chit wa:n sepa iwki wa:ki a, yehwa yo:n i..., ixina:ch ne: yo:n xiwit. Wa:n a:mo mo..., a:mo kipia ikowyo metsweyak, *sino que** ompa sah n' tate:noh m' panki:sa n' ima:wa:n wa:n momalakachowa ihkó:n, ma..., malakachtik sah, sa nipa ki:sa n' ima:wa:n wa:n sake:ra e:yi oso o:me n' ixo:chio panki:sa, yehwa yo:n ne:n iyo:la:n sah. Wa:n ompa sepa wa:ki a xiwtsí:n wa:n sepa seko e:wa ne:n iteyo t..., pi:xowi, ompa sepa e:wa. E:mah, yehwa yo:n. A:mo n'mati ke:ní:w mono:tsa pero kuali pahti para yo:n kiliah a:xi:x..., a:xi:xtsakuih. E:mah, yehwa yo:n s..., kuali pahti no: taih. Nochi ki..., taih nochi ka nalwat, i..., nochi ka xiwit, ke:meh etok, ki..., kipa:kah kualtsi:n para a:mo pitsotik, metstahta:loh, wa:n a:mo sokioh n' inalwayo, kipa:kah wa:n kimanah. Wa:n yehwa para n..., para ne:n yo:n a:xi:xtsakuih. Wa:n iwa:n kinelowah yo:n xiwit kiliah chapolistit, iwa:n kinelowah no: para mopale:wia ya. Wa:n ne:n a:xi:xtsakui:lis no: semi kuali pahti yo:n masa:owat tein yo:n, tein yo:n *morado**, a:mo ista:k, yo:n ista:k a:mo pahti, yehwa yo:n i..., itahta:y. Tein pahti yo:n a:mo, a:mo wehkapan moskaltia ne:n masa:owat. Ta:lpantsi:n mochi:wa *pero morado** ne:n, ne:n ikowyo. E:mah, yehwa yo:n, yehwa ne:n pahti. Iwa:n *cuando** a:xi:xtsakui. Y..., a:kin a:xi:xtsakui pos yehwa m' pahti chapolistit wa:n yehwa yo:n xiwit nimitsilwia. Ne:, ta:lpan sah mochi:wa a:m..., a:mo wehkapania wa:n *cuando** pili ok m..., ma:so:wtok ta:li:xko nochi ma:.., ki:sa n' ima:y, ta:li:xko so:wtok, ke:man wehwei a tepitsi:n moma:ahkokehketsa ya, ompa panki:sa ya ne:n ixo:chio wa:n iteyo mochi:wa ya. Yehwa yo:n xiwit niki:xmattok pero a:mo n'mati ke:ní:w mono:tsa. Yo:n a:mo kito:kah tak. Kanah, onkak sah ne: ohte:noh, ne: semi mochi:wa nika:n Tio:pani:ka:n, ka:mpa yo:n tak...,*taxi** moketsah, ompa ne: semi onkak. Onkak semi yo:n xiwit, wa:n para tikitas sah, xki..., 'kitstiki:sa ke:masá: onkak yo:n ka:mpa moketsah n' teposmeh. Om..., mochi:wa sah yo:n, ke:meh yo:n kiliah nexokoli:lpah, yo:n mochi:wa sah ohti. Soh tehwa:n a:mo t'chi:wah *cuenta** yo:n semi kuali pahti no: para se: moxokolia. Wa:n yehwa i:n xiwit tein tikihtowa ma:ahalaxtik ne:n, ¿miak n' ixo:chio ne:n mochi:wa? Yeh tel..., ixo:chio yeh tsikitsi:n, moahkoketsa sah, soh telwehka ke:meh se:, se: je:meh sah de weyak de ta:lte:noh para ne:..., para n' imetskowyo tepitsi:n. Wa:n ke:meh yo:n, tepitsi:n, ke:meh ne: nomahpil sah, na:wi mahpil sah de we:..., de weyak n' iteyo. Yo:n a:mo poso:ni, soh pané: tepitsi:n tewyoh sah ne:n, ne:n ikowyotsi:n, wa:n yehwa ya n' ixo:chio wa:n yehwa ya m' poso:ni, a:mo, a:mo kipia kuali xo:chit, kualtsi:n *color** sanoke i:pa ta:ltik sah wa:n pané:, pané: kipia texa:l ihkó:n itech ne:n ixo:chio, yehwa yo:n xina:ch. E:mah. A:mo poto:ni, sanoke pampi:xowi sepa ki..., mahyá:, mahyá: texa:l n' i..., n' iteyotsi:n. E:mah. *Bueno** pos komohkó:n nochi a ne: i:n xiwit ne: tite:chtapowih, tikihtowa ka:n kipia n' ito:ka:y ne: soh moto:ka:y wa:n moxola:l. Pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n noxola:l San Miguel Tzinacapan.