Po:s ekintsi:n ne... xte:chnohno:tsa ne:... yo:n xiwit ta:lpan moso:sowa, yo:n kito:ka:ytiah pitsoa:xiwit, ¿o:x i:pa iwki sah mono:tsa *o** xa: kipia no: oksé: ito:kay, ke:niwki ne:n ixiwyo, ne:n... ikowyo, ixo:chio wa:n o:x kikuah tapialmeh? Pos tehwa:n tiki:xmatih yo:n... kiliah pitsoa:xiwit, pero at, ait ke:ní:w n' kito:ka:ytiah, pero... yo:n... yo:n semi..., s..., a:mo mone:neki, komohkó:n ka:mpa onkak yo:n... xina:ch, ka:mpa yetok n' taktson, mowila:na wa:n moi:xtohto:[ka], *cada** se: ii:x mi:xtohto:ka wa:n miak inaluat[inaluayo] kita:lia wa:n takua:wak, mi:xtohto:ka niman. Komo se: ma:tame:wa ach... achka i:xkoto:ni... achka i:xkoto:ni, *para** ke:meh yo:n se: tame:wa kasá:... Tehwa:n ke:meh s..., ttekitiah ke:man onkaya kamoh, kamohmekat tikme:wayah, nochi pitsa:uak mochiua po:s tiki:..., ki:..., tikistektoyah, *cada** ii:x tikistektiuih para ki:sa ne:n naluat, *porque** a:mo okachi... wiwitisneki... koto:ni sah wa:n moka:wa n' inaluayo ka:mpa i:xihkak, ompa sepa itsmoli:ni wa:n a:mo ke:man poliwi yo:n xiwit. Yo:n kiliah pitsoa:xiwit wa:n... mowila:na ta:lpan sah, a:mo moskaltia wehkapan, ta:lpan sah mosowa wa:n ima:y tamatisneki ehkaw, yo:n ma:yeualehkaw. Nejo:n wa:n ixo:chio kostik, no mochi:wa tsikitsi:n ixo:chio. Yehwa yo:n pitsoa:xiwit. No: ki..., kikuah ne:n piomeh kikuah wa:n kikuah pitsotsitsi:n komo se: kineki se: ki... se: kitekis, se:... se: kinimaka pitsomeh kikuah. E:mah, iwki, yo:n we:lik kikuah n' tapialmeh. E:mah pero a:mo teh... a:mo teh, teihsá: ton *mal** kichi:wa, i:pa sayoh para tapialmeh kikuah sah wa:n semi te:kuala:ntih *porque** a:mo poliwtani komo se: tame:wasneki ka:mpa iksá: se: tato:ka, a... a:mo poliwtani wa:n ma:ski komo se: kisalo:wia, kachi kichi:wa *porque** iwa:n naluat ki:sa wa:n komo a:mo se: kima:tsetseloh sepa moi:xto:ka wa:n selia nimantsi:n, yo:n a:mo mone:neki yo:n xiwit. Yo:n kiliah pitsoa:xiwit komo..., kito:ka:ytiah neli. ¿Wa:n yo:n mochi:wa kahfe:ntah oso mi:lah oso ke:meh i:n ohti? Nochi mochi:wa, mochi:wa ma:ski kahfentah ma:ski ohte:n *o** kasá: te..., mi:lah mochi:wa ka:nika eski yo:n xiwit a:mo mone:neki wa:n no:yan onkak. E:mah, soh semi..., neli a:mo, a:mo mone:neki se:..., a:mo poliwtani komo se: kisalo:wih wa:n..., ke:meh i:n takuecha:wtok a:mo wa:ki, *sólo** mah se: kima:tsetselo wa:n se: kita:li ahko para tepitsi:n wa:ki. Yo:n ke:meh ma:talin, soh ma:talin yeh a:mo wa:ki, *porque** yeh nejo:n..., aha:yo:h. Pero yo:n yema:nik, i:n pitsoa:xiwit kachi tel..., telyo:lchika:wak, moi:xtohto:ka n' ta:lpan wa:n takua:wak nalwat. Yehua yo:n, wa:n yema:nik ne:n i...,i..., ikomekayo yeh ika kohkoto:ni, moka:wa n' ii:xehka:n, ompa sepa selia. Ke:mah, yehwa yo:n xiwit kiliah pitsoa:xiwit Yo:n ixo:chio iwkitisnekia: yo:n seki ehkaw ta:lpan no: mochi:wa pisi:ltik, ¿wa:n iteyo ke:niwki? Iteyo no: tihti:ltik mochi:wa, mopihpi:ki no: tsikitsitsi:n ke:meh yo:n ke:meh yo:n nejo:n..., kiliah kui:kuil, kui:kuilehkaw. Ata onkak seki ehkaw m...,m..., ma:xaxakachtik, ne: wehkapantsi:n mochi:wa wa:n no: ima:tsahtsa:la:n ki:sa n' ixo:chio, iwki a no: wa:n iwki a i:n pitsoa:xiwit no: iwkia. A:mo kanah kipolo:s yo:n pitsoa:xiwit pisi:ltik n' ixo:chio, tsikitsitsi:n. Wa:n yo:n seki n' ehkaw, ne..., ata yo:n kiliah kui:kuilehkaw tein i:..., *icompañero** ne:n ne: ma:weyakehkaw, mo..., ma:weyakehkaw oso m..., me..., kiliah mi:lahehkaw no: iwki onkak ne:n..., onkak no: yo:n tikiliah mekaehkaw, meka..., mekaehkaw, ne: tein, si..., yo:n..., kui:kuilehkaw tikiliah, kui:kuilehkaw, *porque** m..., momaxalowa ihkuí:n wa:n itsa:la:n ki:sa n' xo:chiotsi:n, ixo:chiotsi:n wa:n iwki tamatisneki a n' ima:y kemeh i:n pitsoa:xiwit, iwkia n' tamatisneki, sayoh ma:pisi:ltik wa:n, wa:n, a:mo moskaltia wehkapan, pero yo:n seki yo:n..., yo:n ehkaw nimitsiluia yeh wehkapania, wa:n chichi:ltik n' ikowyo, wa:n i:n i:n nejo:n pitsoa:xiwit, no: seki, seki i:stak wa:n seki chichi:ltik pero tak ka:mpa yo:n a:mo ye:k..., ye:ktawelita, ka:mpa a..., a:mo semi tapala:n onkak. Pero i:stak ne:n i..., ik..., ikowyo wa:n ka:sá: ika sah chichi:ltik ne:n i..., ikomekayo. E:mah A pos, *este** komohkón ne:n nochia: de i:n xiwit ne:, tite:chnohno:ts, sayoh moto:kay wa:n moxola:l. Neh nimono:tsa ni Ernesto Vázquez, n..., niwa:lew de..., San Miguel Tzinacapan.