Pos ekintsi:n xite:chnohno:tsa de yo:n xiwit mochi:wa kanah ika kuowtah oso kahfentah, yo:n kitokaytiah ko:nkilit. *Ajá**, ke:mah. Pos ne:..., ko:nkilit niki:xmattok, yo:n a:mo se: kito:ka, yo:n ixwa sah, wa:n nejo:n mochi:wa kasá:..., komo se: tate:xi:ma kowtah wa:l e:wa nochi ko:nkilit, wa:n yo:n..., a:mo kito:kah wa:n nejo:n achi pané: tohtohmiyoh n' ikowyo wa:n nochi n' i..., ima:y, ima:kowyotsitsi:n tohtohmiyoh. Wa:n semi yema:nik wa:n kuali kinimakah pitsotsitsi:n oso piotsitsi:n, kin..., kinilpiliah, kikuah yo:n x..., yo:n xiwtsí:n. Pero nejo:n..., a:mo teh pahti, niun teyi, soh para tapialmeh kikuah kuali, porin yema:nik. Wa:n nejo:n, wa:n mochi:wa kahfentah, mochi:wa kampa yeski yo:n xiwtsí:n. E:mah, kachi, okachi, kachi mochi:wa ka:mpa se: tate:xima komo kowtah, wa:l ewa nochi yehwa n' ko:n..., ko:nkilit mochi:wa. E:mah, wa:n no: kuali, no: yo:n no: kuali..., kikuah tap..., m' pio:meh *o** to:tolimeh oso..., tapial kuali se: kimaka wa:n no: kikuah *hasta pescados**. Onkaya se: *tiempo** nikimpiaya *pescados** ompa ne: kowtah, ne: Tahchikteko, wa:n nikchi:wka se: a:ichkual, nikimpiaya *pescados**, nikimakaya ko:nkilit, ke:meh a:t..., nikinmakaya ko:nkilit wa:n yehwa yo:n..., ma:talin, yo:n wehweyima:talin, niktehtekia pisiltik wa:n nikimpante:milia:ya, kkuaya n' ko:nkilit i:n *pescaditos**. Mochi:wayah ihkó:n, se: se: mo:lik nikimpiaya *pescados**. Neh n'mattok *que** nochi:, nochi: n' kikuah tapialmeh yo:n..., xiwit, i:pa sayoh para tapialmehsah yo:n. A:mo teihsá: we:lik para tehwa:n, *sino que** para tapialmeh. E:mah, wa:n nejo:n yo:n mochi:wa n' ima..., n' ima:wa:n, pa:pata:wak wa:n ma:xaxakachtik wa:n imahma:tsi:nta:n iwa:n ima:, imetskowyo ya, nochi xiwyoh n' ikehke:snakasta:n, mahyá: *chaparrera** kipia. Nochi xiwyoh [n' xi]wit..., kanaktsí:n ixiwyotsi:n, pitsaktsí:n kipia, *hasta** i..., ka:mpa xiwit ahsi a. Yehwa yo:n ko:nkilit mochi:wa. Wa:n iteyo no: ista:k, ista:k m..., mochi:wa ne:n ixo:chio wa:n yo:lan kohkostik wa:n *cuando** chikawaya pos poto:ni a no: n' i..., iteyotsi:n yo:n ko:nkilit para moya:wa ya s..., xina:ch. Yehwa yo:n niki:xmattok n' ko:nkilit. E:mah. Yo:n ata pané: no: kipia mahyá: tohmit, yo:n ka:n, żka:n te:ahwayo:tih? Yo:n a:mo te:ahwayo:tih wa:n a:mo te:kui, soh *que**, sayoh *que** tepitsi:n xaxakachtik sah, pero a:mo, a:mo te:ahwayo:tih, *porque** yo:n a:mo ahwat, yo:n nejo:n itohmiyoh sah. Itohmiyo sah. E:mah. żYo:n a:mo ke:man a:kin se: kita mah kito:ka? Kanah, yo:n a:mo kito:kah, yo:n ixwa sah, mochi:wa sah yo:n xiwtsí:n, mochi:wa sah ke:meh yo:n..., xono:chpa:was mochi:wa sah, a:mo se: kito:ka yo:n. E:mah, pero kuali, *bueno** kweli..., kwelitah n' tapialmeh kinimakah porin yema:nik. Wa:n ikowyo, żtohtoma:wak mochi:wa, xa: kualtia kowtati:l? Pos a:mo kualtia kowtati:l *porque** a:mo semi tohtoma:wak, tepitsi:n, ke..., ke:meh yo:n, telwehweyi ke:meh yo:n kowitso:k sah se: kikui oso ke:meh owasin. Ihkó:n tein yo:n, tein *más** wehweyi, wehweyi kowit, *pero más** a:mo, a:mo wehweyi mochi:wa. Wa:n a:mo, a:mo para kowtati:l, yo:n..., mahyá owapachtik sah. Kite:xi:mah wa:n pala:ni ne: ka:mpa kite:xi:mah. E:mah. Wa:n komo a:mo kite:ntekkeh ne: ta:lchik, pos ta..., ahko sah n' kite:ntekih, sepa olo:chitsmoli:ni para ke:meh yo:n kitekih para tapialmeh kinimakah. E:mah, yo:n a:mo poliwi no:, komo yetok n' taktso:n, kahkote:xi:mah sah wa:n sepa itsmoli:ni. Pero komohkó:n kite:xi:nkeh, ta:lchik kwiwitakeh pos a:mo sepa ihitsmoli:ni, mochi:was yankuik, kone:meh sepa, komo onkak *semilla**, e:mah. *Bueno** pos, *este**, pané: nochi a i:n tte:chnohno:ts i:n ko:nkilit, xite:chili sayoh ne:n moto:kay wa:n moxola:l. Pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n noxola:l nika:n San Miguel Tzinacapan.