Ekintsi:n xte:chnohno:tsa yo:n iyakowit ne: ke:niwki n' ixiwyo, ikowyo wa:n toni ne:n, a: ixo:chio, ox no: teyowa wa:n toni se: kikui yo:n ixiwyo, ikowyo. Pos ke:mah, n' iyakowit niki:xmattok. Yo:n iyakowit nejo:n, tikiliah iyakowit *porque** no: ihtikohkoyoktik, ke:meh, ke:meh po:chne no:, ihtiyo:loh wa:n nejo:n mochi:wa tako:t sah, m..., de ixwa mochi:wa tako:t sah n' panki:sa, de momaxalowa seki sah wa:n seki panki:sa *hasta** ahko. We:weyak a:tchá: ke:meh ka:n se: na:wi, ma:kui:l *vara** de weyak mochi:wa yo:n kuowit. Wa:n seki mochi:wa meh..., mehmela:wak pero kitekih para kikuih kuilo:t no: para se: kali. No: kualtia, taxi:kowa, yo:n a:mo okuilowa *porque** porin cho:kiloh wa:n tsohya:k. Tsohya:k n' icho:kilo mahyá: yo:n okot, mahyá: okot, ke:meh *igual** okot wa:n ke:meh okotsokow..., okotsokowit i..., de ahwiya:k iwki ne:n cho:kil kipia. Wa:n nejo:n mehmalaktik sah n' tako:tsí:n wa:n ima:y mochi:wa ne:, tepitsi:n ma:..., ma:we:weyak wa:n ma:tsihtsitsikiltik ne:n ne: yo:n iyakowit, i..., wa:n iwki a mochi:wa ke:meh ne: kowet tikihtowah. No: de e:wa n' ima:y, ima:y itech n' ikowyo n' i..., ima..., ima:y ya, nochi ma:xiwyoh n' ima:tsi:n..., ima:ke:span *hasta** itech xiwit ki:sa ya, mahyá: yo:n, mah tikihto:ka:n mahyá: kipia *ichaparrera** ne:n ima:tako:yo tein e:wa ima:..., ima:y ya. Nochi kipia mahyá: o:me mahpil de pata:wak ne:n xiwtsí:n, ke:meh, *igualito** ke:meh ko:nkilit, iwki a no: n' iyakowit. Soh ko:nkilit yeh alaxtik wa:n kikuah ne:n tapialmeh, wa:n iyakowit a:mo, a:mo kikua ne:n tapial, a:mo kikua nio:n tei. Xaxakachtik wa:n ahwiya:k *desde** ikowyo, icho:kilo *hasta** ima:xiwyo nochi iwki n' ahwiya:k, mahyá:, mahyá: oko..., okot. Iwki ki:sa n' icho:kilo, komohkó:n takawa:ni wa:n wa:ktok n' kowit wa:ki oso ih..., teihsá: ika tikui, tikui para ika t'tekis wa:xin oso teihsá: xokot t'tekiti ika mitse:kma:pa:s n' icho:kilo wa:n mahyá: sasaltik moka:wa se: ima:ko. No: *igual**, ke:meh okot ne:n, ke:meh okocho:kil n' tsohya:k. Wa:n nejo:n, n' ixo:chio no: ista:k mochi:wa, yeh ahko mochi:wa ikechtayo, yo:n ikechtan, *desde** mois..., moiskaltia n' kowit, ikechtan ya mochi:wa, mahyá: i..., *ipunta** ya, ompa mochi:wa ne:n ixo:chio. Wa:n we:i, se: xo:chit sah mochi:wa, momahmaxalowa, m..., mahyá: se: *rama** sah wa:n momahmaxalowa, ompa ke:mah mochi:wa xochio, ne:n ista:k ixo:chiotsi:n. Pero miak mochi:wa xo:chit, ye:k miak, ye:k se: *weiracimo** mochi:wa n' ikech..., ikechtan ya. Wa:n nejo:n ke:mah de wa:ki a ne:, poto:ni a no: yo:n ixo:chio ne:n ne:n iyakowit ke:meh yo:n, ke:meh po:chne, iwki poto:ni n' ixo:chio *de cuando** wa:ki. E:mah, yeh, yeh ixo:chio ista:k ne:n iyakowit. E:mah. Wa:n yo:n tikihtowa e:wa ne:, ka:ni yo:n e:wa ne:, kahfe:ntah oso kowtah oso ta:l... Pos onkak kahfe:ntah, onkak kowtah, ka:mpa xiwka:wal, ka:sá: ika nochi yehwa mela:ntok yo:n, yo:n iyakowit. Nika:n Tahchikteko, ka:mpa ika m' *Payno's**. nochi iyakowit mochi:wa yo:n, yo:n tepe:tsi:ntan, nochi, nochi iyakowit. Mela:ntok ne:, neli ompa ki..., kitekih seki para, para kuilo:t tein mocha:ntiah *de cartonkaltsí:n**. ye:kku..., kuali kina:miki wa:n a:mo, a:mo okuilowa yo:n porin porin cho:kiloh, yo:n a:mo okuilowa n' kowtsí:n, ihtikoh..., ihtikahkakawtik, *como que** ihtipachyoh, mahyá:, ihtiichkatik pero a:mo okuilowa, taxi:kowa yo:n kowtsí:n. *Bueno** pos ne:, nochi a i:n iyakowit tine:chnohno:ts sayoh ne:n moto:ka:y wa:n moxola:l. Nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n nehwa niwa:le:w San Miguel Tzinacapan.