Ekintsi:n ne:, te:chili yo:n xiwit ohte:noh mochi:wa, ne:, mono:tsa chichi:ktapi:ts ox tiki:xmattok wa:n ke:niwki. A:, yo:n chichi:ktapi:ts niki:xmattok. Chichi:ktapi:ts nejo:n, mochi:wa ka:sá:, a:mo sayoh ohte:noh, mochi:wa ka:sá: kowtah wa:n nejo:n ka:mpa yo:n xiwka:wal, ka:sá:, tehtetah nochi onkak, yo:n, yo:n xiwit, nika:wí:n Tepe:ihtikkopa semi mochi:wa, ompa tehtepe:yoh. Wa:n yo:n nejo:n no: k..., no: ki..., kikuih wa:n seki kite:mowah yo:n tato:kah, kita:liliah yo:n xina:ch ka:mpa tato:kah para a:mo kichkuah ne:n chiktehmeh, kiliah e:..., kkowyo:tiah ika. Porin ihtikohkoyoktik ke:meh a:kat, ki:xtapa:nah wa:n kita:liliah ne:n xina:ch. Wa:n yehwa yo:n kite:mowah no: ke:masá: yo:n chichi:ktapi:ts. Wa:n kiliah chichi:ktapi:ts *porque, bueno** seki kiliah te:..., chichi:ktapi:ts *porque** chichi:k neli, chi:chi:k ne:n i..., icho:kilo. Wa:n no: nejo:n, no:, no: kuali se: kipi:tsa komo se: kineki. Yo:n nejo:n kualtsi:n pi:chi *porque** a:mo i:xeh ke:meh ohtat, yo:n ke:m..., ke:meh a:kat. Yo:n de koyoktik n' itsi:ntan, pe:wa koyoktik *hasta** ikua:pan, *hasta** ka:mpa tami ne:n ikua:payo, nochi senkoyoktik yo:n, a:mo, a:mo tsaktok ika n' ii:x ke:meh ohtat. Yo:n senki:sa, se: kitapa:na de se:, mahyá: se: *canal** sah kipia, senkoyoktik. A:mo i:xeh ke:meh ohtat ihkuí:n. Ki..., kipia n' ii:x ka:mpa ki:sa n' itsmol pero, pero paniá:n sah, tak itech e:wat sah *porque** neh niki:xtapa:nani neh, wa:n a:mo kipia n' i..., iihtik ke:meh ohtat, sanoke a:mo tsaktok. Sanoke sen..., *sentamocanartik hasta** ikechtan. Sen..., seni:xtapa:ni nochi koyoktik *parejo**, se: *canar**. Ika nejo:n yo:n kualtsi:n, kualtsi:n pi:chi tein yo:n achi i:xtoma:wak, se: kiteki sake:ra, ke:meh se: kinekis sake:ra e:yi *cuarta** oso na:wi *cuarta** wa:n se: kie:kapanteki wa:n se:, se: kipi:tsa, kualtsi:n kakisti mahyá: *corneta**. A:ki:n kuali kipi:tsa, a:mo nochi wel kipi:tsah, pero kualtsi:n, kualtsi:n kakisti yo:n. Mah se: kipi:tsa sah, se: kimati ke:ní:w se: kipi:tsas, kualtsi:n kakisti. E:mah, neh ke:masá: ne: kowtah nikteki wa:n nikpi:tsa, mo..., mokaya:wah *corneta** se: kipi:tstok. Ke:mah, kualtsi:n, kualtsi:n kakisti yo:n. Wa:n yo:n i..., ima:xiwyo achi ma:yehyewaltik wa:n ma:kana:wak. Wa:n no:, ikechtayo tein selik mahyá: yo:n, ma:sasaltik ke:meh yo:n po:pochehkaxiwit ma:sahsasaltik. E:mah, yehwa yo:n neh niki:xmattok xiwit wa:n achi ah..., ahwiya:k no: n' ixiwyo. Ahwiya:k wa:n no: xo:chiowa, xo:chio:wa no: ista:k yo:n, yo:n xiwit. Wa:n no: *de que** wa:ki a pos poto:ni no: n' ixo:chio ke:meh yo:n, ke:meh okma, iwki yo:n ixo:chio, ke:meh okma wa:n ke:meh po:chne, nochi se: taman sah n' iteyo yo:n, E:mah, se: taman sah n' ixo:..., [i]xo:chio wa:n se: taman sah n' iteyo. E:mah. N' ixiwyo yo:n tein sehseltik, ¿ka:n kikuah tapialmeh? Ka:n kikuah, yo:n a:mo kikuah yo:n. Soh ahwiyak xiwit wa:n pané: *medio** sahsasaltik, tein i..., ikehkechselo mahyá: sasaltik. Wa:n yo:n tikihtowa:ya tein achi ne:n, yo:n *este** ma:ski ihi:xeh ihtikoyoktik, ¿ihwa:k chika:wayati nohma ihtikoyoktik? I..., mas..., *has..., hasta** wa:ki se:, se:, se: kitati wa:n yo:n wahwa:ki ise:lti *de que** chika:waya wa:ki n' kowit. senkoyoktik *parejo**, a:mo motsakua ke:man, nio:n no: ihtipachyoh, senkoyoktik mahyá: *canar**, semi mokala:kiah ompa yo:n xoko:ka:skameh mocha:ntiah. ke:meh senkoyoktik, ompa mokalakiah n' xoko:ka:skameh, kualtsi:n kwelitah porin senkoyo:ntok. E:mah, yehwa n' a:kin ne:n ki:xmati yo:n chichi:ktapi:ts. Ke:mah, yo:n *cua..., cuando** selik yo:n chichi:ktapi:ts, selontsi:n mochi:wa, panki:sa ye:ktomaktik wa:n *morado** n' *cuando** selontsi:n wa:n *siquiera** se: yo:wi *siquiera** se: na:wi, ma:kui:l *cuarta** panki:sa ke:mah mopata ya, ihkó:n ke:meh chika:waxtiw xoxoktia ya n' imetskowyo. Wa:n ima:tsi:n de kone:t panki:sa ne: tsikitsi:n ima:y, tsi:tsikitsi:n ima:y. Moma:ytia we:weyak *cuando** wehweikowit, yahtok se: o:me *metro** mo..., mo..., wehwei a n' ima:ywa:n mochi:wa ya. Yehwa yo:n. Pos neh nim..., nimono:tsa niErnesto Vázquez, wa:n noxola:l nika:n San Miguel Tzinacapan.