Ekintsi:n 'te:chnohno:tsa yo:n xiwit kaltsi:ntan kitohto:kah, mono:tsa a:kokohxiwit. A:, ke:mah. Pos yo:n a:ko:kohxiwit nejo:n niki:xmattok no:, yo:n semi s..., selia, yo:n a:mo mone:neki. wa:n semi monalwayo:tia wa:n a:mo wa:ki. Ma:s se: kite:xi:mas a:mo wa:ki yo:n *porque** ihi:xeh wa:n tak a:yoh semi yeh ika selia. Yo:n moskaltia we:weyak sah wa:n tein wehweikowit no:, no: toma:wak mochi:wa no:. Tohto:mawak pero a:mo kualtia para kalkuowit niu:n..., kowtati:l no: kualtia n' *cuando** wa:ki a. Pero semi kualtia *para corral** kikuih, yo:n tokni:wa:n kwelitah, ye:kselia. Wa:n ka:mpa mochi:wa sentakui a wa:n yo:n nejo:n mochi:wa we:weyak sah ne:n, moskaltia ne:n ikowyo, mehmela:wak no: wa:n se: se:weyak *hasta**, mochi:wa sake:ra eh..., o:me *o** e:yi, *hasta** na:wi *metro** mochi:wa wa:n ke:mah xo:chiowa ya: Ixo:chio ne:, ixo:chio achi *medio** i..., ista:k, a:mo semi sanke: pero ista:k n' ixo:chio. Wa:n nejo:n ima:wa:n ne: wehwei, ma:kahkakaltik wa:n ma:te:mpantsitsikiltik yo:n i..., i..., ima:xiwyo ne:n a:ko:kohxiwit. Wa:n yo:n no: tein achi selontsi:n, se..., selik ok n' ima:..., i..., iyo:l..., iyo:lselo ya, *como que** tein wehwei a pero tein ema:nik ok, no: kualtia para pahti, kikuih pahti para meh yo:n toto:niah pilimeh, ye:..., ki..., kita:liliah ne: komo *aceite** kit..., kita:liliah ne:n ii:xko ne:n yehwa ne: xiwit wa:n ika, ika pio:tetaixkal ika xonakat wa:n kinimetspi:kih, *kinizapatohtiah** imets..., ixokpaltampa wa:n o:me ixokpal nochi, wa:n yehwa yo:n ki..., kitane:ki:xtilia n' toto:nik ne:n, *peor de** pilimeh, yehwa yo:n ne:n a:ko:kohxiwit. Yo:n pahti no: para ne:, para n' toto:nik, *porque** yo:n a:ko:kohxiwit sese:k. E:mah, yehwa yo:n n'mattok neh *que** kualtia no: para pahti n' ima:xiwyo. Sayoh mah se: kimati toni se: kichi:waltis, miak taman pahti onkak nimitsilia, n' xiwit nochi pahti. Soh *que** tehwa:n a:mo t'matih para tik..., tikchi:walti:skeh, para ttekiti:lti:skeh yo:n. E:mah. ¿Wa:n i:n i:pa, i:pa kitohto:kah sah? Pos kito:kah *para corral**, ke:masá: kketsa *para, para linderos** no: *o** Para neh a:mo ye:kkualtia *porque** telse..., mopacha:nia *o** ke:meh wetsi, ka:mpa wetsi monalwayo:tia wa:n nochi moi:xtahtapowa, selia. Pero semi kito:kah para yo:n ka:mpa mona:mikih, mota:lna:mikih ka:sá: ika wa:n *más** kikuih *para corral**. E:mah, semi niman selia *por eso** kwelitah. E:mah. Wa:n chichi:k ata yo:n, a:ko:kohxiwit chichi:k, chichi:k. Teh a:mo t'mati ke:yeh n' kito:ka:ytiah a:ko:kohxiwit. Pos a:ko:kohxiwit porin koh..., porin koyoktik n' taihtik. Yehwa yo:n kiliah a:ko:kohxiwit. Ke:mah. Wa:n, wa:n yehwa ne:n yo:n i..., ixo:chio a:mo teh se: kikui. Kanah, ka:n teh se: kichi:waltia, tein yo:n no:, ixo:chio mochi:wa miak ne: se:, se: taolo:ch niman ne:n mochi:wa wa:n nejo:n no: yo:la:npoh..., pohpotoktik ke:meh yo:n *kaba:yohkuitaxiwit**. Molo:xtik ne:n i..., iyo:l..., iyo:ltayo ne:n x..., xo:chitsí:n. Wa:n mochi:wa ika taolo:ch, mahyá: wehwei xo:chit mochi:wa, m..., metswe:weyak. Wa:n im..., mochi:wa ya xo:chit ikechtan ya ne:n kowit, yehwa yo:n mochi:wa. ¿Wa:n i..., iteyo? Iteyo ne: no: poto:ni ke:meh i:n okma, no: iwki mochi:wa. E:mah. Wa:n yehwa ne:n tikihtowa kikuih pahti, ¿i:pa soh sentaman kokolis kipahtia, yehwa sah ne:n toto:nik? I:pa sah n' te:kakilia, i:pa ihkó:n sah nikakini neh ihkó:n kinimetspi:kih m' pilimeh komo toto:niah wa:n kininka:wa toto:nik. E:mah, *cuando** a:mo momowtihtok, *cuando** momowtihtok pos se: taman moneki ne:n pahti. E:mah, komo i:pa tamela:wak toto:nik sah kinina:miki yehwa yo:n a:ko:kohxiwit. Wa:n komo momowtihtokeh a:mo kina:miki nio:n *por inyección**, nio:n *porque** teh kita:lili:skeh. E:mah, *pero cuando** tamela:wa toto:nik sah ki..., kinimetspi:kih wa:n ki:sa toto:nik. Ke:mah. *Bueno** pos pané: nochi a ne:n i:n a:ko:kohxiwit oso seki kiliah a:ko:kohkowit ne:n Pos a:ko:kohkowit kiliah, a:ko:kohkowit kiliah n' ikowyo. ikowyo. Pero n' a:ko:kohxiwit pos ixiwyo kilia a:ko:kohxiwit. E:mah. Ke:mah, pos sayoh ne:n moto:ka:y wa:n moxola:l. Pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n noxola:l San Miguel Tzinacapan.