Pos ekintsi:n te:..., xte:chtapowi ne:n yo:n kuowit kiliah chi:chiwala:yo:t, ke:niwki, ka:ni ne:n mochi:wa. Ke:n a:mo, yo:n, yo:n ne: chi:chiwa:la:yot i..., *que** chi:chiwala:yo:t, onkak o:me taman. Niki:xmati sentaman ne:n chi:chiwala:yo:t tein nikahkuí:n yo:n para se: tapepechowa n' ita:kilo ne: kostik, de kostik wa:n yo:n ita:kilo ne: kualtia para se: tapepechowa, a:mo n'mati ox [...] ika se: kipepechowa se:... Achto t'chihchi:wayah tehwa:n toa:wil pa:pa:lo:t. Tikchi:wayah pa:pa:lo:t, ika tiktekiah n' owasin wa:n tikxakualowilia:yah ne:n tikua:tekiah wa:n t'xakualowilia:yah ne:n owasi:n ne: t'chi:wah se: se: yewaltik tikilpiah ika se:, se: *hilito** wa:n ke:mah t'xakualowah ya wa:n de yo:n no: tiki:xohohsayah ne:n cho:kil, wa:n t'pepechowiliah n' topa:pa:lo:w wa:n t'te:nkua:ytiah wa:n t'pata:naltiah yo:n. Wa:n a:mo k..., a:mo ki:sa, a:m..., ka:mpa mopepechowa yo:n a:mo takahka:wa. Iwki t'chi:wayah tehwa:n ne:n topa:pa:lo:w, ika ttapepechowa:yah wa:n teihsá: ihkó:n ke:meh ka:mpa timomachtia:yah te:chtahtania:yah mah tikwi:kaka:n ika ttapepecho:skeh, yo:n t'wi:kayah a:mo t'wi:..., a:mo onkaya yekintsi:n yo:n koyo:meh kito:ka:ytiah *resistol o pegamento** yo:n miak taman kito:kay[ito:ka:y], kipiah ya n' tein *más** kuali tapepechowa, tehwa:n te:chtahtaniah tapepecho:lo:ni yehwa t'wi:kayah chi:chiwala:yo:t. Wa:n ttachihchi:wayah ke:meh i:n ilwit itech, itech septiembre te:chnawatia:ya n' totamachtihka:w mah t'wi:kaka:n ne:n tapepecholo:ni, pos yowi n' topopá:n ne: kowtah wa:n te:chtoktia:ya se: ta:tahko *morral** para ttapepecho:skeh, t'sahsa:lowah ika a:mat t'pehpepechowah yo:n *banderitas** tikuih, t'pehpepechowa:yah, yo:n t'ta:liliah chi:chiwala:yo:t. A:mo tikta:liliah ke:meh yo:n ekintsi:n onkak *resistol de** koyo:meh. A:mo, ek..., ekintsi:n ne: nochi mopatak a, pero tehwa:n tikuiah nochi yo:n kowtet. Wa:n nejo:n kualtsi:n tapepechowa yo:n kowtet wa:n W..., wa:n ikow..., ikowyo n' chi:chiwala:yo:t ne: is..., ista:k n' chi:chiwala:yo:t, wa:n ima:xiwyo ma:wehwei tepitsi:n wa:n ma:ahalaxtik. Wa:n ix..., ixo:chio ne: mahyá: *cornetitas** ne:, tsi:ntsohtoma:wak tepitsi:n wa:n yo:la:nkostik wa:n pa:pata:wak. Ikua:pan kipia ne:n ixo:chiotsi:n. Wa:n *de, de que** poso:ni pos tom..., pawetsi a yo:n xo:chitsí:n. Wa:n nejo:n kowchi:chiwala:yo:t yeh i:xo:chio a:mo s..., a:mo iwki ke:meh i:n chi:chi:wala:yo:t tein nikahkuí:n mochi:wa [ika] ttapepechowah. Yeh n' i..., i..., i..., ix..., ixo:chio *medio** xoxoktik n' ixo:chio, pero a:mo wehwei mochi:wa, tsikitsitsi:n sah mochi:wa n' ixo:chio. Wa:n no: mochi:wa ma:we:weyak mopihpilowa n' tein *cuando** ta:ki a ohololtik sah mochi:wa n' ita:kilo yo:n wa:n a:mo ke:man kostia, yo:n xoxoktik nochipa ya, yo:n kiliah kowchi:chiwala:yo:t. Pero kowtah mochi:wa yo:n, mahyá: *cimarrón de** it..., mahyá: tikihto:ka:n itahta:y de n' chi:chiwala:yo:t tein kuali. *Porque cada** taman de ta:kilo:t, kipia n' ii:xna:mik itahta:y, mahyá: *cimarrón**. O:me taman niki:xmattok neh. Seki kiliah kowchi:chiwala:yo:t wa:n seki i:n chi:chiwala:yo:t tein kuali, tein kualtsi:n kostik n' i..., ita:kka. E:mah, wa:n it..., ita:kka no: tein i:xtapa:ni *cuando** chika:waya yo:n, yo:n kowtet i:xtapa:ni wa:n ke:mah paxi:i:ni a ne:n iteyo, komo a:mo paxi:i:ni wi:tseh te:na:ka:lmeh, yehwa:n yo:n, yo:n kuitatohtokmeh kikuah ne:n iteyotsi:n, wa:n tein pawetsi, pawetsi ta:lpan ya, moahokuilia *palomita** ya. Yo:n no..., nochi kikuah chiktehmeh n' iteyotsi:n. E:mah, kikuah, kikuah n' chiktehtsitsi:n, papa:meh oso te:na:ka:lmeh oso kuitatohtokmeh oso yo:n nex..., nextikchiktehmeh. Nochi kikuah n' ahko ne:n..., wa:n tein kima:petskowah[kite:ma:petskowah] m..., *palomita** moololowilia ya. Yehwa yo:n niki:xmattok n' chi:chiwala:yo:t. Kuali se: kikui para se: tapepecho:s ika a:mat teihsá: ihkó:n. E:mah, *ojalá** weliskia sepa ekintsi:n sepa ekintsi:n ne: ka:mpa tamachtiah, pi:piltsitsi:n mah kinimachti:ka:n mah a:mo kkowaka:n yo:n tapepecholo:ni ihkó:n, ne: koyo:tapepecho:lo:ni mah k..., mah kkuitih kowtah n' ika tapepechowah wa:n ye:kkualtsi:n tapepechowa no: yo:n para a:mat. Yehwa yo:n kualtsi:n no: eskia mah mo..., mokuiskia sepa. Pero ekintsi:n a:mo no: kikuih ok yo:n, koyo:meh a:mo kichi:wah *cuenta** yo:n kowtet. Pero semi kualtsi:n tapepechowa no:. Yehwa sah niki:xmattok yo:n. Wa:n tikiliah kowchi:chiwala:yo:t, ¿yo:n a:mo tapepechowa? No: sasaltik no, no: sasaltik, soh *que** a:mo, *color** a:mo kipia ke:meh chi:chiwala:yo:t se:, yo:n icho:kilo ista:k ke:meh *leche**, yehwa n' tapepechowa. Wa:n ne: se: no: iw..., no: iwki no: cho:kiloh ke:meh ke:meh i:n se: cho:kiloh, soh *que** xoxoktik n' ita:kka, a:mo ke:man kostia wa:n achi ohololtik. Wa:n yeh ma:pisi:ltik, ne:n kowchi:chiwala:yo:t yeh ma:pisi:ltik. A:mo ke:meh i:n seki ma:pa:pata:wak tepitsi:n. Ke:mah, mochi:wa ne: kowtah n' kowchi:chiwala:yo:t wa:n, wa:n nejo:n a:mo semi wehkapania yo:n, y..., mahyá: *icimarrón** tein chi:chiwala:yo:t tein kuali. Ke:mah, i:n seki chi:chiwala:yo:t tein nika:n, tein tapepechowa kualtsi:n ma:wehwei. Ma:wehwei wa:n i:n seki chi:chiwal[a:yo:t] ma:pisi:ltik. Ke:meh yo:n a:wa:kowit wa:n wi:tsi:la:mat ma:pisi:ltik ata, *igual, igual** no: i:n, no: iwki a. Ke:mah. Wa:n yehwa ne:n tikto:ka:ytia kowchi:chiwala:yo:t ita:kka, ¿no: tapa:ni? No: tapa:ni, no: tapa:ni no:, wa:n no:, no:, a:mo n'mati ox kikuah chiktehmeh pero, pero yo:n seki ke:mah kikuah chiktehmeh tein i:n seki. Nikahkuí:n onkak *cerca** ne:n tikitah kowtet wa:n i:xtapa:ni de chika:waya wa:n de tapa:ni pos wi:tsa chiktehtsi:n wa:n kitate:moliah, kki:xtiliah n' iteyo wa:n kikuah wa:n tein kima:petskowah[kite:ma:petskowah] wetsi ta:lpan, oksé: moahokuilia chiktehtsi:n ya. Ke:mah. Kikuah n' chiktehmeh n' chi:chiwala:yo:t. Ke:meh i:n *tiempo** t..., tachi:chiwala:yoti, ke:mih itech enero, febrero, ka:mpa chi:chiwala:yo:tah ki..., wa:n tein kuali motate:moliah n' tokni:wa:n, kitakechili:tih n' chi:chi:wala:yo:tampa ne:n ika..., *palomitas** wa:n mokuih n' chi:chiwala:yo:t itampa ika n' kechmekat. Yeh ika n'mattok *que** kikuah n' chiktehmeh yo:n. Ke:mah. Wa:n yehwa ne:n tein tapepechowa n' chi:chiwala:yo:t ne:n i..., ¿ikowyo kualtia kowtati:l? Kualtia kowtati:l yo:n no:, soh semi, semi a:yoh pero wa:ki kualtia, xo:ta kualtsi:n wa:n ikowyo achi ista:k wa:n pané: *medio** kohkokoti ne: tepitsi:n ne:n chi:chiwala:yo:kowit. E:mah, pero kuali tata no:, mah wa:kik sah kuali tata kuali. E:mah. Wa:n ne:n kowchi:chiwala:yo:t no: tata eski pos. No: tata, no: tata, pero yeh achi *más**, achi *más telcorriente** yo:n ikowyo. Achi *medio** tohtoma:wak wa:n tel..., teltila:wak n' ie:wayo, pero i:n seki kualtsi:n kana:wak n' ie:wayo wa:n wa:n tata, *cuando** wa:ki ahoktik semi n' kowit n' chi:chiwala:yo:t tein, tein kuali. E:mah. Tikihtowa:ya ye:wa no: ika n' tein kuali chi:chiwala:yo:t, n' icho:kilo kuali kuali se:, ika se: tapepechowa, ¿yo:n ika se: tapepechowa sayoh tein ita:kka *o** no: kualtia n' tein kowke:span? A:mo, koh sayoh se:, se: tapepechowa ika n' ita:kka sah, se: ki..., komo se: ki..., yo:n o:me n' ta:ki, se: kitapetsko:ltia wa:n itsi:ntan para a:mo moa:wilowa, itsi:ntan tein tapetskowa sepa se: kita:lilia se: ia:maw, se: kipepechowilia, wa:n on..., tapepechowa wa:n komo tamik a yo:n pos, xihxi:ma n' ikua:pan oso ike:span, tami a n' ikua:pan, se:, ka:mpa se: kixi:ma mahyá: eski:sa wa:n yehwa n' tapepechowa n' icho:kilotsi:n. Se: kitalo:chtia sah n' a:mat wa:n mopepechowa, ompa moka:wa ya, a:mo tapetskowa ok. E:mah, yo:n kuali tapepecholo:ni semi, ke:meh i:n kinamakah yo:n *resistol** kiliah ika yo:n *botellita o plástico**. Ne: okachi kuali tapepechowa ne: wa:n a:mo se: kkowa. E:mah. Wa:n tikihtowa ika kipepechowa:yah pa:pa:lo:t wa:n ka:mpa pi:pil tein momachtia:yah no: nehe:n kikuiah wa:n... Ika se: tachih..., tachihchi:wa ke:meh i:n tachihchi:wah pos ke:meh i:n ilwit de ke:mih i:n septiembre, pos yehwa nte:chnawatia:ya n' to..., totamachtihka:w tehwa:n, tein mah t'wi:kaka:n tapepecholo:ni, t'wi:kayah n' chi:chiwala:yo:t, t'sahsa:lowa:yah ika n' a:mat ihkó:n para t'pehpechowa:yah ika ne:n, para ttachihchi:wah ya. E:..., *o** yo:n *banderitas** kilwiah, kitehtekia n' totamachtihka:w wa:n tehwa:n t'sahsa:lowa:yah, *colores** ista:k, xoxoktik wa:n chi:chi:ltik. T'pehpechowa:yah wa:n t'metskowyo:tiah wa:n tta:tayewalowah tepitsi:n, t'ma:ktinemih yehwa yo:n *bandera** ya. Tiktsi:mpepechowa:yah ika yo:n chi:chiwala:yo:t, a:mo teh ta..., tikuiah *más, harina** ki..., kichihchi:wah ika *harina**, se: kichihchi:wa *harina para** komo t'pepecho:skeh ekintsi:n soh yehwa n' tehwa:n tikuiah. Ekintsi:n kikuih *ha..., harina** ya oso kikuih yo:n, kikowah ya. A:, pero yo:n, yo:n chi:chiwala:yo:t semi kuali tapepechowa, a:mo takahka:wa no:. Ke:mah. ¿Wa:n a:mo tikmatih teh ke:yeh kito:ka:ytiah chi:chiwala:yo:t? Pos a:mo n'mati ke:yeh iwki chi:chiwala:yo:t, kiliah iwki *porque** porin porin tapepechowa kuali wa:n ista:k n' ia:yo mahyá: *leche**. Yehwa tak kiliah ika chi:chiwala:yo:t. E:mah. Wa:n tikihtowa no: ne:, komohkó:n se: kipepechowa ne:, a:mo n'mati teh ox tiweli tikchihchi:wa ne: yo:n itech *todos santos** kichihchi:wah a:wil. Ke:mah, niweli. Niweli n'chihchi:wa. Nik..., tehwa:n t'chihchi:wayah *cuando** timoskaltihkeh t'chihchi:wayah, ekintsi:n a:mo ok pos tita:tahtsitsi:n ya, pero, pero komo onkak ke:yeh t'chihchi:waskeh, t'chihchi:waskeh. N'chihchi:was tein eski a:wilmeh, ke:meh yo:n a:mat, tehtek..., kuali t'tehtekili:skeh a:mat. E:mah. Yo:n tak a:mo kipia ne:n ma:se:walkopa n' ito:ka:y *porque** i:pa tak koyo:tahto:l yo:n kiliah *globo**. Pos tehwa:n te:ch..., tikilia:yah *lobo**. E:mah, *lobo** n' tikilia:yah n' tehwa:n to..., tikahka:wah n' *tolobo** ika po:kti. Tikta:liliah *bola**, ihwa:k onkaya *gas**, ekintsi:n a:mo teh *gas**, nochi *diesel** n' kita:liliah. Pero ihwa:k kit onkaya *gas, ma..., más** achto onkaya *gas** ne: ista:k. Wa:n i:n sa:te:pan kitapalwihkeh, ki:sak *morado** ya *gas**. Pero ekintsi:n a:mo, a:mo onkak ok yo:n. Ekintsi:n sepa no: taman ya, ekintsi:n ista:k, *medio** kostik yo:n *diesel**. A:mo onkak ok ne: *gas**. E:mah. Katka *gas morado** katka ke:meh, ke:meh yo:n si:ntahtapal kiliah, *morado** katka *gas**. Tikuitih ika *botella** seki *morado** kualtsi:n katka. Wa:n *más, más** achto katka ista:k, ke:meh *refino**. Tehwa:n tikitakeh ok n' tehwa:n *porque** tikuiah *candil**, nochi ttaxo:taltia:yah *candil**. Wa:n i:n sa:te:pan ekintsi:n pos tikitah a:mo onkak ok, komo t'neki ti..., tikchichino:s se: pitsot, ke:meh a:man onkak *soplete** kiliah, se: kite:kilia yehwa *gasolina** ya, pero a:mo, a:mo *gasolina**, te:makah yehwa yo:n yo:n *diesel** kiliah, yehwa n' kite:kiliah m' pitsot para kichichinowah, *pero siempre** kitamantilia. Yehwa n' kichichinowah ika m' pitsot ekintsi:n, pero pero nejo:n pos ne: tamiktia:nih kipiah ma:na:mik, kipiah *soplete** ika kichichinowah *más** kuali. E:mah, yo:n nochi *de gas de** yo:n kinamakah yo:n koyo:meh. E:mah, *pero gas** tehwa:n tikiliah *gas** yo:n kinamakayah ne: Kuesala:n, kipanki:xtia:yah ika se:, ika se: yo:n tepos kitila:nah para ki..., ki:sa ya *gas**. Ekintsi:n a:mo tiki:xmatih yo:n iwki. A:mo tikitak ok yo:n ki..., se: tepos te:..., we:i, *de campanatik** sah wa:n metsweyak, wa:n kipia ata ompa se: *canica**, e:, *canica** kkua:ytiah ika se: te..., tepostsí:n ihkuí:n wa:n we:i *alambre** tikpankalakihtiw ne: itech *tonel** wa:n kite:maka ya m..., *gas** n' tik..., tikti:tila:na ya ihkuí:n kipanki:xtia ya n' a:t, kipanki:xtia, ke:mah nika:n seko ihxi:kaki a. Xikte:nketsto *botella**, pexo:ni ke:mah yetok ya yo:n, iwki n' temakayah, ekintsi:n koto:nik nochi yo:n te:chmakayah ika, ekintsi:n nochi ika ika yo:n *máquina** kit..., *por números** kine:xtiah pero nimitsilia, ka:n no:, no: *gas** komo tikneki, pero a:mo *gas** ok, *diesel** ya. Nochi mopatak ekintsi:n, yo:n tikitakeh tehwa:n *gas** yahki yo:n *tiempo**, a:mo, ekintsi:n a:mo tiki:xmatih ok *siquiera**. Tein ika kki:xtiah nochi a:mo tei, a:mo onkak ok yo:n. E:mah. Yehwa yo:n katka onkaya kipantila:nayah ika *gas**, yo:n a:mo kina:palohtinemis ne:n *tonel** ne:n a:kin tanamaka ki..., pos kipankalakia yehwa yo:n tepos. Kiti:tila:na, kiti:tila:na wa:n ke:mah nika:n ihxi:ka, sayoh t'te:nketsa *mobotella** pe..., pexo:ni wa:n yetok a. Iwki n' onkaya *gas**. Wa:n a:man ne:n tikihtowa ne:n yo:n a:mat kipehpechowah, ¿tiweli n' teh n' tikchihchi:wa? ¿Kuali tite:chtapowi:s ke:ní:w yo:n se: kichihchi:wa? Niweli. Niweli n'chihchi:wa se: p..., se: kiteki, tehwa:n t'chihchi:wayah ke:meh yo:n ke:man katka tipilimeh, t'tehtekiah n' a:mat nejo:n sake:ra ne:, komo t'nekih de na:wi *pliego**, na:wi ika t'chihchi:wah. Komo t'nekih de chikue:i pos de chikue:i t'chihchi:wah. Para se: *de cajón** tikiliah wa:n komo t'nekih t'chi:waskeh se: *de estrella**, pos t'tekih sake:ra se: de chikue:i oso de mahtaktio:mo:me mahtaktio:mo:me *pliego** t'tehtekih wa:n para we:i ki:sa n' *globo** t'chihchi:wayah. Komo t'nekih *de estrella** pos tik..., tikuih mahtaktio:mo:me ne:n ne:n pliego tikiliah ne:n a:mat, wa:n t'tehtekih *más** pitstik para tepitsi:n weyak ki:sa. Wa:n komo, komohkó:n de, de chikue:i sah pos tepitsi:n n..., a:mo semi pitstik, tiktahkoi:xtapa:nah sah ne:n *hoja**, ne:n, ne:n *pliego de** n' a:mat, t'tahkoi:xtapa:nah sah wa:n t'sahsa:lowah, tik..., a:w..., t'chi:wah ya n' *globo de estrella** ya. Iwki t'chi:wayah. A:mo owih, soh se: kitahkokelpachowa nika:mpa *esquina** ke:meh se: i:xtapalweyak ne:n a:mat, tiktahkokelpachowah *de esquina** wa:n *esquina para** ki:sa ya tiksahsa:lowah ya moka:wa se: *globo de estrella** ya. Wa:n t'ta:liliah n' ite:yo wa:n t'ta:liliah m' *bola** wa:n yahki a. Ttsikui:ntinemiah itech *todos santos** tikahka:wayah. Wa:n *de trompo** t'chihchi:wayah pos no: n'chihchi:waya *de trompo**. Yo:n t'chihchi:wah sayoh melaktik o:me wa:n nikteki ne:n, niktehteki no: ne:n a:mat nik..., tepitsi:n pitstik para, para tepitsi:n we:i moka:wa, we:weyakaxtik. Wa:n nejo:n mah a:mo semi telpitstik san ke: wa:n mah tepitsi:n te:nkoya:wak para a:mo tata niman. Komo te:mpitsaktik, te:nkopitstik niman tata, nio:n *siquiera** t'ta:lilia wa:n tatak a. Yo:n telwehka yowi, t'chihchi:wah n' tehwa:n telwehka yowi yo:n iwki. E:mah. Onkak miak, pero ekintsi:n miak taman kine:xtihkeh ya para se: kichi:was yo:n a:mat. Kichihchi:wah ne: yo:n a:wilmeh sake:ra de ma:kui:l *ciento pliego o de** se: *mil**, o:me *mil pliego[s]**. Yehwa yo:n, pero neh kuali n'chihchi:wa soh *que** a:mo ika timokuitta:liah, pero nikchi:wa, niweli n'chihchi:wa, de tsikitsi:n nik..., [ni]weli, niweli n' tein we:i. Ika yo:n ia:wiltsitsi:n kitsah in[kita:liliah] *ilujitos** kiliah yo:n ts..., tsitsikiltik kita:liliah. Ekintsi:n onkak seki, seki *fotografías** ke:meh yo:n *o** tai:xkopi:n ne: kiliah, ka:mpa yetok yo:n chihchi:wtok yo:n a:mat. Soh moneki miak n' a:mat [mah] se: kkowa para se: kichihchi:was yo:n. Pero n' tsikitsi:n niweli n'chihchi:wa neh, *porque** tehwa:n timoskaltihkeh t'chihchi:wayah n' a:mat. E:mah, t'chihchi:wayah n' tehwa:n, ttokatinemiah, ke:meh i:n *todos santos** yeh t'tokatinemiah nochipa ya. ¿Wa:n yehwa yo:n ke:ní:w se: kimati ne:n ke:ní:w n..., *este**, ke:ní:w n' ika we:i se: kite:nkoyo:ni:s? Pos se: k..., para ahsi k..., ne:pa, para a:mo tatas se: kich..., se: kineki mah, mah, mah a:mo tata niman, se: kichi:wa we:i n' ohtat, se: kiteh..., se: kixihxi:ma kanaktsí:n, wa:n ompa t'ta:lia ya ne:n, *alambre**, i:pa onkaya n' *alambrito** tikelpachowa:yah wa:n tikua:..., kua:postekiah tepitsi:n wa:n tikelpachowah, na:wi t'ta:liah wa:n tkua:kalakiliah ne:n *ibola** wa:n yehwa ya yo:n para a:mo tatas tepitsi:n te:nkoya:wak, we:i tikchi:wayah ne:n kowyewal. Komo pitsaktik pos ti..., te:nkopitstik moka:wati. Wa:n para a:mo [...] pos tikuiah we:itsi:n para, para nejo:n kuali mopale:wia. E:mah, pero yo:n telte:mpitsaktik niman tata, monakasikata:lia wa:n tatak a. Iwki sepa tika:wiltia:yah, sake:ra ohpa e:xpa tkahka:wayah n' *toglobo**. Tikilia:yah *lobo** n' tikilia:yah, wa:n ekintsi:n *globo** t'ta:lilihkeh pero koyo:tahtol ya, n' tikilia:yah *lobo**. Iwki n' tiki:xmatkeh tehwa:n de pe:wak timoskaltiah. Wa:n yehwa ne:n tein yo:n kiliah *bola**, ¿yo:n a:mo no: kipia ito:ka:y ne:n ma:se:walkopa? Kanah, ka:n, ika, i..., *bola** sah n' tikiliah porin ololtik sah, porin *bolatik**. Yehwa yo:n tik..., seki t'chihchi:wah yehwaltik sah, seki ohololtik sah. Tekochtik se: kichi:wa ihkó:n ka:mpa mota:li:s yo:n i..., y..., i..., iyo:la:n se: kilia de tilmah, oso a:ya:t, yehwa ne:n tik..., tik..., ololtik sah n' kita:liah, t'pankalakiah ya. Pero seki t..., ki..., kua:pitstik kita:liliah n' *alambre para** ompa ne: kikua:kalakiliah yewaltik. Ihkó:n a:mo powetsi no:. Yehwa yo:n tikchi:wah, pero i:pa a:mo n'mati ke:ní:w n' ito:ka:y de tikiliah *bola** n' tein yo:n t'ta:liliah ne:n *tolobo** wa:n yehwa ya i:n, a:mo t'matih ke:ní:w ma:se:waltahto:l. ¿Wa:n ke:ní:w se: kimati ton achi we:i ne:n se: kichihchi:wa yo:n tilmah? Pos a:kin kichihchi:wa ki:xehekohtok ton *tanto** kixi:ko:s *porque** telwe:i a:mo, a:mo kixi:kowa a:mo, a:mo mahokui. Yo:n se: kichihchi:wa ke:meh kina:mikis, se: ki:xehekowa soh ke:meh ke:meh kixi:ko:s sah *porque** tein, tein, soh tein, tein we:i a n' a:mat, pos se: kita:lilia ye:kwe:i wa:n tein tsikitsi:n, pos tsikitsi:n se: kichi:wa n' a:wiltsí:n sah wa:n se: kitate:kia ya, n..., kite:kili[a] n' *gas**. wa:n yehwa se: kimattok kixi:kowa, pero tein a:mo kixi:ko:s a:mo..., komo we:i a:mo kixi:kowa. Oso no: se: kita:lilia ne:n seki n..., yo:n kiliah n' *icandeleja** n' ite:yo ya, toma:wak n' *alambre** a:mo kixi:kowa, *de cuatro** a:mo kixi:kowa. Tehwa:n tik..., tikta:liah de na:wi pos pitsaktsí:n *alambrito**, pitsaktsí:n para kixi:kowaya kuali. E:mah. Pos pané: nochi a n' tein tte:chnohno:ts i:n chi:chiwala:yo:t toni ne:n kuali se: t..., kitatekiwtia n' icho:kilo wa:n nochi tte:chtapowih toni ne:n katí:n okuilimeh kikuah ne:n iteyo, ekintsi:n sayoh xte:chili moto:ka:y wa:n moxola:l. Pos neh niwale:w..., nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:w nika:n San Miguel Tzinacapan.