Pos a:man *compadrito** t'nekih tikmatiskeh ox no: tiki:xmattok ne:n kuowxokot. A:, kuowxokot. Ke:..., ke:mah, żke:niwki, ox tiki:xmattok, ke:niwki moskaltia ox wehkapan *o** wehweikuowit mochi:wa, ke:niwki n' ita:kka, wa:n ka:ni n' onkak? Pos neh nijo:n nik..., niki:xmati nika:n kuowtah onkak, ka:ns ika kowtah wa:n ka:ns ika kahfe:ntah wa:n para ka:ns ika nikita tetah, wa:n kohkostik nijo:n *cuando** pe:wa ni..., mochi:wa ni..., selik, tsikitsitsi:n. Komohkó:n moskaltihtiw, *después hasta** wehweia wa:n kohkostia wa:n yoksi. Yohyoksi. Wa:n panxi:i:ni wa:n no:, no: kikuah semi yo:n takuatsitsi:n. No: kikuah n' ta:lpan wa:n ka:s ika se: yowi pos niman se: kimattok *que** onkak i:n kuowxokot *porque** ye:kahwiya:xtok. Ahwi..., ahwiya:xtok kualtsi:n, Yo:n ahwiya:k, wehka se: kihnekui. Niman se: kihtowa, ne:pa onkak kowxokot. Ke:mah. Se: kahkoita nij..., kualtsi:n kose:wtok Kose:wtok. wa:n pampihpilkak. Wa:n de chika:waya seki panxi:i:ni a wa:n seki kipanxi:i:niah ne:n takuatsitsi:n. Yehwa:n kipaxi:i:niah. Takuatsitsi:n wa:n tak okseki a:mo n'mati ne:n chiktehmeh xa: no:, xa: no: kipipi:nah pero, Ke:mah. pos n' iteyo kualtsitsi:n ihko:kó:n Ke:mah. we:weyak pero ne:n, ne:n ipaniá:n, kahkana:wak, kahkana:..., n' ie:wayo wa:n Kanaktsí:n ie:wayo, kana:wak. kohkostik. Kohkostik. Pos ke:masá: se: kita no: seki kipia yo:n okuilimeh, yo:n ihkochimeh. Okuiloh no: pos i:n. Ke:mah neli okuilowa, okuilowa. No: okuilowa, no: okuilowa *porque de** panowa ya de chika:wak no:, no: okuilowa ya, pero, Ke:mah. pero yo:n no: *hasta** se: yehwa no: se: kikua. Ta: we:lik ata. We:lik, we:lik kualtsi:n. No: we:lik. No: se: kikua, ika se: ki..., se: kita ne:, tepe:wtok ke:meh ne: pos se: kahokui wa:n se: kipipi:na. Ke:mah. Se: kipipi:n wa:n se:..., no: s..., no: we:lik. We:lik neli. *Por eso** kintsi:n ne:n, ka:ns ika se: kita ne:n takuatsitsi:n nemih, Ke:mah. pos kite:mowah no: wa:n ki..., kahsih kikuah. Kikuah no:. Ka:ns ika ike:span de wehweikowit, ike:span se: kita ke:meh tehkoh. Kwawa:nah, ne:si. De ompa yetok yo:n aha:wixiwit, pos kipetah. Ke:mah. Kipetah ke:masá: wa:..., wa:ltemowah *o** panki:sah. *Cuando** se: kita ne: panki:sah, pos yowi parahko ne:n xiwit, n' ixiwyo. N' ixiwyo. Entó:s ompa niman se: kihtowa, pos ne: panki:sak ne:n takuatsi:n. Ke:mah. E:mah, n' ke:masá: pos no:, n' tehwa:n tia:yah ne: kuowtah, no: tikinte:mowa:yah n' takuatsitsi:n, pos tikinahsiah ke:masá: ahko tikitah ne:nentokeh. Itech n' kowxokot. Itech kowxokot, nima:n te:chilia:yah n' sekin ne:n iniwa:n nia:ya, kihtowah pos i:n kikuahtokeh ne: kowxokot ne: takuatsitsi:n, ke:masá: se: kita ompa wa:li:xxohxo:ta. Ke:mah. E:mah. Ompa se: kipantamo:ta ya wa:n se: ki..., se: kwi:ka ya. Ke:mah. Ke:masá: no: seki semi toma:wkeh yo:n, porin kwe:liliah ne:n kowxokot *porque** seki, seki xoko:k wa:n ne: kualtsi:n ne:n tsope:k. Kwe:liliah. Seki tsope:k semi, tsope:k. Tsope:k, tsope:k, a:mo, A:mo nijo:n xoko:k. Ke:mah, ka:n xoko:k. I:n tehwa:n no: ti..., ne: no: ti..., no: tikwe:liliah. We:lik. Ke:mah. Pos timoahokuilia, ka:ns ika xi:i:ni ka:mpa a:mo, ka:mpa a:mo semi xiwtah pos paniá:n mote:ma, pero ka:mpa xiwtah pos no: ihkó:n we:wehka itech n' xiwit xi:i:ni. Paniá:n se: k..., se: ki... Ke:mah, we:wehka sah. E:mah, pos yehwa yo:n neh nik..., niki:xmattok. E:mah. Wa:n no: kuali tine:chili:s neh komo Ke:mah, pos nejo:n no:, yehwa yo:ni n' tiki:xmattokeh yo:n kowtet no:. kati:ni t..., tiki:xmati, xa: *más** tiki:xmati *o** ke:ní:w toni, A:mo, yehwa sah. toni kikuah oso teihsá: okseki okuiltsitsí:n xa: *más** kikuah, Ke:mah, yehwa sah. Neh niki:xmati *solamente** nikitani yehwa ya ne:n takuatsitsi:n. Tehwa:n tikitanih *que** pampi:xowi n' *cuando** oksi, pero a:mo n'mati ox kikuah okuilimeh seki *porque** se: kita miak tet..., tet..., n' iteyo te:ntok miak n' ta:lpan. [Yeh i]ka timolwiah ompa moa:wilowa sah *porque** se: kikua se: yeh *porque** se: kiahwiya:kmati. E:mah, *porque** ke:meh a:mo ke:man tikinte:mowah okachi ne: kowtah n' okuilimeh de yo:n pos a:mo n'mati ox kikuah n' o..., okuilimeh. E:mah, de nejo:n nikmattok tehwa:n sah tikuah yo:n kowtet. Pos tehwa:n tikmattokeh, ke:masá: tia:yah ihkó:n, tikitayah n' ompa hkuí:n yetok ne:n takuatsi:n, pero yehwa sah, n' okseki okuilimeh a:mo tikinitayah. A:ah, wa:n A:mo, a:mo nochi kikuah. pos ta:lpan mote:maya ne:n n' iteyo wa:n ompa ixwa. Ixwa seki, ixwa seki. Ompa ixwa seki wa:n seki ompa pahpala:ni de n' seki selik. De ka:n nochi..., de a:mo nochi ixwa, a:mo nochi ixwa. E:mah, ixwa ya. A:mo nochi chika:wak, de n' chika:wak pos ne: yehwa ne:n ixwa ya. Wa:n yehwa yo:n ompa ne:, tikitah ke:masá: ka:sá: ika tikitah ihkó:n miak te:ntok, pero ka:sá: ika ne:n a:mo tikitah weh..., tsikitsitsi:n *matas** ne:n neh nikita wehwei *matas** ya. Ke:mah, ka:n..., Wa:n no: moma:so:sowa. Pa:né: ka:n semi ixwa nochi ke:meh seki kowtet, yo:n *siempre**, iteyo sah pampi:xowi nochi wa:n moa:wilowa ompa. Moa:wilowa, a:mo kachi se: kita mah i..., mah miak onka. Moa:wilwa ompa. Xa: kachi. Yehwa yo:n neh nik..., nikitak ne:n E:mah. ihkó:n nikitstinemi ka:mpa i:n titekitih ihkó:n oso kuowtah ihkó:n kahfe:ntah, Ke:mah. tiuweh wa:n tikitah ne:n no: semi ka:s ika mopa:nketsa itech n' tet. Yo:n semi kwelita. Ke:mah, tekua:ko mochi:wa. Ka:s ika m..., i..., panihkak ike:span. Tak semi yo:lchika:wak *o** mopepechowa n' inalwayo. Kipia wehwei nalwat. Ke:mah. E:mah, yehwa yo:ni. Wa:n yehwa yo:n ne: tik..., i:n no: n..., yo:n nikitak. Ke:mah. Pos neh a:mo, ke:masá: kihtowah no: kualtia para ne:n kki:xtiah para ne:n ne:n *tabla** kiliah pero pos neh a:mo kachi nikita wa:n seki kihtowah *que** no: kualtia para kowtati:l. Neh a:mo kachi nikita nejó:n ke:meh, kox kitehtekih *o** ki:ní:n, neh nikita n' kowit ihkó:n yetok, pero a:mo, a:mo ke:man nikita mah Pané: ka:n kachi kitatekiwtiah *porque** ke:meh yo:n a:mo okachi motelchi:wa ke:meh is..., tein yeski kowit kito:kah, yo:n mochi:wa sah n' kowit. A:mo tikitah ki..., kowtati:l a:mo ke:man tikitah pero, seki kihtowah *kiramatekih para** kikuih ke:meh i:n, *para poste** kiketsah ix..., ka:sá: ika. Kita:liah yo:n *porque** selia niman yo:n, yo:n kowit. Wa:n a:mo kachi wa:ki no:, ke:meh yo:n chakay. Pos sehselia seki, sehselia seki wa:n Yehwa, yehwa sah yo:n. E:mah, selia. Ke:mah. pos a:mo nochi ne:n, neh a:mo nikita, ke:masá: ne:n a:mo nikita kox kitehtekih kowtati:l, Pané: kanah. oso ke:meh i:n kalkowit, seki kihtowah *que** kualtia para ne:n kale:walmeh A:mo *seguro porque** teltohtomaktik mochi:wa yo:n. wa:n para taihtiyo:meh, nochi yo:n, nochi yo:n kiliah tate:nilpil. Ke:mah. Yo:n a:mo, a:mo kualtia *porque**, E:mah. Ta:nka:yo:tsi:n nochi kikuih pero pos neh a:mo nikita ne:n a:mo ke:man nikita ihko:ni. Ke:..., ne: a:mo *porque** mochi:wa se: kowit mets..., we:i ne:n itsi:ntan n' kowit weh..., tomaktik mochi:wa wa:n ahko pos a:mo wel kitekith *ramas**, yo:n a:mo, a:mo kualtia para kalkowit, kikuih kalkowit ke:meh i:n kowkone:t sah mochi:wa. Ke:mah. E:mah, *porque** ne: we:i semi mochi:wa wa:n ahko pos a:mo wel kitekih n' ima:..., n' ima:yo. Pos yehwa yo:n neh a:mo nik..., a:mo nik..., nikitstok *de que** yo:n E:mah. Sayoh nte:kakilia ihkó:n pero neh a:mo nikitstok de yo:n kox Ka:n kachi se: kita yo:n, a:mo s..., a:mo se: kita okachi. Kikuih para kalkowit. Nikita ki..., kitekih ihkó:n kiketsah, seki selia. *o** seki selia wa:n seki a:mo no: nochi selia. Ke:mah, ka:n nochi selia, ka:n nochi selia. A:ah, pero yehwa yo:n kikuih ka:nsá: ika ne:n tatsakuah. Ke:mah. I..., n' *irama** wa:n ki..., nochi n' imahma:yo kitekiliah wa:n kikehketsah, pos kihtowah *que** selia pero a:mo nochi. Ka:n nochi selia, ka:n nochi selia. A:ah. Para kowtati:l a:mo, a:mo nikita, a:mo nikita. Pos pané: kachi ka:n, ka:n ke:n..., kitehtekih kowit ika yo:n, ta:ká:n a:mo xo:tak. Yehwa yo:n, te:..., ke:masá: seki a:mo xo:ta. Ke:mah. A:, wa:n yo:n semi eti:k yo:n kowit, a:mo se:..., a:mo se:..., A:mo xo:ta seki. Xa: kachi kuehkuecha:wak *o** xoxowik, a:mo, a:mo niman wa:ki. Ke:... E:mah, yehwa yo:ni. Ke:mah. Pos yehwa sah ka timonohno:tsah ika i:n, n' kuomeh ke:ní:w n..., nejo:n mochi:wa Ke:mah. Pos ne:chakas moto:ka:y, ki:ní:n n' timono:tsa, ka:n tiwa:le:w. Pos ni..., nimono:tsa niErnesto Vázquez, de San Miguel Tzinacapan. Pos nehwa nimono:tsa Anastacio Nicolás, no: *igual** niwa:le:w de ompa ne: xola:lpan de San Miguel Tzinacapan. *Ajá**. A:, *bueno**.