*Bueno** Rubén nejo:n tikihtowa, *bueno** yekin nimitskakilihtoya tikihtowa *que** tiki:xmattok, se: tsapot kito:ka:ytiah *tsapocorona**, n'neki xine:chtapowi ka:ni n' onkak, ke:niwki n' ita:kilo, ox i:ksá: tikua:ni wa:n ke:mania:n ne:n ta:ki oso xo:chiowa. *Pues** yo:n *zapote corona** tikihtowa, a:mo kachi kanah se: kiahsi wa:n a:mo kanah kemih..., semi nikita, sayoh sepatsi:n niahka nitemo:ka nika:wí:n paratani ni..., nia:ya:ni wa:n nikitani onkak pero sekotsi:n s..., seko sah, a:mo kanah ihkó:n mah tikihto:ka:n sanipa mah, mah onka. Nika:n talwiah se:, se: xola:ltsí:n nika:n Ziltepec talwiah, *solamente**, sayoh ompa sah nikitaka neh se:, se: kowtsí:n, *hasta** a:man onkak. Yo:n neh a:mo nikmatia ke:ní:w mono:tsa, se: n..., se: no..., se: nowa:mpo:y n' ompa ne: wa:n pe:wak n' tahtania, nikilia, *bueno** nikilia i:n kowtsí:n ke:ní:w mono:tsa nikilia i:n *porque** nikitak ta:ktok, kipiaya se:, kipia se: ita:kilo, o:me ita:kilotsi:n, ne:..., yeh ne:chto:ka:ytilih, pero a:mo nikmati ke:ní:w ma:se:walkopa *porque** yo:n *zapote corona** ki..., yo:n powisneki ke:meh eskia tikihtowah n' tehwa:n koyo:to:ka:it. Pero tehwa:n ihkó:n tiki:xmatih, pero xa: no: kipias n' ima:se:walto:ka:ytsi:n ke:ní:w *mero** eski ne:n ito:ka:y. Yo:n mochi:wa *este** n..., n' ompaka ne:wí:n nikitak, pero a:mo kanah semi nikita neh wa:n sayoh seko motano:tsa Ziltepec, a:mo n'mati, a:mo n'mati xa: no: tiki:itani, ke:meh ompaka ne:wí: no: tisempano:tinemi no: n' teh. Ke:mah, no: nikitani, pero neh a:mo ke:man nikua, a:mo ke:man, a:mo n'mati ke:niwki we:lik. Wa:n a:mo no: ke:man nikita ke:niwki n' ixo:chio, ¿teh xa: tikitani? *Pues** n' ixo:chio, n' ixo:chio neh sepatsi:n nikitaka no:, *apenas** xo:chiohtoya, n' ixo:chio ke:meh yo:n *hule, hulexo:chit**. A:mo n'mati ox tiki:xmattok n' *hulexo:chit**, ihkó:n tamati ista:k wa:n *medio** wehwe:weyak n' ixo:chiotsi:n. Ike:span de n..., i:n, se: i..., ka:mpa i..., imahmaxaltsitsi:n ikehke:span mota:lia yo:n, yo:n xo:chitsí:n. Wa:n ita:kilotsi:n moskaltia wehwei, wehwe:i moskaltia wa:n tsihtsitsikiltik. Tsihtsitsikiltik tikihtowah tehwa:n mahyá: yo:n mahyá: yo:n kipia wihwits..., wihwitsyoh, yehwa n' tehwa:n tikil..., tehwa:n tikiliah its..., tsihtsitsikiltik, wihwitsyoh. Wa:n wehwei, wehwei ke:meh, xa: ke:meh, a:mo n'mati kox tiki:xmati yo:n kiliah *este**, seki tsapot ata nomono:tsa *guanábana**, yo:n ihkó:n tamati, pero ne: no: taman, *porque** no: taman ixiwyo. Wa:n yo:n ki:xmatih *por zapote corona**. A:mo nikmati ke:ní:w we:lik, sayoh nikitan..., nikitaka, nikitani ke:ní:w n' ta:ki, ke:niwki n' ixiwyo, ke:niwki n' ikowyo, pero a:mo ke:man nikekowa:ni ke:ní:w we:lik. ¿Ke:niwki n' ikowyo wa:n ixiwyo? N' ixiwyo *medio** ma:n..., mahyá: tikihtowah tehwa:n mahyá: ma:n..., ma:neh..., ma:nehnextik. Ma:nehnextik n' ixiwyo wa:n ma:pa:pata:wak wa:n ikowyo, n' ikowyo *este** pos mahyá: e..., tikihtowah *este**, ahalaxtik n' ikowyo wa:n ixiwyotsi:n no: ahalaxtik n' ixiwyotsi:n, sayoh ma:we:weyak tepitsi:n. Ke:mah. ¿Wehkapantik mochi:wa i:n kowit? Yo:n ke:mah we:ikowit moskaltih, neh nikit..., neh a:mo ke:man nikita n' kowkone:meh ke:ní:w n' *cuando** moskaltia, pero neh nik..., niki:i..., pe:wa niki:xmati yo:n kowtsí:n, ne: ke:man ya, we:i kowit. We:ikowit moskaltih wa:n yeh a:mo nike:..., a:mo nikmati ke:ní:w n' *cuando** pe:wa moskaltia, ke:ní:w yo:n, kox, kox iteyotsi:n kito:kah de yo:n tsapot *o** ke:ní:w n' ixwa, a:mo nik..., a:mo ke:man nimits..., a:mo ke:man ni..., nikitani ihkó:n para nimitsili:s ke:ní:w wa:n ke:ní:w para kixwaltiah yo:n kowtsí:n. Pos pané: yehwa sah, neh nik..., ke:meh nimitsilia a:mo semi niki:xmati pero teh okachi tikitani wa:n tine:chtapowih. A:xka:n xine:chilwi ke:ní:w moto:ka:y. Oksé: te:chpolo:to, *este** a:mo no: nimitsilwih, nejó:n kowtsí:n a:mo nikmati, a:mo no: nimitstatsi:ntokih xa:, tikitani ne:wí:n *más** tanikua:kopa ya ke:meh ka:mpa yo:n neh nimitsilia nikitaka, xa: tikitani kanah ika *más** onkak ompaka ne:wí:n, neh nikitak *solamente** sayoh sekotsi:n sah nikitak n' onkak yo:n kowtsí:n. A:mo nikmati xa:, xa: tikitani ne:wí:n *más** tanikua:kopa, *más este**..., onkak, xa: kachi moahsi ok. Kanah, neh ka:n no: niki:xmatia, i:pa sayoh ompa yo:n ka:mpa teh tikihtowa no: tikitak, neh no: ompa no: nikmattok *que** ihkatok yo:n kowtsí:n. A:mo, a:mo kanah ne: okachi nikita, i:pa ompa sah. Pos ke:mah, neh nikita semi tasohti. Pos i:pa yehwa sah yo:n ika timonohno:tskeh wa:n no: niknekia, nimitstatsi:ntokia:ya *porque** no: niknekia nikahsika:matis, *que** xa:, xa: tikahsika:mattoya n' tehwa:tsi:n ke:ní:w yo:n, ke:ní:w we:lik wa:n ke:niwki ne:n ita:kilotsi:n, pero komohkó:n no: iwki sah n' ke:meh neh nikmati pos neli a:mo kachi se: kahsi, ka,.., a:mo kachi, komo, a:mo kachi kanah semi se: kahsi yo:n kowtsí:n..., kow..., kowtetsí:n. *Pues** miak tasohka:matik, yehwa sah yo:n tatsi:ntokalis. Neh nimono:tsa niRubén Macario Martínez, de Chilcuauhta, nipowi nika:n San Miguel.