Ne:chtapohpolwi neh na:nah n'neki nimitsnohno:tsas *este** ika seki xiwtsitsí:n, tein tehwa:n tiki:xmati a:mo nikmati tehwa:tsi:n ox no: tiki:xmati *lo que** tein tehwa:n tiki:xmatih. Onkak ata seki xiwtsí:n itech mi:lah ke:meh i:n ka:mpa moskaltia, ka:mpa mi..., tawi:tekih *o** takelpachowah ya ata, tami a ne:n, tato:ktsí:n *cuando** ki:sati a, ata: ki..., ki..., moskaltia seki, seki x..., xiwtsí:n ihtikohkoyoktik, neh niki:xmati *que** mono:tsa ta:tapits, a:mo nikmati ke:ní:w n' tehwa:tsi:n tikto:ka:ytia. Yehwa yo:n neh nikneki nikmatis ke:ní:w tiki:xmati tehwa:tsi:n, ¿ke:ní:w mono:tsa? Pos neh nik..., neh i:pa no: niki:xmattok, pero neh note:iskaltihka:w i:pa nika:kakilia:ya ihkó:n ne:chilia:ya kihto:waya *que, que** yo:n kihtowa kowa:t itapi:ts, iwki neh ne:chilwia:ya. Wa:n neli no: niki:xmattok i:pa neli mochi:wa ka:mpa nejo:n neli de yo:n se: tato:ka wa:n de takelpachowah neli mochi:wa ya. *Ajá**. Wa:n tehwa:tsi:n ke:meh i:n tiki:xmati yo:n xo:ch..., yo:n xo:chi..., *bueno** yo:n ta:tapi:ts para toni n' tik..., para toni n' kualtia nejó:n *este**, ke:ní:w s..., para toni n' se: kitatekiwtia, mahyá: tikihto:ka:n tehwa:n i:pa para a:wil sah *o** teihsá: ihkó:n ki..., kichi:waltiah. Pos neh n'mattok i:pa, i:pa para yehwa yo:n para a:wil sah, a:mo n'mati komo para teihsá: *más** nejo:n se: kikui, neh iwki sah yo:n nikmattok. A:, wa:n *este, bueno** neh no: ihkó:n nikmati, neh no: niki:xmattok, neh niki:xmati *este** ta:ta:pits. A:mo n'mati tehwa:tsi:n ke:ní:w tikihtowa kow..., kowa:..., kowa:ta:tapi:ts. Kowa:ta:tapi:ts. Ke:mah. Pos tehwa:n tiki:xmatih neli ke:meh i:pa sayoh para a:wil sah, ke:meh *cuando** tehwa:n timoskaltihkeh tikwelitayah semi tia:yah ke:meh i:n mi:lah, E:mah, neh iwki, neh iwki nejo:n nikto:ka:yi:xmattok *que** kiliah kowa:ta:tapi:ts, a:mo... wa:n tiktekiah wa:n ika ti..., ika tima:wiltia:yah, tita:tapi:tsayah. Ata: ihwa:k *cuando** yo:n se: ki..., tepitsi:n mah se: kiteki se: tsikitsi:n wa:n mah se: ki..., mah se: *kimedio** te:mpatacho tepitsi:n, wa:n mah se: kipi:tsa kualtsi:n kakisti. Ke:mah, ta: yo:n ihtikoyoktik. Yehwa yo:n wa:n E:mah. wa:n yo:n *este** tik..., tiki:xmatik n' tehwa:tsi:n de ka:na..., de ka:nachi xiwit pe:wak tikita yo:n xo:chi..., yo:n xiwtsí:n, ¿i:pa onkaya tak *este** achto ya, ka:n tikmati? Pos tak i:pa onkak pero neh a:mo niki:xmatia, neh pe:wak niki:xmati *de que** note:iskaltihka:w katka ne:chili:aya ke:ní:w mono:tsa ihwa:k a ne:chne:xtilih yehwa. E:mah. Pero pos i:pa onkak *desde** ne: ke:man, i:pa mochi:wa pos ta *de que** nejo:n ka:mpa se: tato:ka pos i:pa mochi:wa. I:pa onkak. Ke:mah. Ke:mah eski *porque** neh niki:xmatik i:pa ni..., ke:meh katka nipili, a:xka:n nikpia no:, no: nikpia *este**, o:me powal wa:n kaxto:l, kaxto:loye:yi, o:me, o:me xiwit. wa:n neli yo:n xiwtsí:n a:mo ke:man poliwi. sanoke nochipa onkak. Nochipa onkak *hasta** a:man nikita neh ke:meh i:n tiowih ihkó:n mi:lah ttachiatih nikita nochi yehwa yo:n xo:chitsí:n. Ke:mah, nochipa onkak. Pos... ¿Wa:n ke:niwki n' ixiwyotsi:n, teh, tehwa:tsi:n tik... tik..., tikitani no: komohkó:n tiki:xmattok? Pos neh niki:xmattok n' ixiwyotsi:n mochi:wa kualtsi:n mahyá: ke:meh yo:n kowach ixiwyo ata. Iwki tahtamatisneki, sayoh kowachxiwi..., yeh tihtila:wak wa:n i:n kahkanaktik wa:n ahalaxtik. Wa:n ixo:..., no: xo:chiowa *o** ke:ní:w yo:n? Xo:chiowa pané: ihista:k n' ixo:chio, a:mo nikye:kelna:miki ke:ní:w, pero xo:chiowa no:. ¿Wa:n de yo:n xo:chiowa no: t..., a:mo tiki:xmati n' iteyo kox no:, no: teyowa? Yehwa yo:n a:mo, a:mo ke:man nikchi:wa *cuenta** ox teyowa pero niki:xmattok no: n' ixo:chio pisi:ltik n' ixo:chiotsi:n. E:mah, ta: xo:chiowa no:. Wa:n yo:n xo:chitsí:n i:pa para yehwa sah yo:ni n' kualtia *o** xa: tel..., xa: *este** sentaman i..., sentaman iwi:..., kitatekiwtiah. Pos yo:n a:mo nikmati neh, neh i:pa niki:xmattok *que** yo:n xo:chiowa sah pero a:mo n'mati komo tehsá: kualtia para teihsá: se: kikuis. E:mah, iwki sah neh yo:n niki:xmati. Ke:mah, *este** onkak ata seki xiwtsitsí:n tikihtowah tehwa:n mahyá: xiwit sah *o** mahyá: para a:wil sah pero, se: sepa tehwa:n ki..., to..., *towehka:wkayo:a:...**, we:ita:twa:n kitatekiwtia:yah para teihsá: pahti, pero yo:n a:mo se: kimati neli xa:, xa: *este** kualtias teihsá: pahti, a:mo se: kimati sah neli, ke:meh i:n a:mo ke:man tiktatekiwtiah n' tehwa:n pos neli a:mo se: kiahsika:mati. *Este**, wa:n i:pa yehwa sah yo:n tik..., tikmati *casi** n..., ke:ní:w mono:tsa wa:n para toni *sel...**, para toni n' kualtia, i:pa yehwa sah para yo:n tikihtowa para ta:tapi:ts sah. Ke:mah, neh i:pa yehwa sah yo:n nikmattok, a:mo n'mati ox teihsá: para más** se: kikui *porque** a:mo, a:mo nikmati neli yo:n, niki:xmattok sah neli yehwa sah yo:n xiwtsí:n. I:pa yehwa sah. ¿Wa:n yo:n mochi:wa ka:mpa, ka:mpa se: kinekis *o** no: yetok sah kahka:ni mochi:wa? Pos mochi:wa ka:mpa ke:meh yo:n i:pa se: tato:ka wa:n neli de yo:n takelpachowah ya pos ompa ya yo:n *después** yehwa ya panki:sa nochi. E:mah. A:mo nikmati kox xa: sentaman, sentaman *este** tik..., timo..., ika timohno:tsaskeh, ika de yo:n xiwtsí:n *o** xa: i:pa yehwa ya sah, pané: nikmati pané: yehwa sah yo:n tein kualtia. Yehwa sah. Pos para neh yehwa sah no:. Pos no: kuali, *este** ne:n, neh nim..., nikneki nikmatis de ka:ni n' tehwa:tsi:n tiwa:le:wa. Neh niwi:tsa de San Miguel. San Miguel, ¿ke:ní:w moto:ka:y? María Salazar Osollo. No: kuali, neh nimono:tsa niRubén Macario Martínez, neh no: niwa:le:wa de nika:n Chilcuauhta, *mismo** tipowih n' ompa San Miguel, sanoke tehwa:n tinemih itech ne:ka *este más** chikopa ya tepitsi:n. Ke:mah. No: taman ya. Ke:mah. Ke:mah pos no: taman ya motano:tsa, pero pos tipowih nochi San Miguel. Neli, ihkó:n. Pos miak tasohka:matik, yehwa sah yo:n ika timonohno:tskeh. A:mo teihsá:, tasohka:matik ke:mah no: n' teh.