Pos kintsi:n kuali tine:chili:s nijo:n katí:n tiki:xmati yo:n witswa:wkilit. Pos wa:wkilit niki:xmattok. ox we:lik oso a:mo we:lik. Pos niki:xmattok witswa:wkilit, a:mo semi wehkapania, telwehkapan mochi:wa se: *metro** sah. Wa:n pos niki:xmati neh pero a:mo ke:man nikua *porque** witsyoh wa:n seki kihtowah kikuah kichih..., kimanah, mahyá: wa:wkilit yo:n kinamakah ne: Kuesala:n, pero a:..., neh a:mo ke:man nikua yo:n, yo:n witswa:wkilit, nikita kikuah tapialmeh, kikuah ke:meh *caballo**, ke:meh kua:koweh pos ki..., kikua n' i:n witsti pero pos i..., kikuah ma:ski wehwe:y..., wehwe:wet a, wehwei a ne:n kilit. Pos yeh a:mo tamati kikua. Ke:mah, *porque** tehwa:n a:mo ke:man tikuah *porque** pos ke:meh nejo:n witsyoh, E:mah, witsyoh, n' tehwa:n a:mo, a:mo ke:man tikuah yo:n witswa:wkilit. Pero kihtowah *que** we:lik, tte:kakiliah pero a:mo ke:man tikuah n' tehwa:n. Pos neh ne:chilia ne:n nota:tahwa:n *que** we:lik pero yo:n i..., n' imahma:sehselo de yo:n tsikitsitsi:n ihkó:n, n' imah..., mahma:..., n' imahma:yo. E:mah. *Pero de mero** ne: ka:mpa etok miak, tekpa:ntok witsti, a:mo wel se: kikua. Miak witsti kipia imahma:tsa:la:n. Momiwts..., witswa:wkilit nijo:n ki..., kitamo:tah ne:wí:n wa:n ke:masá: ipaniá:n se: taksa se: mometskalakilia witsti. Te:witswia, te:witswia. Wa:n yehwa yo:n a:mo A:mo we:lik tak ne:n, *casi** tak, *siempre** se: kimowilia porin ne:n witsti, witsti n... Porin witsti, porin mahyá: *pescado** no: o..., wihwitsyoh Wa:n pos n' iteyo yeh nijo:n, moka:wa ne:n sehselik ihkó:n, mochi:wa ihkó:n ne:n mo..., mo..., ihkuí:n de we:weyak. Ke:mah, ke:meh i:n, ke:meh i:n wa:..., i:pa wa:wkilit, ke:mah, ihkó:n xoxoktik wa:n Xohxoxoktik. De chika:waya no: ti:ltik n' *isemillita** tsiki..., tsikitsitsi:n. Kachi tsikitsi:n *que** a:mo mahyá: wa:wtet, ihkó:n *merito** ne:n iteyo yo:n. Tsikitsitsi:n. witswa:wkilit. E:mah, tsikitsitsi:n wa:n tihti:ltik n' iteyo. Pos neh, neh nikmati ne:n ixwa ne:, ka:mpa onkak *solame...**, ka:mpa se: tato:ka. Pos komo mochi:wa kaltsi:ntan, kaltsi:ntan mochi:wa, itech ohte:n moch..., mochi:wa yo:n xiwit. Ka:mpa se: tato:ka, onkak kalts..., *o** kaltsi:ntan nijo:n ixwa. Ixwa wa:n Mochi:wa. pos a:mo no: kachi kka:wah kaltsi:ntan ka:mpa, A:mo, se: kimowilia pero, *cerca porque** porin yo:n kone:meh ne:nemih, paniá:n taksah, wa:n mometskalakiliah n' witsti. Se: mowitswia ika. *Porque** witsti ihkó:n tak de a:mo se: kita. Te:nchihchihkoltik. Ihista:k. E:mah, ihista:k. Wa:n pos yehwa yo:n se: kimowilia wa:n pos ne:n kilit neh a:mo no: ke:man nikua, pero ne: nota:tahwa:n te:chilia:yah, *que** welik pero yo:n imahma:xiwyo se: kite..., Imahma:tsitsi:n sah. se: kiki:xtilia. Ke:mah. Se: kki:xtilia wa:n pos yehwa yo:n, *demás** a:mo wel kimanah iwa:n ne:n nochi n' ikowyo *porque** ye:kwitsyoh, ye:kwitsyoh, ye:k se: mowihwitswi:s wa:n Wihwitsyo ata. Ke:mah. *Pues** yehwa yo:n ne:n pos neh nik..., nikitak yehwa n..., timolihtokeh tihti:ltik n' iteyo wa:n de xi:i:ni ihkó:n se: kitsetselowa xi:i:ni. Wa:n yehwa yo:n sentakui ihkó:n ixwa. Sepa ixwa ya, sepa ixwa ya. E:mah. Pos tak de n' tsikitsitsi:n, ihkui:ntsitsi:n xa: aya:mo witsyoh, aya:mo chika:wak witsti. Ke:mah. Pero de sepa wehweya ihkó:n ye:k..., ye:k..., ye:kte:kokoh witsti, *hasta** se: ima:ko kalaki i:n witsti. E:mah, chika:wak n' iwitsyo wa:n de takua:wak. E:mah. Yehwa yo:n se: kimowilia n' iwitsyo. Wa:n yo:n, yeh kualtsi:n ixiwyo, ma:ahalaxtik no:. Ke:mah. Pero nijo:n a:mo, a:mo, a:mo wel se: kikui *porque** te:..., te:wihwitswih. Wihwitsyoh. Telwihwitsyoh. Wa:n intsi:n ne:n pos yehwa yo:n neh nikmattok ki:ní:n, *de que** yehwa sah nijó:n neh nik..., niki:xmati Ke:mah. wa:n yo:n, *solamente** para neh a:mo nikmati ne:n, kox kualtia xa:, teihsá: kuah..., kualtia para pahti, teh xa: tikmattos ta:, pos neh a:mo nikmati *más bien** nik..., nik..., a:mo ke:man nikita ika mopahtiah. Pos neh nte:kakilia:ni *que** no: kikuih pahti, *que de** yo:n, ke:meh yo:n teihsá: kokolis kipiah n' tokni:wa:n ke:meh yo:n, ke:meh yo:n kiliah tihtiwa:ki, ki..., seki kiliah *escarlatina**, pero yehwa yo:n tihtiwa:ki ika mo..., mo..., mo..., ika ma:ltiah tamanal, pero a:mo sayoh se:..., se: taman sah, yehwa sah yo:n witswa:wkilit, miak taman witsti nochi, miak witsti kinelowah wa:n ika ma:ltiah no:, para kinka:wa n' kokolis. No: pahti kikuih, te:wa:n no:. No: te:wa:n ki..., kitila:nah komohkó:n kite:mowah kiliah tanechiko:lxiwmeh iwa:n miak taman witsmeh, ne:, yehwa yo:n te:wa:n kitila:nah yo:n witswa:wkilit no: *compadrito**. A:, kese:..., kise:nmanah ya. Yeh ke:mah, ne: kisen..., kinech..., kinechikowah miak taman witsti, wa:n kinechikowah, seko sah kita:liah wa:n ika ma:ltia n' a:kin mokokowa. Yehwa yo:n pahti no:. A:, no: pahti. Para ika, ika ma:ltiah sah. Ke:mah, ika ma:..., pahti no: *compadrito**. Pos yehwa yo:n a:mo nochi se: kimati *compadrito**. Ke:mah, pero miak taman, nochi n..., nochi witsti tein witsti nochi ka witsti nochi kikuih para teihsá: pahti ki..., kikuih. E:mah. Nika:n tmotapowihtokeh pos tihtiah. ¿Wa:n yo:n witsti nijo:n pohposteki de kimanah tak? *Este** k..., xoxoktia, de kimanah xoxoktia. wa:n ke:mah *de que..., de** ki:sa ya pos ne: mahyá: tamanaltia *porque** tamanal ya. Wa:n yo:n ki..., kin..., kinta:liah n' impanko oso ika kina:ltiah sah? Ika kina:l..., ika ma:ltiah, ika ma:ltiah n' a:t, n' a:t sah *porque** n' iwitsyo pos a:mo wel ika moxakualowah ke:mih witsyoh, soh kipanta:liah sah witsti wa:n nochi, nochi tanechiko:l witsti, nochi miak taman witsti, para nejo:n ki:sa n' kokolis n' a:kin mokowa. Pero a:mo sayoh, a:mo se: taman sah, miak taman witsti kite:mowah de miak taman, Wa:n yo:n witsti de onkak ne: nikahkuí:n. Wa:n yo:n a:mo, a:mo xi:i:ni itech ne:n a:tsí:n ne:n iwitsyo, a:mo ki:sa. A:mo ki:sa, ta: pos takua:wak, mo..., kimanah n' a:tsí:n wa:n kimolo:ntiah ompa moka:wa n' iwitsyo *como siempre** itech, a:mo ki:sa. A:mo ki:sa. A:mo k..., a:mo wel, a:mo wel se: mowitswia ika *porque** m..., takua:wak ompa pi..., yetok itech n' iwitsyo, itech n' ikowyo, a:mo, kiki:xtiah xiwpach wa:n moka:wa chipa:waka:tsí:n, ika ma:ltia ya n' a:kin ne: kokoxkeh. Ke:meh yo:n se: kimowilia mah se: ki..., se: ipanko moka:was nochi n' witsti. Ke:mah. A:mo, a:mo ki:sa yo:n. A:mo. Mani sah wa:n ki:sa n' ichika:wka:yo n' i..., ne:n kiltsí:n wa:n moka:wa, mochi:wa pahti a, de miak tanechiko:l ya, mochi:wa pahti a, mosempale:wiah ya. ¿Wa:n yo:n no: kikuah ne:n chiktehmeh n' iteyo? A:mo kikuah yo:ni, pisi:ltik wa:n metstsikitsitsi:n a:mo kikuah chiktehmeh yo:n. Iwki, ta: kikuah kihtowa, a:skameh n' kwi:kah pero yehwa yo:n kimoya:wah xina:ch. N' a:skameh. Pos neh a:mo ke:man no: nikita mah kikua ne:n chiktehmeh, ihkó:n nikita ne:n, A:s..., e:..., a:skameh n' kimoya:wah n' iteyo. A:mo kikuah, tsikitsitsi:n. ka:ns ika onkak ihkuí:n de kue..., wehkapania ihkó:n, seki wehkapania ihkó:n. Ke:mah wa:n moi:xpilo *de que**, *de que** teyowa mi:xpilowa wa:n n' teyowa pampi:xowi wa:n wa:ki a de chika:waya ne:n witswa:wkilit. Wa:ki wa:n ise:lti wetsiti a de wa:ki. Ise:lti wetsi a, ise:lti wetsi meh metsehema:nia wa:n ompa tamo..., ompa xokoya. Wa:n yo:n... Ke:mah wi:tsa sepa seki n' ipilwa:n, *más** miak a n' e:wati. Miakka:n e:wi ka:mpa xi:i:ni n' iteyo. E:mah. Ke:mah, miak a m' po:le:wa. Ke:mah, ke:meh a:mo, a:mo semi tel..., tel..., telkualtsi:n yo:n xiwit pos se:..., a:mo mone:neki, telne:nke:n ixwa. Wehka ke:meh ne:n xi:i:ni n' iteyo wa:n ompa ixwa ya, kachi ka:mpa paniá:n. Nochi ompa ixwa ya, nochi ompa ixwa ya. Kachi, kachi kwelita. Ma:ski teixko ixwa, tepitsi:n kuecha:wtok ixwak ya. Wa:n yo:n ixwa ka:m..., ma:ski tahsoltampa ihkó:n wehka. Ke:meh neli pos yo:n witsyoh, yo:n a:mo mone:neki yo:n xiwtsí:n. Pos yehwa yo:n neh no: nikmattok, yehwa sah yo:n nijó:n neh nikmati ki:ní:n seki para Ke:mah. seki kihtowah ki..., tekih pero yo:n imahma:yo, pero ne:n ikua:pan a:mo wel kitekih *porque** telwitsyoh. Porin witsti. Pero neh a:mo ke:man nikyekohtok ihkó:n, sayoh kihtowah n' tota:tahwa:n *que** we:lik. Ke:mah. We:lik no:. Neli nte:kakilia kihtowah we:lik neli, pero neh ka:n ke:man nikua no:, pero nite:kakilia *que** we:lik. Ke:mah. Mah se: kimati, mah se: kimati. Pos yehwa yo:n nika:n timolihtokeh para no: mah se: kimati, ki:ní:n ox ma:nsá: se: kinekis pos kuali se: ki..., kitekis. Kuali se: kitatekiwtia. Se: kitatekiwtia, pero pos onkak ne:wí:n A:, ke:mah, pos, kaltsi:ntan, ne:hkuí:n kaltsi:ntan a:mo kachi kka:wah *porque** pos ke:meh yo:n witsyoh. Porin witsyoh. *Hasta** se: yehwa ipaniá:n se: taksa komo s..., a:mo se: kipia se: i..., itekak ne: se: mometskohkoyo:ni:s. Se: mowitswia wa:n yo:n semi takua:wak no: n' iwitsyo no:. Ke:mah, pos..., Takua:wak. neh yehwa sah *compadrito** i:n. Pos no: *igual** neh, yehwa sah yo:n. Pos kuali tine:chakas ne:n moto:ka:y, ka:n tiwa:le:w wa:n kiní:n Pos neh nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n niwa:le:w nika:n San Miguel Tzinacapan. A:, pos neh ni..., nika:n timonohno:tstokeh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, no: de San Miguel Tzinacapan. *Compadrito** pos tasohka:matik.