¿Tiki:xmattok ne:n mowih? *Este** niki:xmattok. E:mah. Onkak. ¿Ke:niwki? *Este** ma:pihpitsa:wak, e:mah wa:n *este** ne:, sayoh n' a:mo no: wehkapan mochi:wa, semi wehkapan ke:..., ke:meh se: *metro** wa:n tahko. Wa:n xo:chiowa. *medio** chihchi:chi:ltik n' ixo:chiotsi:n, *más o menos** ompakawí:n. *porque, sea** tehwa:n a:mo, a:mo tika:wilchi:wah *porque** no:, kualtia para pi:piltsitsi:n ika kina:ltiah. E:mah, *serbirowa para** n..., nejó:n tikiliah n' tehwa:n *este**, yo:n pi:pilkone:meh seki xohxole:wih *o** no: wel *este**, tepitsi:n ika kinkanchala:niah, para a:mo *este** kinkui nejó:n kokolis *este** tikiliah n' tehwa:n *este**, pos *escarlatina** tikiliah. E:mah. *Este** ihkó:n *este** ika timo..., ika timopahtiayah nejó:n tein *cuando** a:mo onkaya ne:, achto n..., ne:n nejí:n tikiliah n' tehwa:n pahti n' tein nekintsi:n mone:xtihtok yankuik. E:mah. To..., *este**, yo:n tehwa:n ne: tikpiah n' ompa ne:, kampa no..., nokahfe:ntah onkak nejó:n, xiwtsi:ni, *porque** a:mo, a:mo *tikmalchi:wah porque** neli nik..., *serbirowa para** se: kimolo:ntia n' ompa ne:n a:tsí:n, wa:n kuali se: tai. E:mah, yo:n a:mo ne:, a:mo teh kipia *este veneno**, nio:n tei, sanoke *hasta** no: kuali tei:n wi:tsa para, teihsá: kokolis pos mitschipa:wa. E:mah. Tehwa:n ompa ne: pos neli, *hasta** tehwa:n i:n tiwehweikeh kuali ika se: ma:ltia, a:mo, a:mo teh *este** onkak, tikihtowah xa: t..., xa: te:chchi:wili:s *daño**, *sino que**, tik..., *más este** kuali timo..., tikpiah se: *este provecho para** y..., nejo:ni ika tik..., tiketsah se:, tech se: kom..., se: ko:mit, ompa t'panta:liah se: r..., se: *ramita** se: kitekiti wa:n se: kipanta:lia wa:n *a veces hasta** ke:meh i:n, yo:n tika:wah mah se:wi a para ika se: ma:lti:s. E:mah. Ika se: mopahtia. Ne: pil..., yo:n pi:pilkone:meh *igual**, ika se: kinahmowia se: kina:ltia. wa:n yehwa yo:n name:chilia n' tein, yo:n kowtsí:n pos *este**, pos a:mo teh *serbirowa para** teihsá: kuopihpitsaktsitsí:n. E:mah. Pero pos yeh yo:n neh niki:xmati i:pa yehwa no: ika ti..., timopahtihkeh. E:mah. Ika tima:ltiah, *a veces** tsiktsi:n se: tai, wa:n *siempre** yehwa nochipa titaih. E:mah. No: tiki:xmattos teh yo:n wichí:n, *igual**. no: te:chchipa:wa semi. E:mah. Wa:n *este**, pos yo:n kowtsitsí:n pos a:mo tika:wilchi:wah, *sino que**, no: *igual** ke:meh i:n, i:n kua:kualaxiwit, tiktamo:tas selia *porque** no: *este**, monalwayo:tia ompa. Yo:n a:mo kineki semi mah se: kito:ka *sino que** sayoh xtamo:ta sah wa:n monalwayo:tia, ompa sepa selia. E:mah. Yo:n owih semi *este**..., pos pahti para tehwa:n tikuih, *o sea** neh niki:xmattok *porque** tikpiah n' *mata**. E:mah. Wa:n pos neh yehwa yo:ni n' *matita** nik..., nikpia yo:n *plantita** para m' pi:piltsitsi:n, Ke:mih i:n miakeh yowih, ki:satih, kihto:s, mah nikinimaka pos nikin..., nikintayo:kolia. Ke:mah, nikintekilia se: *rollito** wa:n nikinimaka. Wa:n ke:mih kimattokeh pos neli pahti nikpia pos ne:ch..., ne:chkui:li:tih no:. E:mah. Neh yehwa yo:n *este** ika timonohno:tsah i:n, i:n *ratito**. ¿Wa:n ka:nachi taman onkak? *Pues** neh niki:xmati i:pa se: taman sah. Se: taman sah yo:n nochipa *este**, a:mo n'mati, seki kihtowah ki..., o:me taman. *Pues** neh no: nikihtowa *que** tak xa: neli eski *porque**, tikitah seki kowtsitsí:n no:, *mismo** yehwa pero, pos se: chi:chiko, neh niki:xmati kachi we:wehitsitsi:n por..., nikwa:lkuia ya i:n ke:man, *cuando** tikpiayah se: i:pa. E:mah. Wa:n seki nikka:wako nika:n i:n nika:n i:n titalwiah *este** Acaxiloco, se: ta:totsi:n i:pa kikui, *especial**, neh no:, no:, ika ki..., *nechencargarowilih** se:, se: *royal**, se: *rollo**. Kichihchi:wa *este**, kimana kualtsi:n wa:n kichihchi:wa ki..., kita:lia itech ne:n i:n *frascos** wa:n kinamakaki ampó:n. Xa: tiki:xmattos, pero a:mo no: nikto:ka:yi:xmati se: ta:totsi:n ika tekiti. Nejó:n owih, semi pahti no:. E:mah. *Pues** iwki ne:n neh name:chilwia wa:n *pues**, yo:n a:mo teh tikihtowah ti..., kualtia **para corral porque** a:mo, i:pa iwki *para especial este**, *plantita para medicina**. E:mah. *Bueno** pos komo nochi a i:n mowih, te:chilwi moto:ka:y wa:n moxola:l. Pos, neh *este** nimono:tsa Filiberto Hernández Rosario, niwi:tsa nika:n *este** Tecoltepec. E:mah. *Este**, niwitsa *por este..., que...**, para timonohno:tsatih i:n tahto:l. Ke:mah.