Pos ts..., nika:n nimitstahtani:ti *compadrito** x..., kox tik..., tiki:xmati yo:n xopilkowit. ki:ní:n mochi:wa, ki:ní:n, ki:n, ton kikua *o** kualtia para se:, s..., e:wi ihkó:n oso se: ke:wa ihkó:n tawa:tsal oso a:mo, para ton se: kikui nochi tikuiskeh para kowtsí:n oso para se: ki..., kowtati:l, nochi kuali tine:chili:s *compadrito**. Ke:namo *compadrito**, yo:n niki:xmattok yo:n xopilkowit kiliah, xopilkowit kito:ka:ytiah *porque** nejo:n, ta:ki mo..., mokihki:tski:tskia n' iteyo ye:ki:xkich mopilowa teli:xkich, no: iwki kiliah xopilkowit. *bueno** xop..., xopiltet n' kiliah, pero ika kito:ka:ytiah xopilkowit ya. Yuhki kiliah xopil, porin tel..., telolo:chta:ki, tel miak mopihpilowa yo:n, ika, iwki ki..., kito:ka:ytiah ika, de ita:kilo. Wa:n yo:n nejo:n moskaltia, a:mo semi wehkapan, telwehkapan, telwehkapan moskalti:s ma:kui:l *metro** n' tein wehweikowit. Wa:n ima:y, ma:..., tepitsi:n ma:yehyewaltik wa:n motelma:ytia. Wa:n yo:n i..., iteyo, *cuan..., cuan..., cuando** i..., tepitsi:n *cuando** xo:chiowa, *medio** a:kohkostik tepitsi:n ixo:chio. Wa:n nejo:n *de que**, de pampi:xowi a n' ixo:chiotsi:n, pampi:xowi a ne:n kowtet xoxoktik mochi:wa yo:n, yo:n xopilkowtet. Ompa ke:mah, kua:tahtapa:ni a, n' i..., tahtapa:ni a, ki:sa ne:n iteyo pané: ehe:yi, ehe:yi ki:sa n' iteyo *porque** i:..., i:xehe:yi n' tapa:ni, wa:n ke:mah ne: moka:wa chi:chi:ltik n' iteyotsi:n, tein xopiltet, tein iteyo ya, kikuah chiktehmeh nokta ata, kie:kkuah n' chiktehmeh, wa:n no: *cuando, cuando** yo:n xoxowik ok, komo se: ki..., se: tato:ka, no: kuali kita:liah n' xina:ch, wa:n ka:pachowah ika para ne:, para tepitsi:n chichi:ya wa:n tsohya:k yo:n, yo:n xina:ch, *cuando** kito:katih ne: milah ya, a:mo kichkuah ne:n okuilimeh *porque**, chichi:ya wa:n tsohya:k n' ki:sa yo:n, ika kipahyo:tiah ne:n xina:ch *cuando** tato:katih ka:mpa tachkuah pe:sohmeh. Wa:n nejo:n, yehwa yo:n kualtia para kita:liliah xina:ch wa:n, wa:n nejo:n neli ne:, yo:n semi chichi:k wa:n tsohya:k. Komo se: tato:ka, ihkó:n ke:masá: ne:, nikimpale:wia, ke:mih i:n nte:pale:wia ke:masá: tato:kalis, ye:kse:ma:tsohya:ya wa:n ye:kchichi:k. Yehwa yo:n ne:n xopilkowit kita:liliah ne:n xina:ch. Wa:n nejo:n ka:n teh *serbirowa más, sólo para, para** pahti de yo:n ket..., ki..., kitaweliah ne:n xina:ch *o** kipahtiah ika para a:mo kikua:s ne: pe:soh kichkuas. *o** ma:pachin *o** takuatsi:n kichkua yo:n, yo:n xina:ch, kita:liliah yehwa yo:n, ka:pachowah. Wa:n nejo:n yehwa yo:ni tik..., tikiliah *que**, *bueno, que** kikuih para kipahtiah yo:n xina:ch para a:mo kichkua n' okuilin. Yehwa sah yo:n wa:n no: kualtia para ne:n, para kowtati:l a:mo okachi kikuih pero, pero no: kualtia, komo wa:kik kualtia se: kitehteki *o** se: kwi:ka, ki..., kwa:lkui para taxo:tas, no: xo:tas, no: ke:meh, ke:meh yo:n chalawihkowtsí:n. No: kuali xo:ta yo:n, yo:n kuow..., yo:n kuowit, pero mah kuali wa:kik, pero ka:n no: kachi niman wa:ki porin yo:n semi a:yoh no:, komo s..., kite:ntekkeh wa:n ta:lpan wetstok a:mo kachi wa:ki ata yo:n, semi, semi a:yoh. Wa:n, pero no: kuali tata no:, komo se: kwa:lkui, no: kuali tata. Yehwa sah niki:xmattok neh *compadrito** yo:n, yo:n xopilkowtet, xopilkowit kiliah. Pos nijo:n tak, kuali neh, neh nimitsili:s oso, nehwa neh nimitsili: ne: *compadrito, que**, pos nehwa nikmati nijo:n tine:chilihtoya nijó:n xina:ch, para xina:ch nijó:n nochi yo:n xopiltet, pos neh nikmati no:, *como que**, pos a:mo semi wehkapania nijó:n, tikiliah xopiltet. Xopiltet *porque** tikiliah xina:ch, de xi:nach ompa ne:n kit kita:liliah, wa:n pos neh nikmattok kimilowah, kimi:lowah, *cuando** tikchi:wati ne:n, *o sea** ne:n, totato:k tikta:li:tih ya wa:n tikuitih ne:n xiwtsí:n, wa:n tikimilowah. Tikmimilowah para, para nih..., ihkó:n *de que para** ixwa ya, pos ihko:ni mochi:wa ya, momehmela:wa ya. o:n de ne:n xina:ch, ihkó:n momehmela:wa ya. Ne: tikiliah yo:n xopiltet, nijo:n tik..., tikma:n..., tikma:nelowah ya, Yo:n xopiltet tahtapa:ni, chihchi:chi:ltik. Tahtapa:ni wa:n tik..., tikta:liliah ya ne:n xina:ch, wa:n yehwa yo:n neh nik..., nikita ke:mans n' ixo:chiyo, kualtsi:n ka:mpa momehmela:wa n' ikua:pan, n' ikua:pan ka:mpa ne:, ihkó:n motekpa:ntiw ne:n ixo:chiyo, tsikitsitsi:n, ihista:k, ista:k n' ixo:chio wa:n yeh ke:mah ye:kchichi:k, ye:kchichi:n n' ixo:chiyo, ne:n i..., n' iteyotsitsi:n wa:n tak no: chi:chi:k eski n' i..., n' ixo:chiotsi:n. Wa:n yo:n pos nijo:n, a:mo nikihtos teihsá: ki..., kikuitih para teihsá: tikchi:watih, yo:n *solamente para** tokowtati:l. Tokowtati:l tiktehtekih, wa:n seki tsikitsitsi:n hkó:n tikta:liah wa:n ne:wí:n ka:ns ika tikta:lihtokeh, komo wehka:w a, ki:sa n' ie:wayo, *mismo** yeh ki:sa n' ie:wayo wa:n pos yo:n semi kuali yo:n xopiltet. Yo:n xopiltet nijo:n, kiliah xop xopiltet *porque** yo:n tikuih, yo:n kualtsi:n ohololtik. xoxoktik, ohololtik, xoxoktik wa:n tik..., tikuih no:, yehwa yo:n tikuih para ne:n xina:ch. Yo:n a:mo, yo:n a:mo nikihto:s *de que** tik..., tikua:tih, ihkó:n tikmahse:watih yo:n tik.., tikuih sayoh para ne:n xina:ch de n..., de totato:k wa:n no: para ne:n chiktehtsitsi:n, yo:n semi kikuah. Yo:n koyoltsitsi:n oso t..., *te:mpacho:meh** yo:n semi no: kikuah oso yehwa ya no: n' te:na:kal no: kikua. Kikua yo:n te:na:ka:l wa:n pos nochi ne:n, yehwa yo:n neh, nikmattok nochi ne:n yo:n tok..., yo:n chitotsi:n no: kikua. Yo:n chitotsi:n no: kikua, ke:masá: se: kita ompa n' ikes:pan panki:stok yo:n. Wa:n pos yehwa yo:n neh nikmattok wa:n yo:n no: n' i..., n' ixiwyotsi:n ihkuí:n kitekih, wa:n xa: no: ika mo..., mo..., mo..., kikuih pero neh nijo:n a:mo nikmati *más de que** kox kualtia ki:ní:n se: kichi:wa, ox no:, xa: tikmattos *compadrito** teh, se: kkokototsa *o** ki:ní:n se: kimana *o** ki:ní:n. Neh nikmattok yehwa nijó:n nik..., nikmattok ki:ní:n para ne:n xina:ch, ye:kchichi:k. Ke:mah, pos no: uhki nikmati neh, nejo:n, ye:k..., kita:liliah ne: xina:ch *cuando** ka:..., kia:pachowah iwa:n *porque** no: kita:liliah n' ixiwyo, wa:n pané: seki kikue:chowah yo:n xopiltet, a:mo tamanal pero, takue:chol ne:n iteyo, wa:n kikokototsah iwa:n kkue:chowah n' ixiwyo *o** n' iteyo, mosempale:wiah yo:n para kipante:miliah xina:ch wa:n ka:..., ka:yo:tiah iwa:n ka:pachowah ya. Wa:n *cuando** kito:katih ya pos iwa:n kwi:kah ya ne:n xiwit ta..., takue:chol wa:n iwa:n ya n' iteyo ya, iwa:n kito:katih ya n' tato:kanih para i..., para kipale:wia ya yo:n, ne:n xina:ch, para a:mo kikuah ok n' okuilimeh, a:mo kichkuah. Yehwa yo:n n'mattok yo:n *compadrito** ne:n, kiliah yo:n xopil..., xopil..., xopilkow... xopilkowit *o** xopilkowtet iwa:n kinelowah ixiwyo wa:n iteyo, pero takue:chol wa:n ka:pachowah iwa:n ne:n, ne:n xina:ch, pero a:mo tamanal, komohkó:n tamanal kikuih a:t ox kualtias, iwki xoxowik ne:n kikue:chowah nochi wa:n *como que para veneno de** n..., de ne:n xina:ch. Yehwa yo:n n'mattok *compadrito**. Pos neh nikmattok *de que** ye:n a:mo no: nikmatia kox taman entó:s ne: se: kkohkoto:na tsikitsitsi:n ne:n ixiwyotsi:n, a:mo nikma..., neh nikmattok yehwa yo:n ne:n ki..., kita:liliah, ika kimilowah ne:n xiwtsí:n, wa:n para ixwa wa:n yehwa yo:n a:mo, no: nte:kakilia:ni para a:mo kichkuah yo:n pe:sohmeh *o** teihsá: ihkó:n yo:n, ep..., epat, epat no: kichkua n' tao:ltsí:n. Entó:s yehwa yo:n nochi ne:n ki..., kihiyah, pos kki:xtiah o:me e:yi sah, o:me e:yi *matita** wa:n kka:wah ya. Pero tak nijo:n porin chichi:k. I:n chichi:k nochi te:ma:pa. Komo nijo:n se: kikuiti ihkó:n ne:n nijo:n ne:n totakualtsi:n, ne: *semillita**, pos se: kki:tskia ihkó:n se: kkuiti, ta: yo:n ma:kui:l se: kikuiti. Se: kkuiti wa:n se: moma:ta:lilia, ye:kte:ma:pa nika:n. Te:mapa, nochi se: ima:ko moka:wa, *hasta** nika:n i:n, ke:meh eskia se: ma:..., ma:chihchi:chi:le:wi. Se: ma:chihchi:le:wi wa:n se: se: mote:n..., nika:n se: mote:nta:lih ye:k se: te:nchichi:ya. Se: te:nchichi:ya nika:n *hasta** te:kokoh se: i..., ite:noh. Wa:n yehwa yo:n a:mo, a:mo no: eliwis yo:n yo:n *cuando** se: ki..., kikuis nijó:n pos no: kualtsi:n mah se: momahteki. Mah se: momahteki para se: kimahse:was ne:n taxkaltsí:n, ta:mo se:, chichi:ya ne:n taxkaltsí:n os teihsá: tapalo:ltsí:n tikuah, chichi:ya komo a:mo se: momahtekia. Yo:n *cuando** se: kita:li:ti a *matitas** ne: ka:mpa ne: ta..., se: tai:xta:i, pos nijo:n no:, no: mah se: ki..., ihkó:n se: kita:li:ti mah se: kinemilihtiw ke:ní:w se: kichi:was, para nijo:n *después** de se: moka:waya, se: monepantahwi:ti a, pos no: ompa yetok n' a:tsí:n, se: momahtekia ya. [...] se: momahtekia nochi se: imahpilwa:n, nochi se: ima:..., nika:n se: ima:eka:pan, se: iistiwa:n, para a:mo nochi ne: se: ki..., ta:mo se: ma:chichi:ya, se: kekowa ye:kchichi:k ya. *Porque** yo:n chichi:k ne:n i..., i..., icho:kilo. Icho:kilo chichi:k, ta: yo:n chi:chi:ltik. Ke:mah. Yo:n kualtsi:n chi:chi:ltik moka:wa ke:meh yo:n chi:ltamo:ltal, ke:meh chi:ltekpin, chi:chi:ltik, pero yo:n iteyo ne:n, tsikitsitsi:n iteyo wa:n *desde** pa:ti a tak ne:n chi:chi:le:wi. Yehwa yo:n nikmattok *compadrito**. ¿Wa:n ni..., ka:nikahkuí:n semi motelchi:wa, nikahkuí:n ka:mpa ika tehwa:n oso ne:hwí:n tanikua:kopa nochi mochi:wa yo:n, yo:n kowit xopilkowit? Pos neh nikita nika:wí:n xola:lpan ka:ns ika nijo:n yetok, ihkó:n ka:mpa paniá:n de se: tet, ke:masá: ompa ihkatok nijó:n kowit. Ke:masá: nochi nika:n kita:lia n' inalwayo, ompa mota:lia wa:n ka:ns ika paniá:n ihkó:n itech, se: kita ka:mpa se: tato:ka yetok nijó:n *matita**. Niman se: kihtowa pos yehwa i:n nika:n yetok i:n xopiltet. Xopiltekowit nijo:n ihkatok wa:n pos yo:n ikowyo kiliah xopilte..., xopiltet, *porque** kipia n' imahma:te:mpan n' i..., n' iteyo. Pero n' ike:span de n' kowit, pos kualtsi:n no:, no: hkó:n nijo:n ihista:k. Ni..., ke:meh eskia yo:n nika:n, tak no: taman ike:span, a:mo, yo:n ehehke:wi, ke:masá: hkó:n se:, se: kita ihkó:n paxi:i:intok ke:meh eskia yo:n tamomox, tak yo:n ehehke:wi. Yo:n se: kita ne:wí:n, ompa nehkuí:n ka:mpa ttato:kah *o** ka:ns ika kaltsi:ntan ihkó:n no: ihkatok yo:n kowtsitsí:n oso itech ohti se: kita ompa ne:, ke:masá: se: kita ompa ne:, kikuahtokeh ne:n chiktehmeh, yo:n chiktehmeh ke:masá: ompa no: mopi:pilowah wa:n seki ihkó:n te:naktiuweh, pero pos nijo:n neh nikmattok ompawí:n, ampo:wí:n onkak wa:n no: *más** onkak ne: a:na:l, ne:paka de n' a:tsí:n. Ne:paka de n' we:ya:t ompa nijo:n onkak no: miak. Ionkaya:n ompaka neli. Nita:tato:kaya ompakawí:n, nikitak nochi yehwa n' onkak, ne:, tehtetsi:ntan nochi mochi:wa yo:n xopilkowit. Motelchi:wa ne: Tu:sankopa. Pos, pos ompa semi mochi:wa, ta:, pos neh a:mo no: niki:xmatia, pero i:n se: ita:tahwa:n ka:mpa ne: ttato:kayah, pos ompa te:chne:xtilia:yah. Wa:n te:chne:xtilia:yah pos ompa ne: tikitah semi ne:nemia yo:n koyoltsitsí:n, yo:n no: semi kwelitah. Kikuah n' iteyo. No: kikuah. Pos yehwa sah *compadrito** nimitstahtania, ox tiki:xmattok no:, yehwa ika nikmatis no: ke:x..., ox tiki:xmattok, no: iwki n' tiki:xmati n' ito:ka:y wa:n para toni n' kikuih. Yehwa sah *compadrito** yo:n nimitstahtania. Neh nimitsili:ti noto:ka:y, niErnesto Vázquez wa:n noxola:l San Miguel Tzinacapan. Pos no: *igual** neh nijo:n nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián, de San Miguel Tzinacapan. Ka:n teihsá:, tasohka:matik *compadrito**. *Bueno, compadrito**.