*Bueno** pos no: t'nekih ttah..., timitstahtani:skeh yo:n kapolin mochi:wa ata i:n A:tekohkomol tel nochi yehwa, ika taolo:ch onkak, kiliah xa:lkapolin, ox no: tiki:xmattok, ata we:lik ne:n iteyo, wa:n a:mo wehkapania, telwehkapan mochi:wa o:..., se: *metro** wa:n tahko, o:me *metro** mochi:wa yo:n, yo:n x..., yo:n xa:lkapolin. Wa:n nejo:n mochi:wa i..., ika *racimitos** ata. Wa:n, *cuando** oksi a ne:n iteyotsi:n, ne:n se: kiteki wa:n se: kikua, ye:ktsope:k yo:n kowtet. Wa:n ata iteyo, ye:kpisi:ltik n' taihtik, ye:kpisi:ltik, ke:meh, ke:meh xa:l neli n' taihtik kipia n' iteyo, pisi:ltik, pisi:ltik ke:meh xa:l. Wa:n ipanko no: tepitsi:n no: *medio** paxa:loh n' ipanko ata no:, n' ipanko n' kowtet. Yo:n kiliah, yo:n kiliah xa:lkapolin iwa:n m..., *moradito** ata, Komohkó:n se: kikuah nochi se: te:ntapalowa, mahyá: te:na:kal se: moka:wa, se: te:..., [se:] kanenepilmoradohyowa**, te:pa yo:n. Yehwa yo:n, ni..., nikilia neh xa:lkapolin *compadrito**, yehwa, ża:it ke:ní:w n' teh tikilia *compadrito** *o** ke:n, ke:n tiki:xmati yo:n? Wa:n ata mochi:wa ika taolo:ch ne:n yo:n ka:mpa motaktsonta:lia, *porque** niki:xehekowa *que** kamohyowa *porque** a:mo poliwi yo:n. Tikte:xi:ma wa:n sepa yowi, itsmol sepa n' ki:sati wa:n a:mo ke:man poliwi yo:n *mata**, ka:mpa yetok n' taktsoyetok, a:mo poliwi, miakia kachi. *Porque** tikitayah wehka:w a i:n ka:mpa Kuahmo:ch, *de, de ta..., tayuntawia:yah** ne:n ta:tahtsitsi:n, wa:n kwiwitah yo:n wehwei n' i..., inalwayo kipia i..., mahyá: kamoh, yehwa ika n' a:mo poliwtani yo:n, yo:n xa:lkapolin. Ke:mah yehwa yo:n nimitsilia n' itsmol, żox no: tiki:xmattok no:? Pos neh *compadrito** no: nimitsili:ti, no:, no: niki:xmati, nika:wí:n kowtah, ixta:wat, ka:ns ika se: kita ye:k miak taolo:ch, taolo:ch ihkó:n, no: kualtia seki, seki its..., mochi:wa para nejí:n tokaltsi:n t'ta:liliah, achi nehnextik pero a:mo semi we:weyakia. Wa:n yo:n mochi:wa oholo:chtik ihkó:n, wa:n ompa e:wi nijó:n, kipia n' iteyo achi nehnextik wa:n xa:ltik, xa:ltik wa:n de, de chika:waya ya mochi:wa tihti:ltik. Yo:n tihti:ltik, pos no: se: kikua, pero nika:n te:mapa, nochi se: ima:ko, nochi se: ite:noh, nijo:n yo:n semi telkualtsi:n tak tein semi telchika:wak. Wa:n yo:n no: kikuah yo:n chiktehmeh, tein eski chiktehmeh, yo:n, yehwa yo:n koyoltsitsi:n *o** tima:chio:meh oso wi:likiso:t, Nochi kikuah yo:n chiktehmeh, kikuitih ne: wa:n pata:ntiuweh, ihkó:n te:naktiuweh yo:n kapoltsí:n, kualtsi:n ti:ltik, pero yo:n semi tsope:k. Se: kitsope:kchi:wa ma:ski i:n nejó:n de n' yoksik, pero se: kichi:wa ihkó:n ye:kxa:ltik. *Por eso** kiliah xa:lkapolin, xa:lkapolin. Yo:n se: kita ne:wí:n ihkó:n, ka:ns ika ka:mpa ixta:wat ihkó:n kowtah yetok ihkó:n paniá:n, pero ye:kwe:i *mat...**, nikneltoka, we:i *mata** mochi:wa wa:n hkó:n tak ne:n itsmol ihkó:n mochi:wa, tak ox kamohyowa, wa:n a:mo semi weh..., a:mo semi wehkatan monalwayo:tia, paniá:n sah. *Porque** de se: kichkua ihkó:n, ke:masá: se: kichkua ihkó:n ixta:wat, pos wiwiti, wa:n ne:wí:n se: ki..., kita:lia ya wa:n no: seki moyo:kolia wiwiti, ka:mpa achi i:xtake:s ihkó:n, yema:nik n' ta:ltsí:n, wiwiti pos wetsiti a ne:wí:n wa:ki a. Yo:n se: kita ne:n, a:mo semi telwehkatan monalwayo:tia, paniá:n. Wa:n yo:n kiliah xa:lkapolin *porque** nijo:n xa:ltik. N' ikowyo nochi pané: yo:n ta:tahmachyoh de nika:n, nextik. Nextik ihkó:n, pero yo:n a:mo, pos a:mo wehkapania, soh a:mo nochi kikuih para ne:n kuilo:t oso ke:masá: ika se: kitahtasa:lo:tia, *porque** yo:n a:mo we:weyakia, yo:n i:pa ihko:ni sah, ts... tsikitsitsi:n, yo:n a:mo semi wehkapania yo:n, sayoh kualtsi:n momahma:yo:tia, kualtsi:n mochi:wa momahma:yo:tia ihkó:n, wa:n pos ompa ya pe:wa ne:n ki..., ki..., se: kitekiti a, ke:masá: ihkó:n se pihpilkak s..., ihkó:n yetok. Entó:s ke:masá: se: kkuiti ika n' ixiwyotsi:n wa:n ompa se: ki..., kki:xtilihtok ya yo:n, sayoh se: kihita. Yo:n a:mo se: kikua *parejo**. Yo:n sayoh se: kikua, sayoh se: kihita ne:n, de n' chika:wak ya. Yo:n *cuando** chika:waya ne:n tihti:le:wi. Wa:n yo:n de n' selik *cuando** moskaltihtok, tsikitsitsi:n, tsikitsitsi:n *cuando** moskaltihtok, pero ihkuí:n se: kima:pa:ta, wa:n ye:k..., ye:kxa:ltik. Xa:ltik *hasta** ne:n ikowyo, se: kitehteki ihkó:n pané: achi xa:ltik oso ke:masá: ihkui:ntsi:n no:, no: motoma:wa seki. Se: kitapa:na pané: taihtik ihkó:n ah..., ahaktok. Pané: yo:n ye:kyema:nik, pané: xa:ltik. Wa:n yo:n tsihtsi:ke:wi sah, yo:n a:mo nikihto:s ne:n semi eliwis takua:wak, yo:n tsihtsi:ke:wi wa:n pos nijo:n i..., n' ima:tako:yo nijo:n semi mehmela:wak wa:n seki ne:n, chihchihkoltik, kipia n' itsmol ihkó:n *porque**, nijo:n we:weyak ihkó:n moma:mahma:yo:tia seki *porque** pané: yo:n nijo:n kamachal ihko:ni wa:n pos a:mo, a:mo, yo:n a:mo nikihto:s mah kipia nijo:n wehkapan ihkó:n momehmela:wa. Yo:n achi chihchihkoltik, yo:n a:mo, ihkui:ntsi:n sah de, de moskaltia, a:mo, a:mo we:ia. Pero yo:n kikuah nochi ne:n chiktehmeh, a:mo, a:mo sayoh, tehwa:n no: kuali ihkó:n pi:piltsitsi:n ka:ns ika nikita ne: kitekih, kitekih ika n' ixiwyotsi:n, kwi:kah se: n' ima:yo, wa:n hkó:n kki:xtilihtiuweh, ihkó:n kki:xtilihtiuweh wa:n kikuah ya. Pero nika:n inte:noh moka:wa yo:n pané: tapal ti:ltik, kin..., wa:n se: kima:ko moka:wa ihkó:n te:ma:pa. Te:mapa nika:n *porque** nika:n nochi, nochi ki:sa pero mah se: momahteki para ki:sa ya. No:, pero mah se: moma:xakualo, de a:mo, a:mo ki:sa. Wa:n yo:n *hasta** se: itech se: itilmahtsi:n se: ki..., se: ki..., kikui ihkó:n pos nochi nika:n se: nochi moka:wa, nika:n itech kipa nochi se: i..., se: itilmahtsi:n. E:mah, yehwa yo:n neh nikmattok *compadrito**. Kuali tine:chili:s katí:n, teh xa: kachi tikmati, nijo:n, ke:meh i:n no: tinentinemi kowtah ki:ní:n we:lik, ox de, tsope:k oso ki:ní:w, no: kuali tine:chili:s. Ke:mah, neli no: niki:xmattok yo:n xa:lkapolin ne:, kiliah porin, ne: tsope:k semi n' ita:kka, tsope:k wa:n neli ne:, ne:, tihti:ltik ne: *cuando** chika:waya, a:mo semi wehkapania wa:n no: ika, ika taolo:ch n' ta:ki n' ikeh..., n' ikehkechtayo ika taolo:ch n' ta:ki. Wa:n nejo:n neli xahxa:ltik ne:n paniá:n kapoltsí:n, wa:n taihtik no: xa:ltik porin iteyo ye:kpisi:ltik, pané: xa:l n' iteyo. Wa:n nochi n' ixiwyo nochi ma:i:ka:nxahxa:loh se: kimachilia wa:n nextik n' ima:i:ka:n nochi xahxa:ltik ne:n ima:xiwyo yo:n, yo:n xa:lkapolin, yeh ka kito:ka:ytiah xa:lkapolin. E:mah, nochi n' ikechtayo, isehselo, n' ima:xiwyotsitsi:n nochi xahxa:ltik. Nochi n' iteyo taihtik nochi xa:ltik. Ika itech x..., ekintsi:n, ekintsi:n ito:ka:y pos ne: xa:lkapolin tiki:xmatih. Ke:mah, yehwa yo:n. Tehwa:n no: tikua:yah, katka tinohne:lmeh tikua:yah semi yo:n, yo:n iteyo. Ke:mah, yehwa sah *compadrito** yo:n n'nekia nimitstahtani:s wa:n no: iwki sah niki:xmati ke:meh teh tiki:xmati *compadrito**. A:, *bueno**. Ke:mah, yehwa sah yo:n. Sayoh xne:chili ke:ní:w moto:ka:y. Pos neh *compadrito** nimono:tsa Anastacio Nicolás, nehwa niwi:tsa de San Miguel Tzinacapan. Pos neh no: nimono:tsa niErnesto Vázquez wa:n noxola:l ne: San Miguel Tzinacapan.