Ekintsi:n Tacho 'te:chnohno:tsa i:n ta:taman teswat tein onkak nika:wí:n, teh tikihtowa e:yi taman tiki:xmattok, 'te:chnohno:tsa yekinika i:n ma:pa:pata:wak teswat, ke:niwki n' ikowyo, ixo:chio wa:n ka:ni mochi:wa. A:, żtikneki tikmatis de yo:n ma:pa:pata:wakteswat? Pos mochi:wa ne:wí:n kowtah no:, pero ne:wí:n, se: kita ista:k n' ikowyo wa:n achi nextik. Wa:n yo:n moskaltia ihko:ni wa:n pos yo:n se: kita a:mo semi tel..., telwehkatan ne:n to:ktok. Wa:n yo:n nijo:n, ka:ns ika se: kita kualtsi:tsi:n ihkui:ntsitsi:n, kualtia para ne:n kale:walmeh. para taihtiyo:meh, ta:nka:yo:meh, nochi ne:n kalti..., kaltakpayo:t n' ahko, wa:n nochi para ne:n ta:nka:yo:t, yo:n nochi kualtia, nochi tikuih. Yehwa yo:n nochi n' ahko, ne:n ixo:chio kualtsi:n neh..., ihista:k wa:n no:, no: kipipinah yo:n okuiltsitsí:n, tikiliah nektsitsi:n. Ahko ne:nentokeh wa:n pos nijo:n yehwa yo:n tik..., tikitah *de que**, pos ihkó:n ne:n no: pa:pata:x..., ta:wak n' ixiwyo wa:n nochi ma:..., ma:ye:kapihpitstik ihkó:n wa:n yo:n no: seki n' ike:span ihkó:n mota:lia ne:n iitsmol, wa:n ompa moma:yo:tia ahko no: se:..., no: ke:masá: no: ahko se: kite:ntekiti ne: para kale:waltsí:n. Yo:n no:, no: kualtia, no: tik..., no: tikuih wa:n pos yehwa yo:n nijo:n tih..., tihti:ltik *cuando** selik no: achi xohxoxoktik n' iteyo wa:n tsikitsitsi:n wa:n *cuando** yoksi a ihkó:n no: tihti:le:wi a wa:n seki pa:nxi:i:ni. Panxi:i:ni pero yo:n pos a:mo kachi nikita ox kikuah ne: chiktehtsitsi:n. E:mah. Komohkó:n *este**, se: kahsi wa:kik, żkualtia kowtati:l? Pos yo:n no:, no: kualtia para kowtati:l, para se: ki..., kitehteki, no: kowtati:l nijo:n se: kwa:lkui n' imahma:yo, wa:n no: tik..., no: tikuih. żTekoloh i:n oso sayoh kownexyoh sah? Pos nijo:n ke:masá: nijo:n de, kualtsi:n tata de, de wa:kik. pero de, de kuecha:wak ihkó:n a:paltik, chichinowi. Chichinowi wa:n miak mote:ma ne:n, ne:n kownex. Miak mote:ma, de kitila:nah ihkó:n, nochi tate:..., tate:noh mote:ma nochi n' kownex. I:n kownex nijo:n pos no: kitsakuilia ya, *de que después** a:mo wel moye:kchi:wa ok ne:n tekol. żWa:n i:n kowit komohkó:n pala:ntok, ka:n ke:wa teihsá: nanakat? Pos nijí:n kowit, ne:, *cuando**, pala:ni a ihkó:n no:, no: ke:wa yo:n kiliah alakcho. Alakcho wa:n seki chikinte no: ke:wa. I:pa o:me taman sah. O:me taman sah. *Bueno**, ne: ekintsi:n mah tipano:ka:n ika i:n se: teswat, teh tikilia kostikteswat, żke:niwki i:n? Pos yo:n neh nikitak ne:ka n' kowtah nijo:n kostikteswat, nijo:n no: mela:wak, wa:n pané: achi pototik n' ipane:wayo, wa:n ke:masá: de wa:ki no: ehehke:wi a. Wa:n ahko de moskaltia nijo:n no: ahko ne:n mochi:wa n' ixo:chiyo wa:n iteyo no: pisi:ltik, tihti:ltik. Wa:n yo:n no: kualtia nijo:n seki para pa..., ihkó:n para se: kikui kale:wal, *o** no: para taihtiyo:t, ta: yo:n no:, nijo:n nochi kualtia nijo:n de e:yi taman nijó:n teswat, nijó:n teswat no: no: taxi:kowa wa:n yo:n, semi *pisilito** n..., n' iteyo semi pisi:ltik wa:n ahko momahma:yo:tia ya. Momahma:yo:tia ya wa:n hkó:n n' ike:span seki nijo:n se: kita ne:n, neh nikitak ka:mpa ihkó:n, kanak..., kanaktik ihkó:n tatekochya:n, *porque** i:n ke:masá: kkuitok se: kowit. Se: kowit ihkuí:n 'kuitok, ke:meh eskia kipechihtok. Kipechihtok nijó:n tikitah, tikihtowah kahkanaktik, pero a:mo ta: kipechihtok yo:n kowit, de se: kki:xtilia se: kita kanaktik. Ke:masá: se:, ike:span yetok ihkó:n moskaltia se: kowit ihkó:n, wa:n mochi:wa kanaktik, a:mo wel moskaltia. Yehwa yo:n neh nikita ne:n, ke:masá: neh nikita ne:wí:n kowtah. Wa:n yehwa i:n kostikteswat, żke:niwki n' ita:kka? Ita:kka ne:n, achi ne:n, xoxoktik, achi pisi:ltik, nehnextik, *de cuando** selik, *pero cuando** chika:waya ya nijo:n tihti:ltik. Tihti:ltik achi ihkó:n ma:nel. Seki nijo:n ihkó:n nehnextik, achi nehnextik wa:n ma:nel wa:n *cuando** ne:n yoksi a pos tihti:le:wi a. żKikuah teihsá: okuilimeh? Pos no: kema:n se:, se: *viaje** nikitak yo:n chihtehtsi:n, yo:n *kua:kohkopeto:meh**. yo:n, yo:n ka:ns ika nijo:n, miak tikitah yetokeh itech nijó:n, yo:n kuowit, teswat, ye:k miakeh, de se: yowi se: ka..., moi..., nijo:n kakisti *hasta** nijo:n komo:nih. Komo:nih yo:n kiliah ne: *kua:kopeto:meh porque** ihihkak ihkuí:n inkua:ko nika:n, ke:meh yo:n se: piotsi:n kua:ihihkak ihkó:n nika:n n' in..., n' intson nika:n. Entó:s n' inkua:ko ihihkatok, *por eso** tikiliah *kopeto:meh, kopeto:meh porque** we:weyak n' ahahkoihkak. Wa:n i:n kowit, żke:yeh n' kiliah kostikteswat? Pos kostikte..., teswat kiliah *porque** ne:n paniá:n nochi nextik wa:n pos kipia n' i..., n' ie:wayo pohpotoktik wa:n ki:sa n' ie:wayo, wa:n tahtik kiliah kostikteswat *porque** kipia ihkuí:n tayo:la:n kostik. De se: kiteki ihkó:n, paniá:n ista:k wa:n taihtik ne:, kostik. *Por eso** kiliah kostikteswat. I:n, i:n ihwa:k pala:ni, a:mo t'mati xa: ke:wa nanakat. Pos ke:mansá: no: nikita ke:masá: ne:n, no: ke:wa nanakat, no: yehwa ne:n alakcho oso n' okseki nanakat no:. Ke:masá: yo:n, no: ke:wa ke:masá: se: ki..., se: kita yo:n pis:ih n' itsi:ntan. żWa:n i:n ma:pisi:lteswat, yeh ke:niwki? A:, ma:pisi:lteswat yeh nijo:n, nijo:n achi nextik, achi nextik, ihkó:n kipia pané: ta:tapal ihkó:n nextik de e:wa ta:lpan, yo:n a:mo semi tel..., se: kita n..., ke:meh ne:, a:mo semi wehkatan to:ktok, achi paniá:n. Ihkó:n paniá:n ihkó:n mona:nalwayo:tia, yo:n se: kita ampo:wí:n Atekohkomol oso ne:wí:n Tahchikteko se: kita. Wa:n yo:n mehmela:wak, no: hkui:ntsitsi:n mochi:wa. Para taihtiyo:t, para ta:nka:yo:t, para kale:wal, para kalihtiktakpayo:t, para ne:, ne:, ne:pa ne:n, taihtiyo:meh. Yo:n nochi para tate:nilpil nochi, nochi kualtia. Tate:nilpil de se: kaltsí:n nochi kualtia, wa:n para ne:n, yehwa yo:n nochi kualtia wa:n nochi, nochi tikuih. Nochi tikuih wa:n pos kualtsi:n yowi *hasta** ahko wa:n moma:ma:yo:tia ni:nipaka, wa:n mochi:wa n' i..., n' iteyo ihkui:kuí:n n' iteyo. Wa:n yo:n tihti:le:wi n' iteyo, wa:n ompa mote:mah miak n' chiktehmeh, yo:n miakeh kikuah. Miakeh kikuah yo:n, kikuah yo:n to:tomo:chchikteh, yehwa ya mohmot, yo:n, *hasta** yo:n a:mo nikelna:mik yo:n, yo:n pe:sohchikteh, a:chá: tiki:xmati. Yo:n pe:sohchikteh, pe:sohchiktehmeh tikiniliah *porque** yo:n miak mowi:katinemih, yo:n *hasta** no: kikuah pahpata. Yehwa yo:n no: mote:mah itech yo:n kowtetsí:n de n' kapolin, wa:n yehwa no: ke:masá: ompa se: kahsi yo:n chiktehtsitsí:n ne:n, tikiliah te:nto:tomo:chchiktehmeh yo:n, yo:n inte:noh kualtsi:n chihchi:chi:ltik, wa:n we:i n' ite:mpi:l ihkó:n, nextikeh, nextikeh ke:meh yo:n to:tomo:ch. Ke:meh yo:n no: to:tomo:ch, nika:n nochi ahtapaltihti:ltikeh wa:n de pata:nih kualtsi:n ihkó:n kichi:wah, ka:wiltihtiuweh n' inahtapal. Pos kiniliah to:tomo:chchiktehmeh *porque** nextik, nextikeh wa:n yehwa yo:n no: semi kikuah. No: semi se: k..., semi kikuah, ompa ne: se: kita wa:n yo:n, pos ke:masá: no: se: kita yo:n kuitatohtokmeh. Kuitatohtokmeh no: semi kikuah wa:n mohmotmeh. Mohmotmeh kiniliah *porque** yo:n mohmotmeh, ta:lpan ne: motachkuiliah wa:n ta:lpan ne: mo..., mocha:ntiah. Yo:n ta:lpan n' incha:n, *por eso** kiliah mohmotmeh *porque** n' inkuitapi:l nika:n nijo:n weyak ihkó:n pero pitsaktsí:n tatahkoya:n. De pata:ni pos ompa ne:, ma:ma:wiltiah ehekai:xko, kiliah mohmotmeh. Yehwa nijó:n no: takuah neh nikita itech n' kowtsitsí:n, ma:sá: niow ne:wí:n kowtah wa:n pos yehwa yo:n miakeh sa, sa mopi:pilowah, wa:n no: wilikiso:t no:, no: kikua. No: kikua n' wi:likiso:t *porque**, yo:n, yo:n kikuiti ne:n kowtetsí:n ne:n tein te:naktik wa:n ne: kkuahtiw wa:n ne:wí:n sa tsahtsitiw, mowa:lta:lia pe:wa tsahtsitok. Wa:n *por eso** kiliah wi:likiso:t wa:n, pos yehwa yo:n nochi ne:n chiktehmeh no: momiakka:kuih de yo:n seki ne:n chiktehmeh kiliah, *kohkopeto:ntikeh**, tehwa:n tikiliah *kua:kopeto:meh**. *Kua:kopeto:meh porque** pos nijo:n, ne: ke:masá: nankitah se: piotsi:n ihkó:n moskaltia, nika:n panki:sa o:me, e:yi ihwitsí:n wa:n wehkapan. Yo:n a:mo nikihto:s weyak ihkó:n nika:n ikechko mota:lia, ta: yo:n tsikilitsi:n, tsikilitsi:n *mero** nika:n ikua:ko, kiliah ne:n yo:n miaka:chiktehmeh *kopeto:meh** *porque** mowi:katinemih ye:k miak, *hasta** te:mowtihkeh *cuando**, ne:wí:n se: kinahsiti, se: kinmowtia, ye:k wehka pata:nih ihkó:n pata:nih, kakistitiuweh, tsahtsitiuweh ya. Wa:n yehwa yo:n neh nik..., nik..., nikita ne:n, nikmattok ihkó:n, pos yo:n kowtsí:n nochi, nochi tikuih. Nochi tikuih para nijo:n, ke:masá: tikuih para tokaltsi:n, ne:n kuilo:tsi:n, kuowtati:l tiktahtapa:nah, de nochi. A:mo wel tikuih ok para te..., teihsá: kalkowtsí:n pos tikuih para tok..., kowtatapa:n, ke:masá: de n' achi ihkui:ntsitsi:n pos no: ki:sa na:wi. De na:wi tatek tiktapa:nah, na:wi tatapa:n. Nijo:n tikxehxelowah wa:n tiktapa:nah pero, pos ne:n kuilo:tsí:n pos no: tikuih, yo:n no:, no: we:weyakia. We:weyakia nijo:n tikuih wa:n pos nijo:n yo:n a..., yo:n a:mo tapa:ni, yo:n no:, no: takua:wak tepitsi:n. żWa:n ixo:chio wehwei i:n ma:pisi:lteswat? Pos i:n ixo:chio a:mo semi wehwei, ikua:pan nijó:n hkó:n, achi ihista:k no:. żNo: kualtia kowtati:l komohkó:n wa:kik? Ne:, ke..., kualtia kowtati:l wa:n se: kitehteki ne:n, pihpitsa:wak wa:n *bueno** de n' sem pihpitsa:wak se: kitehteki wa:n achi tsikitsitsi:n wa:n no:, no: kualtia para kowtati:l, no: tata. No: tata wa:n de n' achi i:xtoma:wak pos se: kitapa:na. Wa:n i:n komohkó:n pala:n i:n kowit, żke:wa nanakat no:? Pos ke:masá: no:, no: ke:masá ne: ke:wa, ke:masá: nijo:n, se: kita yo:n ma:tananakat no: ke:..., ke:wa n' ike:span, ke:masá: no:, ka:mpa tekua:ko ihkó:n yetok ihkó:n niah, moyo:kolia wa:ki, wa:ki i:n kowit. Wa:ki ompa e:wi a nijó:n ma:tananakat. Ma:tananakat no: ke:wa wa:n yo:n ma:tananakat no: we:lik, yo:n no: we:lik sehselik. *Bueno** pos pané: nochi a ne:n i:n teswat tein onkak nika:wí:n tte:chnohno:ts, sayoh ne:n moto:ka:y wa:n moxola:l. Pos nehwa ni..., nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián wa:n niwi:tsa de San Miguel Tzinacapan.