Ne:chtahpohpolwi miak na:nah neh nimitstahtani:ti de yo:n olo:xo:chit, ¿ke:ní:w yo:n kitepe:wah? *o** kito:kah, ke:ní:w n' kichi:wah yo:n, neh a:mo nikmati yo:n, a:mo ke:man nik..., nik..., *Este**, niktepe:wa neh. Tehwa:n ompa ne: kaltsi:ntan sah tik..., tikpe:wah *como que** ka:n no: semi tel miak, *lo que es, lo que** tein tiko..., ke:meh i:n komo a:mo, a:mo teh mowe:ichi:wa, no: nikowa. No: nikowa. Wa:n *cuando** wah..., ke:meh yo:n wa:kik nikihtowa, no: *igual** ke:meh, ke:meh sempowalxo:chitsí:n no: *igual**. A:, no: tikowa. No: se:, no: se: kikua:momoxowa, ihkó:n *como que** se: ki..., se: ki..., A:, no: iwki. konyo:naltia[?] wa:n no: se: kite:ma ne: ka:mpa se: ka:mpa pahpaniá:n neh ne:n te..., n' ta:lia ka:mpa m..., pahpaniá:n ne: nohkahfe:ntah, ompa ihkuí:n *como que** nochi nik..., niktepe:wa. No:, no: se ki..., no: se: kitach..., no: se: kitachipa:wia wa:n *este**, Pero no: nankitachipa:wiah para ne: no..., no:..., no: nankitame:wiah. *Este** ompa yoni a ne:n komohkó:n se: *kincuidarowa**, mah a:mo kikua tapialtsí:n *como que**, mochi:wa wa:n kualtsi:n poso:ni. ¿Wa:n yo:n no: sentaman sah onkak *o** o:me taman onkak? Mochi:wa n' o:me taman, komo se: kita:lia n' o:me taman, mochi:wa n' o:me taman. ¿Wa:n ke:niwki seki? Pos ne: neh i:pa yeha sah *como que** niki..., nikta:lia de n' ista:k wa:n yo:n tein chi:chi:ltik. A:, yehwa sah. Wa:n no: kualtia ika se: tachihchi:wa. Yehwa sah. Tsah kualtia, n' ta: yo:n neh ni..., iw..., no: ihkó:n n' *Todos Santos** n' tehwa:n *como que** n' tikuih yehwa wel, *como que** se: kitsa:tsalayo:tia sempowalxo:chitsí:n. A:, no: iwa:n nanki..., nakita:liah. *Como que** iwa:n no: se: ki..., se: kichi:wa wa:n ma..., mah se: taa:ketsa *mismo** yehwa. A:, no: kualtia se: ka:ketsa. Se: ka:ketsa iwa:n wa:n iwa:n i:n sempowalxo:chitsí:n, ¿Wa:n yo:n no: nantachihchi:wah iwa:n, no: yehwa sah n' olo:xo:chitsí:n *o** kwi:ka teihsá: iwa:n ok, teihsá: xiwtsí:n? Pos komo onkak ne: yo:n tikilwiah, no: nanki:xmattoskeh yo:n kiliah *garase:niaxo:ch..., xo:chit** ata. Yo:n mokehketsa ihkó:n, ata yo:n mahmawe:weyak, *garase:niah** kilwiyah.a A:mo niki:xmati neh kati:ni n' ikwi tikilia, a:mo niki:xmati. A:, kanah. No: k..., no: xohxo:chitsí:n, ta: onkak ista:k wa:n onkak chi:chi:ltik. A:, no: onkak. Yehwa yo:n *como que** t..., *como que cuando** ne: se: taa:ketsa ii:ka:mpa se: kkahkalakiliya yeh yo:n tein achiitsitsi:n mah se: kiteki *para este**, yeh *como que** tai:ka:mpa moka:wa. Wa:n tein xo:chitsí:n tein nik..., tai:xpampa mah moka:wa ne:n ti..., titaa:ketsa *como que** n' tein tiiliah sempowalxo:chitsí:n wa:n yeha ya n' olo:xo:chitsí:n. A:, iwa:n ya. Iwa:n ya, *como que** ihkuí:n se: ki:xmama:nelowa *como que**. Wa:n kualtsi:n mochi:wa ya no:. A:, pos neli. Ke:mah, neh yo:n ka:n nik..., ka:n nik..., ka:n niki:xmati wa:n yehwa de i:n olo:xo:chit pos i:pa Kualtsi:n mota. neh niki:xmattok yehwa sah n' ista:k wa:n chi:chi:ltik. Neh i:pa yehwa sah niki:xmati. Ke:mah, no: yehwa sah neh. Yehwa sah ne: neh n'ta:ta:liya. *Exactamente**. E:mah, *porque** yehwa sah neh nejo:n note:iskaltihkwa:w neli no:, no: kito:kaya pero yehwa yo:ni n'mattok chi:chi:ltik wa:n ista:k. E:mah. Pero neli, neli no:, no: kitachipa:wiah, a:mo no: mochi:wa iwki sah. A:mo mochi:wa, ta:, ta: komo ne: xiwtah n'tepe:watiw a:mo mochi:w... A:mo ta: pos no:, a:mo no: kipia de se:... ¿Wa:n yo:n no: kime:wah? No: se: kime:wa m' *probe**. No:, wa:n no:, no: ohpa nankime:wah *o** kualtia ma:s oh..., ohpa se: kime:wa, *porque** yeh yo:n a:mo we:wehkapania, yeh yo:n *como que** tsa:tsahtsapatik. Tsikitsi..., tsikitsitsi:n. Tsikitsitsi:n, kualtsi:n poposoka. A:, pos neli. Tikitah xiw..., xiwxiwyowa pos mah se: kitachipa:wi kualtsi:n para mah, mah kualtsi:n mo..., moposo:nti. No:, se:, wehwei sah se: kiteki. Wa:n *cuando** nankitekitih, ¿no: nankihitah, no: tein wehwei sah? A:, a:mo n..., a:mo *parejo** se: kiteki. Komo ihkuí:n metswe:weyak se: kiteki para k..., ahsi para se: kimetsihil..., se: kimetsihilpiya wa:n para se: ka:ketsa. A:, pos neli, a:mo, a:mo nankitekitith *parejo**. A:mo, *porque** seki tsikitsitsi:n ok n' *ibolitahtsi:n, n' itsontekontsitsi:n, seh se:. Tein chika:wak a. Tein chika:wak a se: kiteki wa:n tein yo:n tsikitsitsi:n se: kika:wtiw, *como que** mah sepa A:mo nak... A:, pos wa:n i:n nankitekih tein wehwei sah. A:, pos neli. ¿Wa:n yo:n sepa nankitekih ok de chika:waya. Ke:mah, ta: poso:ni, yowi. Yeh yo:n poso:ntiw. Poso:ntiw m' *probe**. A:, poso:ni sepa. A:, pos neli, ke:mah, pero pos no: nan..., komo no: nankihitah. Pero... Ke:mah, se: kipehpena *como que** se: kihita para mah kualtsi:n *este**, sepa se: kiteki ma:s panowa ya n' *Todos Santos, pero**, Pero... Ke:mah, pos *de que** xo:chit. sepa ika titachihchi:wah pos xochitsi:n. E:mah, xo:chitsí:n, kual mota. Ke:mah, pos para kualtsi:n moita no:. *Ésole**. Ke:mah. Pos yehwa sah yo:n n'nekia n'matis na:nah a:mo n'mati *más** ke:ní:w yo:ni *porque** neli de neh nejo:n niki:xmattok i:pa de yo:n o:me taman sah. *Eso**. Tasohka:matik miak *que** tine:chilih ke:ní:w, neh nimono:tsa niMaría Salazar Osollo, niwi:tsa de San Miguel. Ke:mah. Neh, Xalpantzingo, niMaría Guadalupe Vázquez.