Ne:chtapohpolwi na:nah, neh nimitstahtani:sneki de seki xiwtsitsí:n mono:tsa mowih, n...., ne:, ne:, a:mo nikmati ka:nachi taman de mowih tiki:xmati n' tehwa:tsi:n. Pos neh niki:xmattok de yo:n kilwiah mowih, neh niki:xmattok i:pa sentaman sah. Yo:n moketsa ata ne:n ikowyotsi:n wa:n ma:pisi:ltik, ma:we:weyak, neh yehwa sah i:pa yo:n niki:xmattok, a:mo niki:xmati komo o:me taman onkak. Pos xkita, *es...**, tehwa:n timonemiliah, welis o:me taman onkak. Tikmatis ke:yeh tehwa:tsi:n, n' ixiwyo ihkó:n ya, tamati wa:n ke:meh tein yo:n, tein yo:n pisi:l..., tein yo:n tikihtowah ma:pisi:ltik t..., mowih, yo:n weh..., yo:n ihkó:n sah moskaltia, a:mo wehkapan moskaltia, Wa:n yoks..., wa:n okseki yo:n tein ikow..., ikowyoh[ikowyo] wehkapan moskaltia. Ki..., ki:xmatih, ki:xmatih *por** mowih, *por...**, n' ihkó:n tamati n' ixo:chiotsi:n wa:n ixiwyotsi:n, ihkó:n ixiwyotsi:n wa:n ixo:chiotsi:n. A:, no: iwki. Sayoh ne: *por**, tepitsi:n kipata porin moskaltia *más** wehkapan, wa:n kowyoh, kowyohtoma:wak. Wa:n okseki tein tikilwiah mowih para pahti, *bueno** yo:n okseki a:mo nikmati ox kikuih para pahti, pero tein neh nikmattok kikuih para pahti, yehwa de yo:n pisi:ltik, tein yo:n tehwa:n tikilwiah *este** mowih, yo:n para kikuih para pi:piltsitsi:n, ke:meh i:n tein kipiah *este**, kipiah yo:n se: kokolis eliwis tsahtsih, eliwis tsahtsih wa:n a:mo kimatih ok toni n..., toni n' kinchi:wili:skeh yo:n *hasta** ti:le:wih m' pilimeh n' tsahtsih. Yehwa yo:n mowih kimolo:ntiah wa:n tsiktsi:n kintai:ltiah wa:n seki ika kina:ltiah. Yehwa yo:n neh nikmattok mono:tsa mowih para pahti. Wa:n oksé:, oksentaman, kihtowah *que** mowih, yehwa n' tein nimitsilia moskaltia wehkapan, mahyá: yo:n se: kow... *Ajá**, yehwa yo:n. Tein *más** we:i, *más** we:i moskaltia n' tikihtowa. Pos neh niki:xmattok yehwa sah i:pa no: yo:n sentaman neli ke:meh yo:n tikihtowa yo:n ma:p..., ma:pisi:ltik, ma:we:weyak, wa:n neli i:pa no: n'mattok *que** yehwa neli yo:n pilimeh, tein yo:n mohka:kuih kinilwiah, yehwa yo:n ika kina:ltiah neli, wa:n kualtsi:n mochi:wa neli n' a:t, ye:k..., ye:ktapala:t mochi:wa, ye:kchi:chi:ltik. N'mattok *que** yehwa yo:ni neli ika kina:ltiah m' pilimeh, kihtowah para mah kelka:wa de yo:n tsahtsiskui. *Porque** neli yo:n kihtowah ye:ktsahtsih, neli seki i:ksá: *hasta** i:xtayowah. Wa:n yehwa yo:ni, ika yo:n kihtowah kelka:wah m' pilimeh ika kina:ltiah, a:mo n'mati neh ox onkak oksé: *más** ika teihsá: *más** pahti, neh i:pa yehwa sah yo:ni nikmattok. Oksé: tatsi:ntokalis na:nah, neh n'neki nimitstahtani:s wa:n yo:n mowih ke:ní:w n' kito:kah, ox i..., kipia iteyo *o** kowtsí:n *o** ke:ní:w n' takts..., ke:ní:w n' kitaktsonta:liah, yehwa neh nikmatisneki. Pos yo:n a:mo nikmati no:, neh nimolwia *que** xa: ikowyotsi:n kito:kah, *porque** neh a:mo ke:man nikita komo xo:chiowa oso teyowa. Neh nimolwia *que** xa: kow..., kowtsi:ni n' kito:kah wa:n selia ya, wa:n komo tein se: ma:selia, pos selias tikto:kas. *Porque** nejo:n a:mo, a:mo n'mati ox no: teyowa yo:ni, a:mo ke:man nikita ne:n ixo:chio. Nio:n no:, nio:n no: nikmati neh komo xo:chiowa, neli n' tehwa:n ne: kaltsi:ntan neli no: onkaya se:, pero wa:ktok a *porque** neli tapialmeh kikuah. Wa:n a:mo ke:man nikita ox xo:chiowa, pero neh nimolia *que** xa: ikowyotsi:n no: kito:kah wa:n selia. Oksé: tatsi:nto:kalis, neh n'neki nimitstahtani:s na:nah ke:mih i:n tikmati *que** pahti, ke:ní:w n' tikmatik tehwa:tsi:n, tikchi:wka ya *o** mitsilwihkeh *o, o**, xa: ika timopil..., xa: ika ihkó:n tikitaya a:ksá: ika mopilpahtia wa:n mitsilwih *que** tana:miki, yehwa yo:n neh nikahsika:matisnekia. Neh ke:meh ni..., ke:meh nita:tah pos neh nikaki sayoh ki..., kihtowah *que** pahti, ne:chtapowia ne: no..., nosiwa:w *que** pahti, pos a:mo nikma...,a:mo nikye:kahsika:..., nikye:kahsika:tatsi:ntokihtok kuali ke:ní:w, ox ki..., ox neli n' kina:mikik, ox kichi:wka ya, *o** xa sayoh no: kite:kakilih, Wa:n tehwa:tsi:n nimitstahtani:sneki kox xa: no: tte:..., tte:kakilih sah, ox, ox tik..., neli tik..., neli kichi:wkah ya mote:iskaltihka:wa:n *o** ke:ní:w yo:n. A:mo, yo:n neh i:pa no: nikakilia:ya no:má:n, kihtowa *que** yehwa yo:n tein tsahtsiskuih m' pilimeh, yehwa yo:n mah ika kina:lti:ka:n wa:n kihtowah *que** kelka:wah. Pero neh a:mo ke:man nikuik de yo:n xiwtsi:ni, pero nikmattok kihtowah neli *que** pahti, pero kihtowah neli *que, que** yehwa yo:n komo tsahtsiskuih m' pilimeh pos ika yo:n kina:ltiah wa:n neli yo:n tikihtowa kintai:ltiah tsiktsi:n, wa:n, wa:n nejo:n kina:ltiah ika seki a wa:n no: kelka:wah de yo:n tsahtsiskuih. Neh yehwa yo:ni nikmattok, wa:n neli i:pa nikakilia:ni note:iskaltihka:w neh ne:chilwia:ya. Pero a:mo ke:man nikuih neh yo:n xiwtsi:ni pero pos kihtowah neli *que** pahti. Mah a..., we..., se: kineltoka *que** neli pahti *porque** pos ka:sá: ika nejo:n tahtanih *hasta** kinekih kkowaskeh. E:mah, *porque** kimattokeh *que** pahti. Ke:mah. Pos yehwa yo:n neh nimitsilia, neh niki:xmattok neli yo:n sentaman tein neh nimitsilia yo:n kowtsí:n. Pero a:mo, a:mo, a:mo n'mati kox pahti yo:n. Tein neh nikmattok neli *que** pahti, yehwa n' tein pisi:ltik nimitsilia, yo:n okseki pos no: tikmatih *que** ihkó:n mono:tsa no: mahyá: kihtowah *que**, ki:xmatih *que** iwki yehwa yo:n mono:tsa iwki no: ke:meh yo:n okseki, *porque** tiki:xmatiliah n' ixo:chiotsi:n wa:n ixiwyotsi:n, wa:n ikowyotsi:n, nochi, nochi iwkitik a. A:, no: iwki a. Yehwa yo:ni wa:n i:n seki tsikitsitsi:n mochi:wa. Yeh moma:... No: iwtik a, sanoke tepitsi:n kipata de yo:n porin wehkapania wa:n tepitsi:n *más** kowyohtoma:wak. *Ajá**, yehwa yo:ni. Ta: komo tawelita no: n' ka:mpa tsi:nto:ktok kualtsi:n *hasta** ta:lpan moso:sowa ata. Ke:mah. *Porque** nejo:n momahma:ytia kualtsi:n wa:n neli no: *hasta** ta:lpan moso:sowa pero neli komo a:mo teh kikua, pero komo kikuah se: tapialtsí:n neli pos no: iwki wa:ki a. Ke:mah, neh yehwa yo:ni, ihko:ni sah neh nikmattok. *Pues** tikmatis welis ke:mah, eski no:, no: yehwa, no: iwki mono:tsa mowih. tikmatis *cada** xiwtsitsí:n ihkó:n teihsá: kowtsí:n, xiwtsí:n, onkak o:me taman, onkak *hasta** e:yi taman, pero a:mo nochi tikihi:xmatih. Pos ke:mah ka:n... Wa:n ta:taman no: n' kowtsitsí:n mahyá: ke:meh tehwa:n tikihtowah pos *este**, ixiwyotsi:n, ikowyotsi:n, ixo:chiotsi:n, iw..., iwki, iwki no:, sanoke kipata tepitsi:n de weh..., de moskaltia, de wehkapania wa:n de n..., Ke:mah. de n' ikowyo wa:n de tik..., tein ke:meh kikuih para pahti wa:n tein a:mo para pahti pos tikmattokeh *que** a:mo para pahti. Pero tein tikmattokeh *que** para pahti pos tikmattokeh para pahti. Pos ke:mah se: ki..., se: kiita ya *que** nochi iwki sah. Ke:mah. Ke:mah, pero neli pos nejo:n, neli tein te:iliah seki para pahti pos se: kikui neli. Yehwa yo:n. Ke:mah. *Pues** yehwa sah yo:n neh nimitstahtanilia, tasohka:matik. 'Tasohka:matilia *que** ti..., timonohno:tskeh nika:n i:n, neh nimono:tsa niRubén Macario, niwa:le:wa de Chilcuauhta, wa:n nipowi nika:n *cerca** San Miguel. Pos ka:n teihsá:, no: yehwa neh tein tine:chilwih, ihkó:n timonohno:tskeh, timotapowihkeh, pos miak tasohka:matik ke:mah. Neh nimono:tsa niMaría Salazar Osollo, niwi:tsa de San Miguel.