Ekintsi:n na:no xte:chtapowi i:n xiwtsí:n tikwa:lkui, ne:, ke:ní:w mono:tsa, ke:ni:wki ne:n xo:chiowa wa:n ta:ki. I:n ne: xo:chiowa no:, *como que** ne:, i:n moskaltiya ompa ne: kalte:noh yetok *mata**. We:i *matahtsi:n**, i:n ito:ka:y *duraznoxiwtsí:n**. Wa:n ixo:chiotsi:n *rohrosahtik** seki mochi:wa ne:n ixo:chiotsi:n *cuando** poso:ni. Wa:n i:n nankimatiskeh para to:ni, a:mo nikmati tein nika:n tietokeh, yo:n na:no ampo:wí:n yetok, ox kimattok, i:ni, komo se: siwa:tsí:n yetok *como que** ika, ika pilitsí:n kipixtok, wa:n ne: siwa:tsí:n kinekik teihsá:, kiitak ne:wí:n kanah ika yahka, wa:n kikuahtokeh wa:n a:mo kwa:ntikeh, oso ne: kelna:mik sah. Kalihtik yetok wa:n kelna:mik, yeha i:n chika nikua:skiya, wa:n a:mo kihtoh entó:s oli:nik ne: siwa:pil. E:m..., *como que** wetsiti i:n pili kipixtok, wetsiti. Wa:n a..., komohkó:n ne: kimatkeh imise:lti, kipahti:skeh. Wa:n komo a:mo kimatkeh ne: wehweliwiti yo:n, yo:n pili. A:mo moskalti:ti, wetsiti. Wa:n komohkó:n kelna:mikkeh, chika yeha i:n tikilwi:tih, xa: kimatis toni n' kuali, i:pa te:ita pos xa: kimatis. *Ajá**. Ma:ski yekin ne: *hasta** aya:mo kimatih ox yeha ya, yeki:n yahtok, komo yekin kitamih n' o:me me:tsti, se: me:tsti pano:k, pero yo:n a:mo tikuih. Tikuih de oksé:. Entó:s ni..., o:me me:tsti kitamih a. Kalakitia para e:yi. Wa:n ne: mokuehmolowa ne: siwa:pil. *Como que** yowi *mal, porque** ke:yeh, ne:, kineki temo:s ne: tein kipiya. Yo:n komohkó:n ne:, ne:, ne:chilwiyah ya, kihto:skeh ta: ihkuí:n wa:n ihkuí:n yetok ne: siwa:pil, moitalani. Pero ke:meh i:n *pla...**, i:n p..., *mata**, i:n kowtsí:n, i:pa yetok n' ompa ne: kalte:noh, nikuite:wa se: t..., se: taki:tskil n' tikihtowah, ma:se:walkopa se: taki:tskil n' xiwtsí:n ke:meh i:n, se: taki:tskil nikuite:wa. Ke:mah, niyow niah..., niahsi ne: kalihtik, ni..., xketsaka:n tepitsi:n a:tsí:n ika ne: se:, se: tapalkatsí:n. Tiketsa mah te..., ne:nke:n kawa:ni, ke:mah i:n xiwtsí:n, ihkó:n se: kima:xakualowa ihkó:n, ihkó:n se: kima:xakualowa kualtsi:n, kualtsi:n se: kima:xakualowa. Ke:mah ne:, tikte:kiliah ya n' a:tsí:n tein ne: ma:s kawa:ntok wa:n nipa nikchihchi:wtok, *Mientras** kualtsi:n kawa:nik a ne:n a:tsí:n, *como que** ne: kuali tai:s a, tikte:kiliyah a ne: tein tik..., tikma:xakualohkeh i:n. Ke:mah, ne:, ne: tiktsetselowah a ika se: tasa:l, para ki:sa chipa:wak n' a:tsí:n. Ke:mah ne: siwa:piltsí:n tikmakah a. Xtai i:n a:tsí:n. para a:mo ne: tehsá: ok tikmatis, ne:, motsakuili:s yo:n tein ika timokuehmolohtok. Ne:, xi..., xtai n' a:tsí:n. *Bueno** tai:s se: *taza**. Se: ihkó:n *taza** tai:s. Tai:s yo:n a:tsí:n, nikchiati ne:, ke:meh *diez minutos** nikchiyas. Ne:, se: *ratokatsi:n como que** yo:n nikchi:xtok. Niktahtaniya ya, ¿ke:ní:w tikmachiliya? Kihtowa pané: tamati:yak, pané: a:mo ne:chkuehmolowa ok semi. Ne:, *bueno**, pos sepa tikmakah se: tsikitsi:n, sepa se: tsikitsi:n a:tsí:n sepa t'makah mah tai. Tai:s, i:n a:mo te:kokoh, a:mo ne: kichi:wili:s *mal** ma:ski tai:s se: o:me *pocillo**, ne: o:me *taza**. Ne:, tai:s yo:n, ke:mah ne:, neh ompa nietok, neh nikchi:xtok, *hasta sin que** a:mo ne:chilwi:s ne: kuali moka:w a, a:mo teh kimachilia ok. Ompa nietos, ompa nietos, ompa nietos, ma:ski ne:, tikitak, tiki..., itech ne: yeh moitak a ika ne:, ika ne:sik a *señas** ika temo:ti, pero a:mo temo:s. Ika i:n xiwtsí:n. Motsakuili:s wa:n moskalti:s wa:n ahsis n' ito:nal *hasta** ke:maniá:n. Ma:s yekin pe:wtok oso ma:ski ke:meh se: e:yime:tskayo:t a. Sepa se:, se:, yekinikatsi:n nikmakak se: siwa:pil, sayoh se: metsti kipolowa:ya para ehkoti ne:n pili, kipolowa se: me:tsti, wa:n ton *pasaroh**, oli:nik. Sayoh nankimatiskeh to:ni, ne:, ne: imonta:twa:n, yeh tisi n' kualka:n yo:n siwa:pil. Wa:n ne: imonta:twa:n kim..., neli yo:lchika:wkeh sah n' i:pa, kimankeh pio:temeh, wa:n kichihchi:wkeh chi:ltamo:ltal wa:n mota:lihkeh pe:wak takuah. Wa:n siwa:piltsí:n a:mo kwa:ntikeh yo:n pio:tetamanal, wa:n sayoh para se: me:tstika nemiti yo:n pili. Ke:meh a:man yo:n kikuahkeh, para se: me:tstika, tikitaskeh ya yo:n pili. Pero ton *pasa:roh**, pe:wak a yo:n siwa:pil, no: ih..., kualk..., yo:n almasa:l kikuahkeh yo:n pio:tet. Ne, kkuahkeh, wa:n ita:ka:w yeh n' siwa:pil tekitito *hasta** Zacatipan. Wehka, pos ke:ní:w n' kilwi:ti. Ehkok tayowaya, tayowak a, *las ocho** ya n' ehkok. Entó:s ne: pe:wak kitapowia ke:ní:w. Pos tein kichi:wak n' ta:kat ne: kite:moh ok m' pio:tet, kikowato ok wa:n kimahse..., kikuah ok ne: siwa:pil. Pero a:mo tamati:yak ok. Yeh yowi, temo:ti niman, temowa, temo:ti a, ne:, yetok a n' *señas que** temo:ti. *Pero dios** tatio:chi:wak a, ahsik kalihtik, wa:n pe:wak ne:chilwia ya, Wa:n i:n *mata**, i:n i:pa yetok *como que**, i:n tein wehka:w i:n nikihtohtok *mata** niktekka, yeh wa:ik a, pero yetok oksé: *mata**, ne: nikuito se:, se: ihkuí:n taki:tskil, ke:meh i:n nikma:ye:kti:to wa:n niehok wa:n nikchihchi:w wa:n *hasta** a:mo niktoto:nih n' a:t *porque** nihsiwi wa:n nose:lti ne: kalihtik. Ihkó:n sese:k n' a:tsí:n nikma:xakualoh wa:n xiwtsí:n wa:n nik..., ompa nikta:lih wa:n niktsetseloh ika tasa:l, wa:n nikilia xtai nikilwia ika i:n nikilia a:mo tehsá: *pasaro:ti**, eski ne:, kuali ehkos wa:n *que** ahsis n' to:nal. Yekintsi:n we:iokichpil yo:n tein wetsiya. Kimpiya e:yi pi:pil. Ka..., yekintsi:n *vivi..., como que** nemi Pepexta n' okichpil. Wa:n imomá:n yetok Xalpantzingo. Yeh ika nimomaka *cuenta** ika i:ni, i:n miakeh ya ika nikimpahtih. Pero por yeha yo:n kokolis. Tak onkas oksé:, oksé: pahti, pero neh a:mo wel name:chilia ika miak taman kokolis kipahtiya, neh nikmattok *porque** yeha i:n nikchi:wak. *Bueno** i:n tikihtowa i:n, i:n *durazno** tikpia ompa ne: kaltsi:ntan. Pero tikmattokeh ika yo:n *durazno** ta:taman onkak. Nika:n tehwa:n pané: a:mo semi cha:yetok ne:n *durazno**, pero ata nika:n Kuesala:n, pos ne:n, ne: ahkua:kopa tokni:wa:n kwa:lkuih, te:chwa:lkuiliah miak taman *durazno**. A:mo n'mati ke:ni:wki n' ta:ki i:n tein teh tikui pahti, ox no: ihtichihchi:chi:ltik. I:n is... A:ah, yo:n ista:k. Tein y..., yo:n se: ihkuí:n se: ki..., kitapa:na ista:k n' iihtik. Pero a:mo *prisco**, a:mo yeha yo:n telyema:nik, sano *durazno**, yeha i:ni. Pos yo:n ihtichihchi:chi:ltik n' ta:ki, no: tiki:xmattok, no: taman. Ke:mah, no: yetok *mata** ompa ne:. No: yetok, pero yo:n no: taman. Yo:n a:mo yehwa se: kikui m' pahti. A:mo yeha se: kikui m' pahti. *Bueno** pos komohkó:n nochi a ne:n tite:ch..., tte:chilwih ne: i:n, toni ne:n ika ne:n tikpahtia. I:n ye..., *como que** yeha sah. *Bueno** entó:s pos tasohka:matik miak, ekintsi:n xte:chili ne:n moto:ka:y wa:n moxo:lal. Neh nimono:tsa niCristina Vázquez Hernández, de Xalpantzingo.