Rubén ekintsi:n xte:chnohno:tsa ne: yo:n komekat mochi:wa ne: kuoma:pan, yo:n teh t'to:kaytia tsina:kamekat, ke:niwki n' ixiwyo, imekayo wa:n ixo:chio wa:n ox no: ta:ki. Yo:n kuomekat kiliah tsina:kamekat, *porque** tamatisneki n' i..., n' iahtapal, ke:meh *este** n' ixiwyotsi:n ke:meh ahtapal, ahtapal de n' tsi:na:ka, wa:n yeh ika kiliah tsi:na:kamekat. Wa:n i..., n' imekayo ka:mpa tsi:ne:wte:wa, pos pitsa:wak wa:n *hasta** ahko mowila:na, mowila:na ke:meh tikita yo:n ne: ke:n kiliah, *este** yo:n, yo:n *este**, yo:n kuomekat, yo:n tein tikih.., ke:n tiki..., ke:n tikihtowa mono:tsa n' kuomekat, yo:n yo:n teltakua:wak ata tikihtowa, ke:ní:w, ke:n t'to:ka:ytia n' teh. tem..., temekat *o** ke:n tikto:ka:ytia n' teh. Sanoke *que** ne: yeh *más, más**, pos ne: a:mo ke:man motohtoma:wa *más** ne:n kuomekat, ne:n tsina..., n' tsina:kamekat a:mo ke:man *más** toma:waya, ika *más**, sa pihpitsaktik sah, pitsa:wak n' imekayo, wa:n ixiwyo ma:pa:pata:wak ke:meh tsi:na:kaahtapal. Yeh ka kiliah tsi:na:kamekat. Wa:n iteyotsi:n tsikitsitsi:n. tsikitsitsi:n mahyá: yo:n, mahyá:, mahyá: *cani...***, mahyá: *caniquita**, mahyá: yo:n itskuimpahwits iteyo. Sanoke ne: *az...**, mahyá: *este, azulitos** n' ite..., n' iteyotsi:n. Yeh ika kiliah tsi:na:kamekat. Ke:mah. ¿Wa:n ixo:chio wehwei? N' ixo:chio, n' ixo:chio neh, neh *lo más** nikitani *siempre, siempre** nikitani neh n' it..., n' iteyotsi:n ya, n' ixo:chiotsi:n a:mo nike:..., a:mo nike..., a:mo ke:man nikita *cuando** xo:chiowa, *siempre** nikita neh, neh n' iteyo wa:n ixiwyo. Pero n' ixo:chiotsi:n a:mo welnimitsili:ti ke:ni:wki n' ixo:chio *porque** a:mo ke:man nikita ke:ní:w n' *cuando** xo:chiowa. I:pa nikitani *pero cuando** kipia n' ite..., n' iteyotsi:n ya. Ke:mah, yehwa yo:n. ¿Wa:n iteyo kikuah teihsá: okuilimeh? *Pues** a:mo se: kimati *porque** neh a:mo ke:man nikita ihkó:n mah tikihto:ka:n mah kkua:ka:n, mah tikitaka:n mah kahsi..., mah tikinahsitih chiktehmeh. *Porque** yo:n no: s..., a:mo no: semi tel..., a:mo semi san ke: teh tikahsis ka:mpa yeski telonkak. Yo:n no: ka:mpa weli sah n' onkak no:. A:mo semi motelchi:wa, tikihtowah ke:meh okseki kuomekat mochi:wa, ta: yo:n no:, no: yetok sah *casi** ka:mpa mochi:wa yo:n kuomekatsí:n. Wa:n tekuah tikuih tikihtowah para pahti no: yo:n. Neh niki:xmattok para pahti. Ke:meh yo:n *cuando** te:kokoh nika:n se: ikeh..., ikehke:stsi:ntan, nika:n itahkoya:n, kiliah *este** se:, ke:n mono:tsa se: ikokolis, *riñones**, ka:mpa ika se: ike:ssa:liwya:n te:kokoh. Yehwa yo:n mah se: tai *o cuando** yo:n *este**, *porque cuando** yo:n kiliah, yo:n *riñones** kihtowah *cuando** motsakua *o** *cuando** pe:wa *este** ihtakawi, *hasta** te:kui, te:kui mahyá: yo:n ka:..., mahyá: yo:n se: sepa se: sepatika, se: sepatika xiow ximotapeya:so:ti. Yo:n wits..., yo:n wi:tsa, yo:n wi..., yo:n kokolis wi:tsa, wi:tsa *este de riñones**. Entó:s mah se: tai yo:n xiwit tamolo:nti:l, yehwa yo:n kuomekatsí:n, mah se: kimolo:nti wa:n mah se: tai, mahyá: tikihtowah tehwa:n *este**, mahyá: ke:meh weli a:tsí:n sah, ka:n nikih..., ka:n nikihto:ti kipia okseki, taman *este** ahwiya:kka:yo:t, sanoke mahyá: a:tsí:n sah. Yehwa yo:n mah se: kikui para mah se: tai para pahti. Ke:mah. ¿Wa:n yo:n ka:nachi n' kimolo:ntiah wa:n ox ise:lti? Mah a:mo no: semi telmiak. *Porque** komo semi se: motelpano:ltih nochi, kati:n ya eski, kati:n ya eski pahti komo telmiak n' tiktelmanak, pos *has...**, se: sepa a:mo no: tana:miki. Yo:n no: etok sah, pané: ne:ch..., ne:chtapowi:to se: n' tokni:tsi:n tein ika mopahtih, kikuia *solamente** e:yi *o** na:wi ixiwyotsi:n, *por** se: *litro de** a:tsí:n, se: tamachi:w a:tsí:n para moka:wati tahko. Kipia kitsokowa:tsah tahko, tahko tsokowa:ki de se:, de se: tamachi:w, tahko tamachi:w. Entó:s yo:n tsokowa:ki yehwa ya mah se: tai a. Ika e:xpa, na:wpa ttai:s, tamati:ya ya n' ka:mpa te:kokoh. Ke:mah, yehwa yo:n neh nikmattok *cas...**, semi kuali, semi kuali pahti. Se: tokni:w, se: tokni:w nika:n i:n nika:n towa:n, towa:n tekiti no: wa:n kihtowa *que telmal** etoya, de nika:n ka:mpa nimitsilia yo:n kokolis tein kipiaya, *telmal** etoya n' kihtowa wa:n a:mo kanah kipahtia:yah, *solamente** yehwa yo:n kihtowa kikuito wa:n pe:wak kimolo:ntia, kimolontilihkeh, kimolo:ntilih ne:n itiska:w wa:n kimaka mah tai. Wa:n kina:mik, *hasta** a:xka:n kihtowa a:mo ke:man teh kimachilia ok yo:n kokolis. *Bueno** pos komo nochi a de n' tsina:kamekat pos xte:chili ne:n moto:ka:y wa:n moxol... Pos neh nikmattok *que** yehwa sah *lo que** tein neh nikmattok neh. para toni, para toni se: ki..., para toni s..., ke:ní:w se: kichi:wa wa:n para toni m' pahti. *Hasta** ompa sah neh nikmattok. A:mo wel name:chkahkaya:wati *más** xolopihyo:t, n'mat..., tein tehwa:n tikmattokeh yehwa sah n' tikihtowah, tasohka:matik miak. Nimono:tsa Rubén Macario, niwa:le:wa de Chilcuauhta, nipowi nika:n San Miguel.