*Bueno** pos no: t'nekih timitstahtani:skeh *compadrito** ox tiki:xmati yo:n kiliah tsotsolpahxiwit, para toni, ox teihsá *selbirowa** para pahti *o** para se:..., tehsá:, tehsá: a:mo poliwi, tehsá: *de repente** eski ki..., kipia n' ichi:walis yo:n xiwit. A:, ne: tikneki tikmatis *compadrito**. Ke:mah t'nekih t'matis[keh] ke:ni:wki de ton *tanto** sah moskaltia de wehkapan, ox *we:imata** mochi:wa, ke:ni:wki ne:n ima:xiwyo, ne: ke:ni:wki, ox no: teyowa *o** xa: tiki:xmati n' iteyo, ixo:chio, ke:ní:w. Yehwa nimitstahtani:sneki *compadrito**. A:, nijo:n pos neh nikmati tepitsi:n ne:n pos a:mo semi wehkapania. Kanah. Pero nijo:n ima:ko kiliah tsotsolpahxiwit *porque** n' ima:ko, n' ii:xpan achi tsohtsotsoltik ihkó:n. Tsohtsotsoltik. Wa:n tai:ka:n a:mo, achi xaxakachtik tai:ka:n. *Ajá**. *Por eso** kiliah tsotsolpahxiwit *porque** nijó:n, A:, yehwa ika. yo:n kiliah tsotsolpahxiwit *porque** no:, no: kuali. A:, no: kuali para pahti. No: kuali ke:mansá: *de que** ihkó:n, se: tokni:w kikui se: cha:wis, n..., teihsá: ihkó:n, pos yo:n se: kostiasah o** teihsá: ihkó:n, a:mo se: taxi:kowa itech se: tehkolis, ke:masá: yo:n te:kui de n' cha:wis, se: t..., metste:te:mi, entó:s yo:n ika ne:n te:metspi:kih *o** kimetspi:kih a:ksá:, Ke:mah. wa:n komo a:mo pos yehwa yo:n nochi te:..., te:pi:kih wa:n nochi itech se: imestwa:n, wa:n yo:n kuali *porque** kiliah tsotsolpahxiwit *porque** achi sese:k. Yo:n ki..., kita:liah a:mo teh kita:liliah, yehwa sah yo:ni. Iselti. Seki no:..., ise:lti wa:n ke:masá: kikuih n' iselo. N' iselo kikuih tatahkoya:n wa:n ti..., ika te:pi:kih. Ke:mah. Se: imetsko i:n ke:masá: se: metstihtiti:ka, yo:n se: metsposa:waya de cha:wis. A:. Tsotsolpahxiwit. *Por eso** kiliah tsotsolpahxiwit *porque**, de que cuando kaxa:ntiw ya motsotsolowa se:.., ka:mpa se: titi:ka. Ke:mah, se: imetswa:n. Motsotsolowa se: i..., se: imetswa:n. Motsotsolowa ka:mpa..., *por eso** kiliah tsotsolpahxiwit yo:n wa:n no: kiliah tsotsolpahxiwit *porque**, tsohtsotsoltik n' i..., n' ii:xiwyo ihkó:n. Alaxtik wa:n tsohtsotsoltik. Tsohtsotsoltik. Entó:s yehwa yo:n kiliah, pero nika:n mayohyowaltik nochi, wa:n a:mo semi wehkapania. Ka:mpa ne: kipia n' ima:y ne:n A:mo semi. *ramita** ihkó:n, itsmol, entó:s ihkuí:n de wehkapan, wa:n ompa ki:sa ne:n ixo:chiyo. Ixo:chiyo ihkó:n ihista:k wa:n achi ihkó:n mochi:wa. Ixo:chiotsi:n. We:weyak. We:weyakach..., we:weyakaxtik ihkó:n pero ista:k. Ke:mah. Ke:meh..., pisi:ltik no:. Nijó:n iteyo kualtsi:n pisilitos. ke:meh yo:n xa:lkowit n' i..., Ihkó:n no: *igualito**. *Ajá**. No: taman. n' ixo:chiyo, pero ne: no: taman, ne: no: taman wa:n ike:span ki:sa ne:n ixo:chiyo wa:n yehwa yo:n kiliah tsotsolpahxiwit. Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n neh nik..., tepitsi:n nikmati para yo:n a:mo para se: kikua:s, Ke:mah. yo:n para se: ki..., para pahti sah. Ke:mah. Para pahti, yehwa yo:n ika te:pepechowiliah ihkó:n, nochi se: ki..., kikui,Ke:mah. Ke:mah. Pos neh a:mo nikmati ox ne:n se: kima:xakualowa, neh nikmattok sayoh te:pepechowiliah iwa:n i..., n' iselo. Ke:mah. Pero teh tikmattos *compadrito** nimitstahtani:ti no:, xa:, xa: tikmati no: kachi *porque**..., Ke:..., ke:mah pos neh no: niki:xmati yo:n *compadrito**, yo:n xiwit kiliah tsotsolpahxiwit *porque**, neli i:xtsohtsotsoltik yo:n xiwit, ma:ahalaxtik, ma:ahalaxtsitsí:n wa:n wa:n i..., ima:tampa no:, xaxakachtik *medio** moloxtik. Yehwa yo:n kualtia para, kihtowah para nejo:n, para yo:n a:kin metspohposo:ni, metste:te:mi. Kuali pahti ki..., mometspi:kih ika wa:n ika kochih yo:n. Mometspi:kih para, mometspi:kih [ika] yo:n xiwit wa:n kitetekuinowah ika tilmah para mah mi:to:ni. Pero i..., pané: nte:kakilia ihkó:n kita:liliah iwa:n rehfi:noh kia:lpi:chiah, para ne: iwa:n: ki..., *Casi** ma:nel kita:liliah t... ki..., ki:ta..., ki:xte:kiliah yo:n xiw..., ki:xa:lpi:chiah yo:n xiwit, pero yo:n a:mo taixkal, iwki xoxowik, iwki sah xoxowik xiwi..., xiwit. Sake:ra ka:n o:me oso e:yi kin..., kimiakiltia para ke:meh kahsis se: ixokpal komohkó:n se: ixokpal te:..., te:te:mi *o** se: iko:tswa:n, nochi kipi:kih yo:n wa:n ke:mah kitetekuinowah ika tilmah kit ihkó:n para, para mah mi:to:ni a, ika kochi yo:n kokoxkeh, wa:n ohpa, e:xpa ke:mah kika:wa yo:n kokolis. Wa:n yehwa sah yo:ni kikuih oso kita:liliah okseki pahtsitsí:n. Yehwa sah yo:n xiw..., ih..., kitaliliah rehfini:toh ka:lpichiah ika yo:n xiwit kit. A:, rehfi:noh. Wa:n ke:mah ne: kimetspi:kih ya wa:n sake:ra ohpa oso e:xpa *o** na:wpa ke:walti:skeh yo:n, ke:meh a:mo se: kkowa pos kuali ma:s miakpa ke:walti:s. Pero kina:miki a pos iwki kka:wa n' kokoxkeh. Wa:n tana:miki yo:n kit. Wa:n... Kimetstetekuino..., *casi** kimetstetekui...., ki..., kipepech..., *casi** ki..., kipepechowilia:yah n' ixokpal oso iko:tsko ka:mpa ka:nika n' te:temi. Wa:n yo:n xiwit ki..., kimetsilpiah..., kilpia:yah oso ihko:ni *porque**, wa:n ke:mah, kitetekuinowah ika tilmah ya. Kitetekuinowah ika tilmah, yo:n, yo:n para ki..., mah ika mi:to:ni a kit yo:n. A:, mah mi:to:ni. Ompa mah ika mi:to:nia wa:n neli *de que** kokolisyoh pos ki:sa, nochi a:paliwi kit yo:n, yo:n xiwit de, mi:to:nia n' ka:mpa i..., ka:mpa ki..., imets de poso:ni ke:meh eskia. E:mah, yehwa yo:n ika ki..., kimetspi:kih ika kochi yo:n xiwit kitetekuinowah n' tein mokokowa. A:, wa:n de mo:stika nijo:n... Wa:n mo:stika sepa kki:xtiliah wa:n sepa ki..., kipi:kiliah, sepa kipatiliah. para ne: mah *kiseguiro** ihkó:n para ne: mah kipahti yo:n xiwtsí:n. Wa:n niman kita *de que** ma..., komo kaxa:ni a. Komo kaxa:ni a ne: pos pahti a, tsotsoltia n' ka:mpa ne: te:tenka, *porque** pos yo:n semi yo:n, Tsotsoltia. tsotsoltia *porque** ke:meh poso:ntok ne: wa:n kaxa:ni a yo:n, yo:n tak a:cha:wis yo:n *cabrón** yo:n, kaxa:ni a ne:n kokolis, tsotsoltia ne:n se: imetse:wayo, iwki tsotsoltia ya ke:meh, ke:meh yo:n tsotsolpahxiwit, kitaweliah yo:n no: ika ya. A:, kitawelia ya ne:n tsotsol... Kitawelia *por eso** yo:n ki..., mochi:wa *remedio**. Kiliah tsotsolpahxiwit *porque** no: tsotsolpah..., tsotsoltia n' ka:mpa se: ka:mpa titi:katok, de kaxa:no pos tsotsoltia ya no:. *Porque** no: kiliah tsotsolpahxiwit *porque** no: tsotsoltik. Yeh ka yo:n kiliah tsotsolpahxiwit yo:n xiwit. Wa:n yo:n semi xoxoktik ata, ye:kma:xoxoktik, xoxoktik. Xoxokti:ltik ne:n, xoxoktik yo:n xiwit. Wa:n ikowyo nochi xoxoktik wa:n alaxtik n' imestkowyo ata. Alaxtik. E:mah, yehwa yo:n. Yehwa niki:xmati ika yo:n tsotsolpahxiwit kilwiah *compadrito**, yehwa yo:n. Wa:n... A:, pos... Ke:mah, ta: neh no: nikmattok nijó:n pero, pos yehwa yo:n de kki:xtiliah ya, ne: kitohtomiliah ya, kilpialiah *antes** kilpilia:yah ika se: tilmahtsí:n *o** teihsá:, Pos komo pahtik a, pos ki..., komohkó:n pahtik a ne: tsotsoltia ya ne: ka:mpa ne: ixokpal, pos a:mo kita:liliah ok. Komohkó:n sepa kita:liliah para mah kualtsi:n pahti. Ke:mah, yehwa yo:ni ika ki..., ika kitaweliah. Ke:mah. Pos yo:n kuali yo:n xiwit semi ta: pos, yeh *lo más** kikuiah ne:n tota:tahwa:n ihkó:n *de que**, kitayah se: kokoxkeh ihkó:n metstihtiti:ka, Ke:mah. ke:meh yo:n cha:wis te:kui *o** se: mometsa:kalaki ke:meh i:n se:..., se: metskawa:ntok wa:n se: mometsa:kalakia yehwa yo:n te:chi:wilia ne:n *dańo** ihkó:n *porque**, Ke:mah. se: kokolispe:wa wa:n yehwa yo:n kuitih yo:n tsotsolpahxiwit wa:n ika te:..., te:me:tspi:kih *o** kinmetspi:kih, Ika te:pi:kih. Ke:mah. wa:n kilpia ka ne:n *más de veras** nik..., ki..., kochi a. De ne: mose:wia, mo:stika ya ne: moki:xtilia *o** kki:xtiliah ya, pos se:..., kitah kaxa:nik ya, niman kihtowah pos i:n Iw..., kipatiliah sepa seki. Komo kaxa:nik iwki kka:wah ya. Wa:n komo kitah kipolowa pos kipatiliah ohpa, e:xpa sake:ra para mah kuali pahti. Niman, niman kihtowah pos i:n sepa t'ta:lili:tih *siquiera** ohpa wa:n *más** kaxa:nis ika ne:n tsotsolpahxiwit. Iwki yo:n kichi:wah. Ke:mah. Ke:mah. Yo:n tsotsolpahxiwit kiliah tsotsolpahxiwit *porque** nijo:n, n' ii:xko nochi pané: tsohtsoltik ihkó:n wa:n tai:ka:n achi moloxtik nochi wa:n kipia ne:n, Tsohtsotsoltik, e:mah tsohtsotsoltik. Ke:mah. ista:k ma:yehyewaltik. Ke:mah. Ihko:ni yo:n xiwit ata. Kanah, tsiki..., tsikitsitsi:n mochi:wa. Pero yo:n a:mo wehkapania, a:mo wehkapania. wa:n itsi:nta:n ne:n mochi:wa xo:chitsí:n ihkó:n we:weyak. Tsikitsitsi:n. Ke:mah. Ke:meh yo:n xa:lkowit n' i..., n' ixo:chiyo. Ihkó:n *merito**. Yeh yo:n nejo:n tsotsolpahxiwit no: iwki tamatisneki ata yo:n yeh taxkaliswat. Taxkaliswat. Yo:n taxkaliswat ata yeh nejo:n, yeh mochi:wa yeh ma:ahalaxtik wa:n ma:kahkakaltik yeh. Wa:n i:n seki ma:mohmoloxtik i:n seki tsotsolpahxiwit. I:xtsohtsotsoltik wa:n ma:ika:ntampamoloxtik tepitsi:n. Wa:n, wa:n i:n, taxkaliswat yeh no: mochi:..., no: *igual** n' ikowyo, *igualito** no:, xohxoxoktik n' ikowyo no: wa:n metsahalaxtik. Pero yeh kiliah taxkaliswat yo:n, yo:n no: taman tsohya:k, tamatisneki a xa:lkowit yo:n. Wa:n i:n tsotsolpahxiwit a:mo tsohya:k. Soh porin tsotsoltik n' kitawelia ne:n *herida**, toni, n' ka:mpa se: mokokowa. Ke:mah i:n seki, yo:n taxkalo:t..., yeh taman, taman sah yo:n. *Casi** ahwiya:k ne:n xiwtsí:n. Yo:n nejo:n no: taman, no: iwkitisneki a, pero i:n seki kipia ke:meh xa:lkowit de Pos neh nikmattok a:mo... tsohya:k n' taxkaliswat wa:n i:n, tsotsolpahxiwit yeh a:mo, a:mo teh s..., a:mo teh ki..., *sabor** kipia nio:n tei. A:mo teh kipia, sayoh io:ka[iahwiya:kka] A:kah, yeh sayoh kitawelia n' ka:mpa, kokoxkeh kita:liliah, pero porin tsohtsotoltik yo:n xiwit, yeh ika, yeh ika kiliah tsotsolpahxiwit. Tak ki:sa ne:n para kina:miki ne: tak panowa ya ne:n *fuerzas** itech ne:n Ke:mah, ihko:ni. Ihko:ni yo:n. Wa:n yo:n nikmattok n' iyo:lselo no: wa:n ki..., yehwa yo:n nochi kikuih. Ke:mah. Pero pos yo:n neh nikmattok a:mo, amo nikihto:s para tikua:tih, teihsá: te:chmanili:tih, yo:n i:pa para ne:n... Kanah, kanah, yo:n a:mo taih, sayoh mota:liliah sah. Yehwa sah yo:n para ki..., kita:liah, *por eso** kiliah yo:n semi kuali yo:n tsotsolpahxiwit. Ekintsi:n ampo:wí:n a:chá: onkas no:. Ke:mah. Ke:mah kuali para n' te:te:mi:lis. Ampowí:n a:mo kachi se: kita, ta: yo:n onkak ne:wí:n, sayoh *que** a:mo se: ki:xmati pero yo:n se..., semi kuali. Onkas, onkas, yo:n a:mo tasohti, onkak nikahkuí:n. Ke:mah. Yo:n semi kuali *compadrito**. Ke:mah, yehwa yo:ni. Yo:n semi kuali. *Antes** yehwa n' tikuiah m' pahti *o** te:chta:lilia:yah *o** kinta:lilia:yah ihkó:n kone:t. E:mah. Komo metstihtiti:kah de ihkó:n kiliah seki cha:wis yo:n seki se:, te:kui Ke:mah. Wa:n yehwa yo:n te:ta:lilia:yah wa:n pos te:..., neh nikmattok te:metsilpia:yah ihkó:n para se: mose:wi:ti a wa:n para a:mo wetsis nijó:n xiwit. Yo:n *hasta, hasta** wa:ki ne:n xiwit. Ke:mah. Kitetekuinowah ika se: tilmahtsí:n. Ke:mah. *Hasta** wa:ki wa:n..., yo:n semi kuali. Wa:ki wa:n mit..., mi:to:nia. Kuali pahti. Kuali. Kuali pahti. Ke:mah. A:, *bueno compadrito**. No: niki:xmati *compadrito** tepitsi:n. A:, *bueno compadrito** Ke:mah. Pos yehwa sah *compadrito** yo:n tiknekiah timitstahtani:skeh ox no: tiki:xmattok. No: *igual** niki:xmattok neh *compadrito**. Ke:mah. Ke:mah. Tasohka:matik *compadrito**. Wa:n no: xte:chili moto:ka:y *compadrito**, żke:ní:w ti... timono:tsa wa:n de ka:n tiwa:le:w? Pos neh niwa:le:w nika:n Tozán, Jonotla. Ompa ne: *cerca de** n' a:t ompa niwa:le:w pero ikintsi:n nika:n nietok nika:n xola:lpan de San Miguel Tzinacapan wa:n Ke:mah. Xo:pana:ko nietok Xo:pana:ko. ihkuí:n. Wa:n pos neh nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián. Ke:mah, yehwa yo:n. *Bueno compadrito** pos neh no: nimitsili:ti noto:ka:y ke:ní:w nimono:tsa, neh, neh nimono:tsa Ernesto Vázquez Chanico wa:n de de Kali:ka:n, San Miguel Tzinacapan. Yehwa yo:n *compadrito**. A:, *bueno**, tasohka:matik *compadrito**.