Pos a:man *compadrito** no: t'nekih xite:chtapowi ox tiki:xmattok yo:n kilwiah tankua:kui:kuil. Ke:ni:wki wa:n ka:nachi taman, ton..., ton *tanto** wehkapan moskaltia. Ke:ni:wki n' ikowyo, ke:ni:wki n' ima:xiwyo, para toni se: kikui. A:, ne:n tikneki tikmatis *compadrito**. Tankua:kui:kuil. Pos neh niki:xmattok ne:n tankua:kui:kuil sah, se:, se: taman sah. Nijó:n, kiliah tankua:kui:kuil pos nijo:n de e:wa de tani yo:n miak itsmoli:ni, paniá:n, ke:masá: paniá:n sah moka:wa, ke:masá: wehkatan. Itsmoli:ni wa:n *hasta** ahko yowi nochi ki..., kiliah kui:kuiltik nochi n' i..., Ikowyo. imehmetsko n' ikowyo. wa:n ahko tepitsi:n ma:yewaltik wa:n kopitstik, wa:n ixo:chio kostik. Ixo:chio ahko moka:wa, ahko, *pero siempre** wehkapania ihkó:n. Wa:n no: kiliah tankua:kui:kuil *porque**, pos kuihkui:kuiltik nochi. N' ikowyo. *O sea que** n' ikowyo. Entó:s yo:n a:mo, a:mo nikihto:s para se: kkuiti para neh ni..., tik..., a:mo nikuiti para teihsá: pahti *o** teihsá: we:lik se: kikua. Nijó:n *solamente** ki..., ke:meh, ke:masá: kita:liliah ihkó:n ta:..., ta..., *tacorraltiah**. *Corral**. Kitekpa:nah no: de seh se: ihkó:n de se: takoto:n, wa:n kkehketsah wa:n no:, no: selia. Selia yo:n. No: selia, itsmoli:ni nejó:n, no: selia wa:n yehwa yo:n kiliah tankua:kui:kuil, ka:nsá: ika miak ye..., miak se: kita, wehkapania, Ke:mah. pero ka:nsá: ika wehwe:wehka onkak ihkó:n. Pero yo:n nijo:n a:mo nikitstok ox ki..., ki..., ka:sá: ika kito:kah, yo:n nikita ka:sá: ika ixwa sah wa:n Mochi:wa sah. pos miakka:n nikitstinemi ihkó:n, ka:nsá: ika tikuitih para ne: *ttacorraltiah, porque** yo:n, Ke:mah. nijo:n itsmoli:ni wa:n moskaltia. Ihkó:n de wehkapan moskaltia wa:n Ke:mah. Sake:ra se: *metro** wa:n tahko. Ke:mah. Ke:ma:nsá: de tak..., taeheka, wehwetsi seki. Wehwetsi. Pero tak kita:ni ne: xo:chit *porque** ne: xo:chit kipia ne: ihkó:n, wa:n kohkostik, yeh yo:n neh nikitaya. Teh kuali tite:chili:s, teh xa: kachi Ke:mah *compadrito** no: niki:xmati yo:n, no: niki:xmati yo:n tankua:kui:kuil, t'mati ne:n, xa: tiki:xmati ke:meh o:me *o** e:yi, kuali tite:chtapowi:s para no: tik..., Ke:mah. tikmatiskeh *compadrito**. Neh sayoh nikmati sayoh de se: sah. Ke:mah. Pos no: niki:xmati yo:n tankua:kui:kuil neh, nikitani pero nejo:n neli, ikowyo xoxoktik wa:n tein selik ok n' iitsmol, alaxtsí:n mochi:wa wa:n kuihkui:kuiltik, mahyá: *pintillos** ne:n ikowyo, xoxoktik. Wa:n no: mo..., no: a:mo semi wehkapan moskaltia, wehkapan semi moskalti:s ke:meh se: *metro** wa:n tahko de we:i. Wa:n tahtako:tik sayoh, pihpitsaktik. Yo:n a:mo teh kualtia para kowtati:l. Kualtia no: komo a:mo tei wa:n komo wa:kik a se: kahsi kuali se: kwa:lkui pero ne: pero siempre, bueno** no: takua:wak n' kowtsí:n, no: takua:wak pero *cuando** wa:ki. Pero kikuih *solamente**, nikita neh *solamente corral** ika kichi:wah, kitekih wa:n porin pihpitsaktsitsí:n taxi:kowa *corral**, yo:n takua:wak. Wa:n ka:sá: *kicorraltia** pio:tsitsí:n pos yehwa yo:n kita:liliah *o** tato:k kets..., kitatsakuiliah teihsá: se: *planta** yehwa ika kitatsakuiliah ika yo:n kowtsí:n. Yo:n kwelitah *porque** sempihpitsaktik wa:n takua:wak. Wa:n, wa:n *aparte** selia. Selia. Yehwa yo:n ika neh niki:xmati yo:n. A: wa:n..., Yo:n tankua:kui:..., tankua:kui:kuil *compadrito**. I:ni, i:n a:mo kualtia para teihsá:, para kowit *o** teihsá: *o** para teihsá: pahti. Kanah, soh i:pa sayoh tikitah para eliwis, para *corraltsí:n** sah. I:pa para *corral** sah. *Pero más**, para pahti a:mo, a:mo, a:mo kikuih teihsá: para pahti, ihkó:n nikitani. Ne:, kualtia para *corraltsí:n** sah wa:n se:, wa:n seki no: nik..., tiki:xmati n' teh tankua:kui:kuil, yo:n xiwit ma:mohmoloxtik, ahwiya:k n' ima:xiwyo tepitsi:n, mahyá *Cuernavaca**, yo:n tikiliah *que** tankua:kui:kuil, pero no:, no: kuihkui:kuiltik n' imetskowyo no:. Yeh yo:n a:mo kualtia nio:n para *corral porque** yo:n seki telyemaxtik kachi, yo:n ihti..., ihtiwahwa:kkatik ke:meh yo:n iyakowit. Yohyo:loh wa:n ihtiwa:kkatik, yo:n a:mo kualtia *para corral** yo:n. Pero i:pa xiwit sah yo:n, tikiliah... Ka:nah, ka:n para pahti, yo:n a:mo teh... Wa:n yo:n a:mo kualtia para teihsá: pahti ke:meh i:n ti..., tikuih *o para** teihsá:, i:pa, i:pa ihko:ni sah. I:pa xiw..., xiwit sah. Wa:n tikiliah tankua:kui:kuil pero no:, no: kuihkui:kuiltik *compadrito** ne:n imetskowyo, no: chi:chi:ltik achi, ne: mahyá:, tehtekolotik, yeh ika kiliah tankua:kui:kuil no:. Tankua:kui:kuil. Pero n' ima:xiwyo wehwei, ih..., tahtamati i:n, ne:n tahtatamati ne:n, no: ma:..., ima:kechtan ne:n, ima:tsi:ntan nochi xiwyoh. Ke:meh ne: kita sah, ne: yetok xiwyoh nochi n' ima:tsi:ntan *desde** ka:mpa e:wa, Ima:pan. xiwyoh mahyá: n' ima:kowyo nochi xiwyoh. *hasta** mochi:wa tatahko yo:n xiwit mochi:wa we:i a. Tahtamati ke:meh *Cuernavaca** ixiwyo no: *compadrito** yo:n. Ahko n' iyo:lselo ya. Wa:n ma:..., no: ma:xaxakachtik yo:n. Kanah, yo:n a:mo teh pahti, i:pa, i:pa xiwit sah. E:mah, pero neli yo:n moxiwyo:tia taman sah, ke:meh, *desde** ima:tsi:ntan ki:sa n' ima:y. Wa:n iyo:lselo i:pa a:mo teh kualtia para nikihto:s teihsá: se: mo..., mota:lili:ti. Ni:nipaka ima:te:mpan, ki:sa n' ima:..., ikowyoh nakastan ki:sa ima:xiwyotsí:n ihkó:n. Mahyá: *chaparrerahyeh** wa:n ahko pos mochi:wa ya xo:chit, n' ixiwyo we:i a. Ne: ahko mosentili:ti a, ompa mosen..., Yehwa yo:n. Wa:n, wa:n ixiwyo no:, kohkostik, komo we:i *racimo** n' ikechtan mota:lili:ti a. Ke:meh iyakowit mochi:wa iwki. Sayoh n' i..., iyakowit yeh ista:k n' ixo:chio wa:n yo:lkuihkui:kuiltik n' iyo:la:n ts..., n' iyo:la:yo. Ista:k n' ixo:chio n' iyakowit. Wa:n ne: a:mo, ne: kostik n' ixo:chio wa:n *por racimo** no: mochi:wa. Kiliah yo:n iyakowit *porque** pos ki... ma:..., ke:masá: no: moma:pi:ki n' xiwit. Ke:mah. E:mah, pero pos no: taman ne:n ne: tikihtowa. Pos neh niki:xmattok sayoh n' tankua:kui:kuil. Ke:mah, pos yehwa no: tehwa:n tikiliah ne: no:... Yehwa neh niki:xmati se: taman sah. Ke:mah, no: iwki tikiliah seki nikaki nejó:n ta:tahmeh ne:chiliah kit tankua:kui:kuil yo:n xiwit ki:xmatih. Ne:n pos yehwa ne:n, tikihtowa ne: kua:kui:kuil. Pero a:mo teh *serbirowa** nio:n tei, para kowtati:l, nio:n *para corral** yo:ni wahwa:k..., *casi** ihti..., ihtik..., ihti..., ke:n nikihto:s ihtiyo:loh no: ke:meh iyakowit. Pero n' iyakowit yeh no: kikuih *corral porque** no: selia n' iyakowit yo:n. No: selia. Ke:mah. Ke:mah seki selia, seki selia. Wa:n i:n seki selia *siempre** seki no:, seki selia, seki selia wa:n seki selia *siempre**, monalwayo:tia wa:n itsmoli:ni. Yo:n a:mo nochi selia *porque** seki tein a:mo *kitocarowa** n' ta:ltsí:n ii:x, a:mo monalwayo:tia wa:n tein *kitocarowa** ii:x monalwa:yo:tia yo:n, yo:n. Ke:mah. A:, ka:mpa n.... [...] itech ii:x monalwayo:tia. Komo *kitocaroh** tatahkoya:n ne:n ta:ltsí:n a:mo, a:mo, a:mo, a:mo monalwayo:tia, yo:n moneki mah se: kita:li pero ka:mpa n' ii:x. [...] Ka:n, ka:n monalwayo:tia *compadrito**. Ka:n monalwayo:tia. Mah se: kiteki ka:mpa ki..., ka:mpa kine..., kinetecho:ti n' ta:lmanik ne:n ii:x, ii:x para ompa monalwayo:tia nimah wa:n ke:mah selia ya. *Hasta** ihkó:n mah se: kita:li se: *corral** pero mah no: se: kimati. Ihkui:ntsi:n de wehka, de nika:n ii:x, Mah se: kita ka:ni n' tami sah ne:n, ke:mah se: kite:kili ka:mpa... wa:n nika:n ne:n yetok ihkó:n, entó:s kikui. Ke:mah. Pero komo tikta:lih tatahkoya:n ihkó:n kkuitok n' ta:ltsí:n a:mo selia *porque** wa:ki, wa:ki. Ke:mah. Ka:n selia *compadrito**, ka:n selia. Mah ta:lchichi:nto ne:n ii:x para ne: ompa taksate:wa ya, monalwayo:tia wa:n ke:mah selia ya n' kowtsí:n. Ompa monalwayo:tia ya. Ke:mah. De ompa monalwayo:tia ya, ihkuí:n ya mota:lia ne:n nalwat. E:mah, para selia ya. Ke:mah, ke:mah. Ke:mah pos nochi n' kowit teihsá: de a:mo tiki:xmatih de yo:n, de se: kit..., se: kiselilti:s ne:n kowit, pos tiktekih ke:meh ya t'tekkeh wa:n toni, nikto:kati, selias ta: pos takuecha:wtok. Ka:n neli, timokaya:wah, selia pero itech ii:xehka:n. Ke:meh ohtat, nankitah ke:ní:w se: kito:ka yo:n ohtat pero ii:x N' ii:x, n' ii:x. Itech ii:x, eh ka se:, komo tiksowa pos ki:sa mo:s..., o:me, e:yi *mata** tein mah so:wto. Pero komo tikto:kak sah, tikmetsto:kak sah ii:x sah, selia se: ii:x pero i:pa soh wa:n tein ahko moka:wa selistok no: pero a:mo wel taksas itech n' ta:l. Ah..., ahko, ehekai:xko moka:wa wa:n a:mo moskaltia *más**. Moskaltia tein *kitocarowa** itech n' ta:l panki:sa ya, yehwa yo:n *semilla** mochi:wa ya. Pero komohkó:n tiksowak n' teh e:yi ii:x nimah wa:n seliak, Yehwa ya ne:n, mo..., wa:le:wati ne: *ye:we:imata** nimah. We:i *mata** mochi:wa ya. Iwki yo:n se: kichi:wa yo:n nimitsilia ii:x. Nochi n k..., nochi tein eski kowit selia itech ii:x. Ompa selia *compadrito**. Ke:mah, mah se: kimati se: kito:kas se: kowit. Pos yehwa yo:n kintsi:n nochi timomakatokeh *cuenta compadrito** nika:n tietokeh, mah i:xeh para m..., para selias. Wa:n komo teh..., ma:ski i:xeh i..., moka:wa ihkó:n ii:x wa:n taksatok ika n' i..., mahyá: tatahkoya:mpa pos a:mo selia *porque** ahko moka:wa n' ii:x. Wa:ki. Wa:ki *porque**, Wa:ki. Wa:ki, a:mo moyo:lchika:wa itech n..., ka:n monalwayo:tia. a:mo, a:mo monalwayo:tia. Wa:n de n' ii:x, de se: kita:lia pos ompa monalwayo:tia ya. Pos ompa ki:sa nalwatsí:n wa:n mochi:wa, moskaltia, selia. Pos ompa ya no: ki:sa *a veces** ne:n itsmol, n' itsmol ompa ne: e:wi a, Ke:mah, ihko:ni a *compadrito** yo:n. Ke:mah. Entó:s mowe:ita:lia ya. Entó:s yehwa yo:n nochi se: kimati yo:n, Ke:mah. pos no: komo se: kitamo:ta no:, no: selia. Pos no: selia, selia no: ta:tla..., yo:n selia, yo:lchika:wak n' kowtsí:n neli, pero mah ta:lchichi:nto n' ii:x para selia ya. No: selia. Pos neh nikmattok a:mo no: semi wehkatan monalwayo:tia. Yo:n kanah, ata yo:n ata paniá:n sah mota:lia nalwat. Paniá:n kuali se: ki..., kuali se: kki:xtia. Ke:mah, paniá:n sah. Yo:n ke:meh tepe:xi:lo:nalwat, ata paniá:n sah mosowa, *igual** no: i:n, i:n tan.., i:n tan..., i:n tankua:kui:kuil tikiliah. ta:lpan sah mo..., paniá:n sah mota:lia nalwat, ke:meh tepe:xi:lo:t. Ta..., ta: mokehketsa nalwat ihkó:n sah, pero i:n a:mo moto:ka wehkatah. Paniá:n sah. A:mo wehkatan moto:ka yo:n. E:mah, yehwa sah *compadrito** ne: nimitstahtania wa:n, yehwa sah *compadrito**. No: *igual** neh, yehwa sah nimitstahtanih *compadrito**. Ke:mah. Pos yehwa sah *compadrito** yo:n, netahtani:l timitstatsi:ntokiah wa:n de tiki:xmattok yo:n timoilwihkeh ya n' tankua:kui:kuil yehwa sah yo:n wa:n neh pos, neh ni..., nimitsmakati noto:kay, nimono:tsa Ernesto Vázquez Chanico, de San Miguel Tzinacapan. A:, de ompa ne: A:man tehwa:tsi:n moto:kay *compadrito**. tietok. Pos neh nimono:tsa ne: Anastacio Nicolás nietok nika:n San Miguel Tzinacapan. Ke:mah *compadrito**.