Pos a:man *compadrito** te:ch..., te:chtapowi *compadrito** ox tiki:xmattok yo:n awakatsitsi:n. Ke:yeh kiliah awakatsitsi:n, ne: de t..., de ke:yeh n' kito:ka:ytiah iwki awakatsitsi:n, ka:ni mochi:wa. Wa:n toni ne:n kitatekiwtiah ne:n ikowyo oso ixiwyo. Yehwa yo:n n'neki nimitstahtani:s *compadrito** ox no: tiki:xmattok n' awakatsitsi:n. A:, tikneki tikmatis *compadrito**. Ke:mah. Yo:n awakatsitsi:n onkak ne:wí:n kowtah. ka:sá ika itsi:ntan tepe:t oso ihkó:n paniá:n. Nejó:n awakatsitsí:n kiliah, tsikitsitsi:n iteyo, pero wa:n ma:we:weyak ihkó:n moskaltia pero yo:n iteyo a:mo we:lik, yo:n xi:i:ni. A:mo we:lik. Paxi:i:ni sah. Pa:nxi:i:ni sah. Wa:n yo:n awakatsitsi:n seki ne: chi:chi:ltik. No: ikowyo chi:chi:ltik ke:meh, ke:meh anay tikihtowa, *ajá, merito**. Chi:chiltik n' i..., ke:meh n' anay ne:n i..., n' ikowyo. Nie:wayo nochi chi:chi:ltik. Wa:n no:, no: alaxtik wa:n no: mahyá: tewyoh. Mahyá: tewyoh, nijó:n, Ihko:ni no:. Pos yo:n kihtowah no: kualtia para kalkowit n' tein wehwei, kale:walmeh, pero a:mo nikmattok pero para yo:n *lo más** kikuih para kowtati:l. Kowtati:l. Para kowtati:l se: ki..., pos ke:masá: de se: kitahtapa:na no: tapa:ni. Yo:n kualtsi:n tapa:ni n' kihtowah wa:n ahoktik. Ahoktik. Yo:n de wa:ki, a:mo eti:k. Ka:n eti:k. Miak se: kilpia se: tama:mal, a:mo eti:k. Ka:n se: keti:kmati. A:mo eti:k, ma:ski Ke:mah. kita, se: kita ne:n kipia n' iyo:lo chi:chi:ltik, pero yo:n i:pa ihkó:n. Ke:mah, i:pa iwki sah. A:mo yo:loh, pos i:pa iwki sah yo:n. I:pa iwki sah. Ihtichi:chi:ltik. *Hasta** n' i..., paniá:n nochi n' ie:wayo nochi pané: chihchi:chi:ltik. Chi:chi:ltik *parejo**. Achi tepitsi:n ihkó:n yehyewaltik ista:k pero, pos nijó:n chi:chi:ltik wa:n yo:n seki a:mo no: semi mehmela:wak. I..., kanah *compadrito**. Mot..., mota:lihtiw n' i..., n' itsmolwa:n. I..., *iramitas**. N' *iramitas**. A:mo semi telwe:weyak, n..., mehmelaktik. Ma:..., a:mo wehkapania, a:mo wehkapania. Mahma:yeh, moma:ytia nimantsi:n. A:mo wehkap..., weh..., wehkapania pero a:mo semi, kipia, kipia *ramas** ihkó:n, imahma:yo. N' imahma:yo ka:mpa, ihkó:n wehka moma:..., moma:ma:sowa. Mo:ma:ma:sowa wa:n ompa kipia ya n' iteyo. *Ajá**. N' iteyo ihkui:ntsitsi:n wa:n Pisi:ltik. pisi:ltik. Yo:n, yo:n *solamente** kikuah chechelo:meh. Yehwa:n sah tak. A:mo we:lik, a:mo we:lik. Pero para nikihto:s se: kikua:s nijó:n a:mo we:lik. A:mo we:lik, yo:n sayoh se: kitamo:ta. Ke:mah. Yo:n, yo:n sayoh se: kita ka:mpa xi:i:ntok a:mo a:kin kololowa. Ka:n kololowah *porque**, Ka:n kololowah pos yo:n. pos a:mo we:lik, ta: yo:n, Ke:mah. awa:katsitsi:n pos i:pa ihkó:n, *de que** pos kikuih ika kuowtati:l, pero yo:n no: *siempre** achi yema:nik, achi poxa:wak. Ke:mah. Achi poxa:wak wa:n pos a:mo kachi kikuih para teihsá:. Ka:nah. Pos kihtowah *que** no: kikuih para kale:walmeh para, ihkó:n teihsá: *cuando tablitas** ihkó:n nochi ne:n se: i..., se: iwapalwa:n, Ke:mah. No: kki:xtiah no:. no: ki:ki..., ki:sa ihkuí:n de pa:pata:wak. No: kki:xtiah para wapalmeh. Ke:mah. Pero nijo:n, pos ne: a:mo, a:mo n'mati *de que** ihkó:n pero pero *más** se: kita ne:n ihkó:n *de que** ihkatok, ke:masá: moyo:kolia wa:ki tak yo:n ait ton *kipasarowa**. De chika:waya. Tak ihkatoya:wa:ki sah de chika:waya. Ke:mah eski. De chika:waya pero de wa:ki pos nochi ma:xi:i:ni a. Ke:mah. Ke:mah xiw..., wa:n no: kualtsi:n mok..., moka:wa ne:n kuowit ne: alaxtik no: ki:sa n' ie:wayo. E:mah no:. Alaxtik, ki:sa n' ie:wayo wa:n pos nijo:n no: kualtia para kowtati:l. Kowtati:l yo:n, Kuow..., kualtia, kualtia yeh. Kualtia. Ka:n eti:k yo:n, ke:meh, ke:meh ala:wakkowit ima:tako:yo, yeh no: ahoktik. Miak se: kilpia wa:n a:mo eti:k, a:mo eti:k. Ke:meh ala:wakkowit wa:n ek..., Ke:mah. No: iwki *compadrito**. No: ma:..., ma:xiwyoh no:, no:, no: *igualito** ke:meh n' awakat ihkó:n ixiwyo. Ihkó:n n' ixiwyo, sayoh ne: no: taman no:, yo:n a:mo *más** ahwia:k. Ke:mah. A:, kanah. A:ah. Ihkó:n sayoh se: kiteki wa:n ihkó:n pero n' iteyotsitsi:n ihkui:ntsitsi:n. E:mah, ihkui:ntsitsi:n, pero yo:n xi:i:ni, Tsikitsitsi:n. Paxi:i:ni sah. Xi:i:ni wa:n a:mo Pos yo:n a:mo kikuah nio:n no: a:yo:to:chimeh. A:mo kikuah. Yo:n a:mo kikuah pos. Nio:n no: nikihto:s chiktehmeh, yo:n ompa moa:wilowa, ke:masá: se: kita ompa ne: Ompa moa:wilowa. Ke:mah. wehwetstok ihkui:kuí:n, we:weyak tepitsi:n. E:mah, yehwa yo:n neh nikmattok pero, teh no: kuali tine:chili:s *compadrito, de que** xa:, xa: *más** tikmati n' teh. Kanah, *compadrito** nejo:n.... Ke:mah, a: ta: neh niki:xmati no: i:p..., i:pa se: sah, se: taman sah yo:n awakatsitsi:n wa:n Xa: ka:nachi, xa: tikmattos o:me kowit *o** e:yi kuowit, pos kuali tine:chili:s. Yo:n awakatsitsi:n de mahyá: s...,mahyá: awakats..., *cimarrón de** n' awakat, de, de kow..., de kuowtah mochi:wa yo:n, kowtahawatsitsi:n kiliah *porque** kuowtah mochi:wa, yo:n a:mo, a:mo onkak nikahkuí:n, kahfe:ntah a:mo mochi:wa, onkak ne: kowtahpah. Keh nika:n, keh nika:n we:ikowtahpa, nika:n Chechelo:tepe:tampa nochi mochi:wa yo:n kowit, kowtah mochi:wa yo:n awakatsitsi:n. Ke:mah, nika:wí:n kahfentah a:mo kanah se: kita. Wa:n niman se: kimati *que** yehwa *porque de que** ke:schi:chi:le:wtok ke:meh anaykowit yo:n awakatsitsi:n. Wa:n neli nejo:n, pané: ka:n ke:man nikita n' ita:kka wehwei ta:ki, ta:ki tak pisi:ltik eski, a:mo ke:man nikita n' ita:kka ke:ní:w pero ne:, nimolwia ke:mah eski pisi:ltik *porque** yo:n a:mo, a:mo we:lik ne:n ita:kka. Wa:n neli kuowit tein wehwei wa:n tein kiita mehmelaktsitsí:n kite:makas para ne: kki:xti:skeh wapaltsitsí:n, kiki:xtiah n' tein kuali kitehtekih n' kowit *compadrito**. Ke:mah, kki:xtiah. A:, kki:xtiah. E:mah, kualtsi:n yo:n, no: kualtsi:n ne: mota no: n' kowit, chi:chi:ltik kit yo:n, yo:n kowit Chi:chi:ltik no:, kualtsi:n mota para teihsá: kitatekiwtiah. Yo:n, yo:n kuowit no: kualtsi:n ke:meh yo:n kakatekowit. Ihkó:n no:. Ke:meh kakate. Pero n' kakate yeh no: taman *porque** yeh nejo:n, a:mo wel kki:xtiah *tablitas porque** yeh neje:n ihi:xtapa:ni porin mela:wak. Mela:wak wa:n achi pané:, Wa:n i:n awakatsitsi:n a:mo tapa:ni kit yeh, mahtakuachtik. Mahtakuachtik, mahtakuachtik, a:mo Ne: mahtakuachtik a:mo tapa:ni. Wa:n kualtsi:n i:n kowit, A:mo wel tapa:ni. kualtsi:n i:n kowit, ne: chi:chi:ltik no:, kualtsi:n para teihsá: kichi:waskeh, ihkó:n teihsá: *puertita o mesita** kualtsi:n mota kit yo:n kowtsí:n. Kualtsi:n. Kualtsi:n no: Kualtsi:n ne:n itapalo. n' i..., n' itapal tak ne:n Ne: itapal kualtsi:n. chi:chi:ltik. Ke:mah, yehwa ika kwelitah tein chika:wak kualtsi:n chi:chi:ltik kit yo:n kowit. Pos ihkó:n kihtowah awakatsitsi:n yo:ni, pos yo:n a:mo, a:mo we:lik pero kualtias para kowtati:l *o** para teihsá: kitatekiwtiah para se: i..., Ke:mah yehwa s... Pos serbirowa** teihsá: kowtati:l wa:n tein achi i:xtoma:wak kitatekiwtiah teihsá: para wapaltsitsí:n. Wapaltsitsí:n ki:sa. Ke:mah. Ke:mah, pos yehwa sah *compadrito** yo:n nimitstahtania:ya ox tiki:xmati. de n' mela:w... A:, *bueno**. A:man nejo:n 'te:chili mo:toka:y *compadrito** wa:n para no: t'mattoskeh. Pos neh nimono:tsa, Anastacio Nicolás Damián, niwa:le:w de ne: San Miguel Tzinacapan. Pos neh no: niErnesto Vázquez Chanico, de, de San Miguel Tzinacapan.