Pos ekintsi:n *compadrito** t'nekih xite:chtapowi ox tiki:xmati awakat, ka:nachi taman onkak, Onkas o:me, e:yi taman eski neh nimolia, yeh ika t'nekih xte:chtapowi, *que** ka:nachi taman tiki:xmati n' awakat *compadrito**. A:, tikneki tikmatis *compadrito**. Ke:mah. Pos neh niki:xmattok nika:wí:n o:me taman sah. *Ajá**. No: niki:xmattok e:yi, pero yo:n kwa:lkuih ne:wí:n ahko, yo:n xi:..., xi:kalawakat. Yo:n no: taman, *más** wehwei. De nika:n awakat neh niki:xmati o:me taman, se: xoxoktik wa:n seki tihti:ltik. Yo:n tihti:ltik nijo:n ka:sá: ika kaltsi:ntan se: kito:ka, no: mochi:wa, wa:n yo:n nijo:n, se: kito:ka ne:n iteyo *o** ke:mansá: *plantita** se: kito:ka. Wa:n yo:n seki yo:n xohxoktik pos no:, no: kualtia seki ne:wí:n, kwa:lkuih pero nika:wí:n no:, no: seki onkak *matas**, Ke:mah. tein xoxoktik a:mo, a:mo tihti:le:wi. Ke:mah. Ihkó:n xoxoktik ne:n yoksi ke:meh eskia, pero nijo:n, i:pa a:mo ti:le:wi wa:n i:n seki i:n ti:le:wi. Tihti:ltik. Tihti:ltik wa:n ke:masá: de chika:waya panxi:i:ni. E:mah. Panxi:i:ni wa:n pos ta:lpan ya se: kololowa. Wa:n yo:n de, neh nikita achi nextik n' ikowyo. Mochi:wa ihkó:n wehkapania ompa ke:mah ompa moyewalowa ya. Ompa tamate:mpan ompa mopihpilowa ya n' awakat tihti:ltik. Wa:n entó:s yo:n awakat tihti:ltik wa:n pos no: n' ixiwyo no: kualtia, no: ne: ke:man tota:tahwa:n te:chilia:yah kikue:cholia:yah yo:n chichime:koh kichi:wayah yo:n tayo:yoh. Tayo:yoh tikiliah seki taxkal ihkuí:n tihtila:wak. Entó:s yehwa nijó:n kkue:cholia:yah, para ahwiya:ya wa:n kita:lilia:yah chi:ltekpin. Wa:n yehwa yo:n ima:xiwyo no:. Ke:mah. No: kuali. No: kuali. Wa:n ima:xiwyo no:, no: kikuih ke:masá: ke:meh i:n, te:ahsitiki:sa teihsá: kokolis se: kina:miki ne:n teihsá: ehekat, Para ehekapah. yo:n ika te:..., te:xakualowah, iwa:n xo:met te:xakualowah, yo:n no: kuali n' ima:yo. No: pahti, pero n' ixiwyo no: we:lik kichihchi:wah, kikue:chowah. Ke:mah, a:xka:n ne:n i..., iteyo ne:n awaka..., n' awakatsí:n pos yo:n, We:lik taxkaltsí:n kita:liliah. yo:n se: kikua. Ke:mah. Yo:n se: kikua, se: kki:xtilia n' ipane:wayo wa:n se: kitamo:ta n' iteyo *o bien** ne:wí:n se: kita:lia se: kito:ka. Wa:n a:xka:n yo:n xoxoktik, pos no:, no: se kikua, pero pané: achi kahkana:wak n' i..., n' ie:wayo. Kana:wak kachi. Kahkana:wak wa:n kachi we:weyakaxtik ihkó:n. Ihkuí:n de we:weyak. Wa:n yo:n no: taman, no: melaktik n' kowit, wa:n wehkapan moskaltia, wa:n i:n xik..., xi:kalawakat pos neh *más bien** a:mo nikita de nika:wí:n, nikita ke:meh i:n timokowiliah, pos nijo:n wehwei, wehwei mochi:wa, wa:n wehwei n' iteyo. Ke:mah. Pero yo:n a:mo nikmati ke:ní:w moskaltia *porque**, pos nika:n a:mo, a:mo tikitah yo:ni. Nijo:n yo:n a:mo tikitah ne:n, yehwa nijo:n nehwa nik..., nikmattok sah. *A ver**, Ke:mah. Ke:mah. *compadrito a ver** kuali tine:chili:skia nijo:n xi:kalawakat xa: tikmattok, xa: xa: kito:kah nika:n oso n' okseki xa: kachi tikmattok ke:ní:w, para toni yo:n, ox i:pa sah para se: kikua. Pos yo:n ne:n awakat neli nika:n tehwa:n a:mo okachi mochi:wa, kachi mochi:wa nika:n ahkokopa, nika:n, Zacapoaxtlankopa, ompakahkuí:n. San Juan Tahitic, por San Antonio Xochitepec, ompa semi mochi:wa n' awakatsí:n. Tiki..., nika:n tikitah Zacapoaxtla semi onkak n' awakatsí:n, semi ta:ki, nika:n tehwa:n onkak n' kuomeh pero a:mo *igual** ta:ki ke:meh ne:wí:n ahkokopa ta:ki. Wa:n no: ta:ki nika:n pero a:mo we:..., a:mo no: kualtia, ohokuiloh ata, pané: kuihkuitakoch ki:sa wa:n yo:n nejo:n, Okuiloh. yo:n xik..., ke:n tikiliah, xik..., xi:kalawakat nankihtowah, xi:kalawakat, nikahkuí:n no: mochi:wa, no: mochi:wa pero semi we:wehka sah, a:mo, a:mo, a:mo motelchi:..., a:mo kito:kah yo:n, mochi:wa mahyá: kowtahta:kilo:t mo..., pané: nikahkuí:n p..., onkak, onkak ka:sá: ika, ke:masá nikita *porque** yo:n ohololtik sah wehwei, wa:n ahalaxtik yo:n xi:kalawakat, xohxoxoktik. Wa:n yehwa, yehwa n' kiliah xi:kalawakat, wehwei wa:n ima:xiwyo ye:kpa:patakaxtik, wehwei n' ima:xiwyo no:. Wa:n i:n seki ne:n, i:n seki n' awakat tein tikihtowa, pos nika:n onkak *matas** no:, pero a:mo iwki ta:ki ke:meh ne:wí:n ahkokopa ta:ki, ne:wí:n pos, ta:ki telmiak ika taolo:ch, wa:n ke:meh i:n *tiempo** kitelnamakah n' tokni:wa:n, *hasta** tsi:nki:stok n' kika:wah. Pero nika:n tehwa:n a:mo okachi mochi:wa, mochi:wa we:wehkatsitsi:n, o:me, e:yi, pero yehwa sah yo:n. Wa:n neli n' i..., ima:xiwyo neli we:lik i..., i..., taxkaltsí:n kita:liliah yo:n tayo:yoh, kili..., kinelowah iwa:n etsí:n wa:n kkue:chowah wa:n kahwiya:lia. Tepitsi:n koko:k kualtsi:n se: kwe:lilia. Pero nejo:n yehwa sah yo:n. Wa:n tikihtowa yo:n kui..., kinamakah parahko yo:n ohololtik n' awakat, yo:n no: awakat pero a:mo xi:kalawakat *compadrito** yo:n. E:.., yo:n semi konkaltiah nikahkuí:n parahko por, por Cuernavaca, por Cuautla, ompa kito:kah yo:n kowtet. Ompa sen onkak *compadrito** porin takawa:ni sen onkak. Nikita neh ompakahkuí:n ke:masá: ninemiti. Nochi *tiempo** onkak yo:n kowtet, a:mo wehkapania tak, tak *injertado** ke:ní:w yo:n, tsikitsi:n sah mo..., mo..., mos..., moskaltia n' kowit wa:n mahyá: n..., mahyá: mosohsowa sah. Wa:n tokni:wa:n a:mo tehkoh, sa kima:tekih sah, kipiah *escalera** de yo:n, yo:n de, de *aluminio** wa:n kipia n' imets ata, yehwa sah n' ika tehkoh wa:n kima:tektinemih n' awakatsí:n. Yo:n, yehwa yo:n niki:xmattok ki..., kinamakah nika:n nochipa sen onkak, *porque** ne: ahko pos mosenchi:wtok, nochi n' *tiempo** onkak yo:n, yo:n awakat. Pero yo:n a:mo xi:kalawakat, yo:n tak awakat ke:meh i:pa nikahkuí:n, soh *que** wehwei mochi:wa yo:n. wa:n no: taman yo:n, i:pa iwki *semilla**, i:pa wehwei sah mochi:wa, ohololtik wa:n *medio** pan..., pané: *medio** pan..., pantsohtsotsoltik ata, iwki yo:n awakat mochi:wa, yo:n telwe:lik wa:n telnakayoh wa:n iteyo ne: tsikitsitsi:n. *Más** tila:wak n' inakayo. Wa:n nika:n tehwa:n awakat te:chwa:lkuiliah i:pa ye:kwehwei n' iteyo wa:n tsikitsi:n nakatsí:n sah, pankana:wak ke:meh chini:nah ye:kwehwei n' i..., i..., i..., iteyo, wehwei n' iteyo sah wa:n nakatsí:n tsikitsi:n, e:wat sah. Wehwei sah n' iteyo wa:n tsikitsi:n ne:n, kana:wak. Iwki nika:n ahko mochi:wa n' tehwa:n awakat ye:k..., a:mo nahnakayoh wa:n ompa ne: nimitsilia parahko mochi:wa n' awakat, telnahnakayoh, teltihtilaktik wa:n tsikitsi:n iteyotsi:n, ma:s wehwei *bola** n' awakat wa:n tsikitsi:n ne:n iteyotsi:n. Ompa semi kichi:wah yo:n koyo:meh kiliah *guacamole**, ki..., kipa:tah wa:n kita:liliah tak *cebolla o** toni ox *ajo** iwa:n wa:n tepitsi:n te:nkoko:k wa:n ne:n kiliah *guacamole**. I..., kita:liliah ne: ke:ní:w yo:n kiliah yo:n, yo:n, ox *mayonesa** kita:liliah, yehwa yo:n kikuah *guacamole** n' koyo:meh, ke:meh i:n ka:sá: tapalo:l, *restaurant** se: kalakiti, kkehketstokeh yo:n, komo a:mo tiki:xmatih tehwa:n a:mo timokui:liah, a:mo tiki:xmatih yo:n. Ke:mah. Ne:pa yehwa n' kichi:wah porin semi pati:yoh ompa ne: kinamakah yo:n awakat *porque** kikuih n' koyo:meh, semi ika t..., ki..., kichi:wah, kinelowah miak taman ika tapalo:l. Ki..., kinimakah emo:ltsí:n, pero yehwa:n momattokeh miak tapalo:l kikuah, pos sa nipa kinkehkechiliah, sake:ra e:yi na:wi taman koyo:meh. Tehwa:n i:pa se: taman sah tikuah, i:pa yehwa sah yo:n. Ke:mah, ¿wa:n yo:n ki..., kipihpixkah *o** kitehtekih para kipa:tah? Kipa:tah ya. Kipihpixkah ta: pos kki:xtiliah n' iteyo wa:n kipa:tah yo:n, yo:n awakat. Wa:n ki..., kipa:tah wa:n kita:liliah ne:n, ne:n tepitsi:n *ajito** wa:n tepitsi:n *cebolla** wa:n yehwa yo:n *mayonesa** iwa:n kinelowah ye:kkualtsi:n we:lik. Ke:mah, kualtsi:n we:lik yo:n, yo:n, Kima:nelowah. Yehwa yo:ni wa:n komo a:mo ki..., tepitsi:n kita:liliah pané: *cilantro** no: iwa:n kinelowah. Yehwa yo:n nikitani, no:. Ke:masá: nikekowa ompa ne: ay timoketsah tikitanih yo:n kichi:wah *guacamole**, e:mah. Pos ke:n nika:n tehwa:n tinemih pos neh a:mo kachi nikita n' ampó:n, kwa:lkuih wa:n yeh yo:n tikihtowa xi:kalawakatsi:ni, Ke:mah. pos no:, kohkoyo:ni seki ts..., ke:masá: nikita ne:wí:n pos yo:n xa: kipia ne:n okuilin pero, Ke:mah. Ne:hkuí:n, *o sea** ne:wí:n tinentinemi ne:wí:n ahko pos tiki:xmattok, nijo:n... Nika:n tehwa:n, neh niki:xmattok de n..., Ke:mah, niki:xmattok miak taman kowtet, kinamakah pané:. kito:kah ihkó:n pos *por eso** a:mo miak mochi:wa, pero. Nika:n a:mo mowe:ichi:wa. *Pero siempre** mochi:wa tamahma:te:mpan, Ke:mah. Wa:n... Pero ka:n *igual** nikita *porque** nika:n tsohtsope:k, Tsohtsope:k. Wa:n ne: ahkokopa a:mo tsope:k, kualtsi:n we:lik ompa ne: n' kowtet. E:mah, nika:n tsope:k, a:mo *igual** we:lik ke:meh ne: ahkokopa kwa:lkuih n' tokni:wa:n. Ke:mah, nika:n, nika:n tehwa:n tak porin achi takawa:ni a:mo ita:lpan nika:n awakatsí:n. Pos ne:wí:n Notelchi:wa i:n ahkokopa. semi miak ne:n mochi:wa ne:wí:n kwa:lkuih ne:wí:n ahko. Ke:mah, miak, miak ta:ki. ahko ka:mpa ika ne:wí: por, Ne: Zacapoaxtla nochi yehwa ne:n tokni:wa:n kinamakah pero mi:miak kinamakah *hasta**... *Cuando** i:n *tiempo** ke:meh ekintsi:n ye:ktsi:nki:sa ya n' awakat *compadrito**. Ekintsi:n a:mo semi miak, pati:yoh, miak, miak te:makah *porque** Ka:n pati:yoh, ka:n pati:yoh. Pos yehwa yo:n nochi ne:n se: momaka *cuenta de que** pos ekintsi:n a:mo, pos a:mo nochi tikmatih pero, Kanah *compadrito**, ke:meh neh niki:stinemi neh yehwa nika:n timotahtanihtokeh Ke:mah, ke:meh i:n niki:stinemi ihkó:n ka:sá ika niow nejo:n nikita ne:n *compadrito**. toni n' kitatekiwtiah yo:n awakat wa:n kehke:niwki seki mochi:wa. Semi telnakayoh wa:n seki tsikitsitsi:n iteyo semi, ye:knahnakayoh wa:n tikiliah ye:k..., yo:n parahko awakat kwa:lkuih de, pero yo:n tak *injertado** poro sen onkak wa:n tel miak mochi:wa *compadrito** yo:n. Ke:mah, tak kita:liliah teihsá:. Tel miak mochi:wa, tel miak mochi:wa. Ke:mah, yehwa yo:n ika ni..., Ke:mah, pos yehwa yo:n nochi. ika niki:xmati ke nimitstapowia komo tikmati pos yeh nimitsilia *que** yo:n we:lik kichi:wah *guacamole** yehwa yo:n awakat. Ke:mah, yehwa yo:ni. Pos neh nikmattok nika:wí:n ihkó:n tikuih wa:n tike:wah wa:n tiki:xtiliah n' ie:wayo wa:n tikuah nijo:n, [...] de nika:wí:n *porque**, Ke:mah. pos nika:n tsikitsitsi:n ne:n awakat mochi:wa, a:mo semi wehwei mochi:wa Tsikitsi:n, wehwei n' iteyo wa:n tsikitsi:n ne:n i..., inakayotsi:n, tsikitsi:n. Kana:wak. E:mah. Kahkana:wak, a:mo tihtila:wak. Kanah, ka:n tila:wak. E:mah. Wa:n yehwa yo:n nochi ne:n, pos se:, no: taman ahwia:k de nika:wí:n awakat onkak. No: taman. No: taman. Nika:n ke:masá: se: kikua ika chi:ltamo:ltal se: kipalohtiw wa:n se: kikua yo:n awakat. Ke:mah, se:, se: kwe:lilia kualtsi:n no:. Yehwa, e:mah wa:n yehwa ya ne:n, Ke:mah. n' ixiwyotsi:n pos we:lik, no: ahwiya:k, yehwa yo:n kkue:chowah *o** kkokotochiliah yehwa ya ne:n Ke:mah. etsí:n, yo:n kiliah chichime:koh pos ne:n kketsah wa:n ki..., ka:ki:xtiah wa:n kkue:chowah, *antes** kkue:chowa:yah ika metat, ika metat kkue:chowa:yah wa:n ompa niwa:n kkue:chowa:yah ya ne:n xiwtsí:n. E:mah, iwa:n ya. Awakaiswat. awakai..., ne:n yehwa ne:n awakaiswat. Wa:n yehwa yo:n, i:n o:me taman nikmattok para pahti, pos yehwa yo:n *cuando** se: moehekawia, pos yehwa yo:n ika te:..., te:xakualowah. Ke:mah. Yo:n te:na:miki no:, yo:n no: kuali wa:n *aparte de** se: kikua, Tak porin ahwiya:k. Ke:mah. wa:n *aparte** para se: mo..., mopahtia. Ke:mah. Entó:s yehwa yo:n neh nikmattok wa:n pos E:mah. Ke:mah. Yehwa sah de neh nikmati *compadrito**. Pos yehwa sah *compadrito**, yehwa nimitstahtania, yehwa sah *compadrito**. *Este** te:chili moto:ka:y *compadrito**, ke:ní:w timo..., timono:tsa. Pos neh nijo:n nimono:tsa Anastacio Nicolás Damián wa:n niwa:le:w ompa ne: San Miguel Tzinacapan. A:, *bueno compadrito**, pos neh no: niErnesto Vázquez Chanico, no: de San Miguel Tzinacapan *compadrito**. A:, *bueno**, tasohka:matik *compadrito**. A:mo tei.