A:xka:n na:no ne: i:n se: xiwtsí:n no: tikwa:lkuik, ne:, i:n a:mo niki:xmati neh, pané: a:mo ke:man kanah nikita, n'neki xne:chtapowi ke:..., ke:ní:w mono:tsa, ke:ní:w tikto:ka:ytia n' teh *o**, xa: kipia se: oso o:me ito:ka:y, wa:n ox kipahtia, kualtia ne:, para se: mopahti:s, ¿kati:yeh kokolis kipahtia? I:n kipahtiya ne:, komohkó:n ne: yo:n teha:n tikihtowah timetsmikia:nalowa, *[co]mo que** mitskuik mikia:nalis, yeha i:ni, mah se: ki..., kia:pacho ika rehfi:noh, mah yeto *quince días, qui...**, ne: chikna:..., kaxto:l to:nal, kaxto:l to:nal mah yeto ne:wí:n. Tikpankalakia itech ne:n tapalkat, wa:n tikte:kilia ya ne:n, i:n tikpanta:lia ka:mpa n' tapalkat, ke:mah tikte:kilia ya ne:n rehfi:nohtsi:n. Ke:mah, kualtsi:n tikpi:ki yo:n, yo:n tapalkat, ihkó:n tikpi:ki, ika se:, ika se:, se: tapi:kilo:ni tein ti:ltik, ihkó:n kualtsi:n t'tetsi:lowa wa:n tikta:lia ne:wí:n, para kaxto:l to:nal tikwa:lkuiti a, wa:n ika timopahti:s a. Komo mitskuik mikia:nalis, yeha i:n xmo..., ika xmopahpacho. Wa:n ne: tokni:w, ne: *vecino** ta:ká:n *kinecesitarowa**, yeha yo:n kina:mikis. Wa:n no: kualtiya, para ika ne: tikpa:ka:s se:, se: kokoxkeh, tein yo:n kihtowah ne:, ne:wí:n ohtokatoya, wa:n ehok *mal** momachilia, ohtokatoya yowak, wa:n *mal** momachilia yo:n tehwa:n tikilwiyah, xa: moehekana:miktih, entó:s i:n kualtiya, mah se: kimolo:nti wa:n mah ika ma:lti, mah ika mopah..., mah ika mopahpa:ka ya. Kuali mopa:kas ne: e:yi, e:yi kualka:n. Wa:n de yo:n kualka:n mopa:kas, wa:n e:yi tio:tak para mopa:kas ika kochis. ¿Ke:n tikihtowa i:n mono:tsa i:n xi..., i:n xiwtsí:n? Ne: seki:n ki:xmatih, ra:biahxiwit, pero neh niki:xmati yanté:h. Pero n' tapahtia yeha yo:n tein nimitsilih. ¿Wa:n i:pa yehwa sah n' kipahtia? Pos ne: neh nikmattok yeha sah, a:mo nikmati toni *más**. Wa:n onkak okseki pero a:mo nikwa:lkuik *porque** ne: sekopa ya n' onkak, a:mo ompa ne: ka:mpa nehwa. Wa:n yo:n no: *nikplantarohtok** ompa. Tikto:ktok mokaltsi:ntan. Ke:mah, kalte:noh onkak. Nikuik ka:mpa ne:, ne: icha:n se: no..., *noprimacuñada**, ompa parahko onkak ne:n *semilla** ompa yeh ita:lpan, ke:meh wehwei moskaltia wa:n chika:waya n' iteyotsi:n, entó:s nikwi:kak xo:chiwa:ktsí:n wa:n ompa niktepe:w nokaltsi:ntan. ¿I:n xiwtsí:n ne: i:pa se: taman sah n' onkak oso...? Onkak tein ista:k, ta: yo:n *morado**, yo:n yeha n' telkuali. Wa:n tein ista:k a:mo semi kualtia. No: kualtiya, pero mah *más** miaktsi:n se: kichihchi:wa, mah miaktsi:n xiwtsí:n. Wa:n yo:n kualtia ma:s a:mo semi miak, *porque** semi chika:wak. Ne:, nimitstahtani:snekia nikel..., ne:, nikelka:wka ya, ¿i:pa ise:ltihtsi:n sah se: kikui? ¿I:ni? Iwa:n se: kita:lia n' kue:tehxiwit wa:n teposihya:k. Seko sah se: kkalakia e:yi taman. Wa:n ne: yeha yo:n mah mo..., ke:meh eskia ke:meh ki..., mah, mah oksi ne: ka:mpa ne:n, n' a:tsí:n iwa:n. Ne:, ton achi ne:n tikui ne:n rehfi:noh wa:n i:n ka:nachi taki:tskil tik..., tikui i:n tikilia n' teh ne:... Yo:n kuali se: kikui sake:ra e:yi *punta**, e:yi kechyo:t, wa:n no: *igual** ne:n, ne:n yo:n kue:tehxiwit, no: sake:ra e:yi, e:yi kechyo:t, ta: sayoh ne: ixiwyotsi:n, ta: n' ikowyotsi:n se: kki:xtilia. Wa:n ne:n, ne:n teposihya:k no: sake:ra se: e:yi kowtsí:n, mah kualtsi:n se: kimomoxo wa:n mah se: kkalaki a itech ne:n tapalkat. Wa:n ika se: tahko *litro** rehfi:noh mah ika oksi. Yo:n *tiempo** ke:meh nimitsilwih wehka:wa ya, mah se: kkuiti a wa:n mah se: kitsetselo ika se: tasa:ltsí:n, wa:n ke:mah mah se:, ika se: mot..., mah se: mota:lili a n' ka:mpa te:kokoh. Yo:n sekimeh na:nomeh kinkokowa intankua:y, n' inimetswa:n kinkokowa, yeha yo:n no: kualtia mah mota:lili:ka:n, oso *calambre** kinkui, teha:n tikiliah mikia:nalis, yeha yo:ni n' kualtiya. Wa:n i:n xiwtsí:n ne:, ¿no: teyowa? Ne: teyowa, pero neh nimitsilwia, ke:meh nimitsilwia ne: a:mo ne:, *más bien** ke:meh eskia a:mo nikitak n' iteyotsi:n, sayoh *porque** neh niktekik, ka:mpa ne: nikihtowa *noprimacuñada** etok ne:, ikahfe:ntah semi onkak. Ke:meh i:n kalte:noh, wa:n niwa:lahka nikalpano:ko wa:n nikilwia, ¿ke:yeh ka:n tine:chtayo:kolia nikilia i:n xo:chitsí:n nikilwia porin ne: wa:kik a? *Ay dios** kihtowa, pero ta: xteki kihtowa. Kanah nikilia, xteki tehwa xne:chmaka. Kikuito neli ihkó:n ne:, ke:meh, ke:meh e:yi xo:chitsí:n katka pero wahwa:kik a. Ne:, wa:n nikitkik, pané: a:mo nikitak n' iteyo, niki:xmo:ya:w ihkó:n kalte:noh, ke:meh i:pa, ke:meh eskia ne:, kemeh i:n noka:ltenoh wa:n ke:meh ne: ompa ixwak, yekintsi:n *como que** ompa, a:mo miaktsi:n pero onkak. Pos ke:mah na:no ne:, wa:n i:n mochi:wa tikihtowa *bueno** mokalte:noh, ¿wehweya n' kowit, ke:ní:wki, kowit oso xiwit? Kanah, ihkui:ntsitsi:n sah. Ka:n wehwei moketsa n' ikowyo. ¿Ke:meh eh..., ehe:yi ma:y..., ma:kpal? Ihko:ntsitsi:n sah, ihko:ntsitsi:n sah. Pero ka:n nikmati neh, ta: tak i:pa a:mo moskaltia *porque** ne:, ta: kipia ya n' ixo:chio. Yetok *matita** tein kipia ya n' ixo:chio wa:n a:mo wehkapan. I:pa no: *hasta** n'tahtowihtok. Ne:, nik..., nikinilia ne: pi:pil mah a:mo kitekika:n, mah chika:waya. Pos ke:mah na:no ne:, pané: ne: tne:chyo:lmela:w tepitsi::n tikihtowa *que** kipahtia yehwa i:n mikia:nalis, neli a:mo nikmatia. Neh i:pa nikitaya i:n xiwit ne:, ka:sá: ika onkak, pero a:mo nikmati ox komohkó:n kuali se: ika mopahtia. Ka:n se: kimati ox pahti.