A:man ta:to xite:chtapowi de i:n xiwit tikto:ka:ytia mo:likilama, ¿ke:niwki? Ne: de n' kowyohti:ltik, wa:n iteyo, chi:chi:ltik. Kitelkuah chiktehtsitsi:n. E:mah, wa:n yo:n pahti, a:mo semi moahsi ok. A:mo n'mati ke:yeh, ox kima:yawih ka:mpa kitah. Yo:n *hasta** kuali se: kita:li:skia mahyá: se:, ika se: *bolsa** mah se: kixwalti *porque** semi *selbirowa**. Yo:n *ekselbirowa** de mela:wak, *porque** neh nimoskaltih, yeha sah ne:chmakaya no:má:n. *Porque** n' *doctor** wehka ya para n' ka:mpa teha:n tinemih. Wa:n tikmattokeh *seguro** te:pahtia. Komo a:mo tikahsik mo:likilama, tikahsis xa:lxokotselo:t. Komo a:mo tei xa:lxokoselo:t kalte:noh, pero tikahsis yeh ne:n ta:lokma. Yo:n mochi:wa ma:ski kalte:noh, a:mo mone:neki, e:mah. Sayoh na:wi kowtsí:n, inalwatotsí:n. Yo:n inalwayo se: kimana. Ke:mah. Ika se: *tacita** se: tai, semi kuali nejo:ni. Kichi:pawa ne:n ka:mpa te:kokohtok. I:n tikilia mo:likilama, ¿ke:ni:wki n' ixiwyo? Ma:yehyewaltik, ihko:ntsitsi:n ima:xiwyo. Ke:mah. *Andale**. Wa:n ikowyo ti:ltik. Ma:ahalaxtik, ma:mohmoloxtik *o**... Yetok nika:n ka:mpa tehwa:n *terminal** ihkó:n tepe:ke:s, ompa nikan Kuesala:n. Ompa nikitani, *hasta a la vez** nimolia:ni *porque** seki a:mo kichi:wah *cuenta** ok wa:n neh semi niktohtoka yo:n *porque** katka nopah. Wa:n ompa yo:n nikita yetok se: *mata**, wa:n a:mo n'mati pané: yetok aya:mo a:kah kite:nteki. Wa:n ne: ka:mpa n' tehwa:n kahfe:ntah yetok no: se: tsikitsi:n, nikteki pero ihkó:n de wehkapan. Mah sepa moitsmolo:ti, ompa yetok se: *matita**. Pero yo:n semi tasohka:ne:si a, a:mo kanah eliwis tei. Wa:n yehwa ne: i:n, i:n *este**, xiwit, ¿ton kokolisyo n' kipahtia? Yeha kipolowa ne:n *este** n' eschi:walis. Yehwa yo:n semi kina:miki. A:man *este** tikihtowa no: kuali se: kikui ta:lokma, i:n ta:lokma a:mo yehwa ne:n okma. A:mo, i:n ta:lokma tsikitsi:n, *por eso** tikiliah ta:lokma *porque** a:mo moskaltia. Wa:n okma tein yo:n *hasta** tikuih para kowtati:l, yo:n ne:paka onkak ixta:wat, wa:n i:n a:mo, i:n onkak sayoh ohohte:n *o** kalte:noh no: mochi:wa. Ke:mah. Ne:n ima:xiwyo ahalaxtik, ahalaxtik, ma:we:weyak ihko:ntsitsi:n. Wa:n ihkui:ntsi:n mochi:wa wa:n no: poso:ni, no: teyowa *por eso** momiakilia. ¿Ke:ni:wki n' ixo:chio ne:n ta:lokma? Ne:n ta:lokma ixo:chio pihpitsa:wak. *Ajá**. Ke:mah, ista:k. Achi te:sohso n' *cuando** poso:ni. Xaxa..., ¿xa: iwkitik a ne:n okma ne:n ta:lokma? Pos ne: *casi** n' i..., ne:n ima:y semi iwkitik a, pero ma:ahalaxtik, ma:pehpetaktik. Wa:n okma a:mo. Ne: ma:ahalaxtik, ma:pehpeta:ni, seki, ihko:ni. Wa:n ka:mpa *más** kwelita, ta:lwelita no: mochi:wa ihkó:n, wehkapania. Wa:n ka:mpa a:mo kui:ntsilitsi:n[ihkui:ntsi:n]. Pero komo a:mo nanki:xmatih, moneki mah se: ame:chne:xtili:ki *para más** timoka:was kuali wa:n nika:n tein, kineki ki:xmatis toni n' iwkitik. E:mah. *De que** mo:sta niwi:tsa, ne:pa, ne: *niplazaro:...**, nitia:nkeso:ki:w a wa:n nikwa:lkuis para nankitaskeh. Nikwa:lkui:s yo:n e:yi para nanki:xmatiskeh, ke:mah. Xa:lxokot nikpia kalte:noh wa:n ta:lokma no: onkak. Wa:n i:n tein mo:likilama yeh ampó:n nikitak onkak. *En caso que** mahyá:, komo aya:mo kite:mpe:wah. Pero a:mo kite:mpe:wah, ta: wehkapan. Kichi:wtokeh se: kali ihkó:n, pero no: tachipa:wkeh ka:mpa temowa n' tepehxit, pero nika:mpa ok yetok. A:man ne: nechili ne: moto:ka:y wa:n xola:l ka:mpa tiwa:le:wa. Martín Santiago García. Moxola:l. Niwi:tsa Xalpantzingo.