*Bueno** pos ta:to, ekintsi:n tehwa:tsi:n nika:n tiwa:lah wa:n komohkó:n, welis tte:chtapowi:s ke:ní:w se: kipahtia i:n kokolis mono:tsa estsompi:l, kení:w se: kimati yo:n te:kui, wa:n ka:nachi taman onkak. N' estsompi:l ika se: kipahtia, ne:n xa:lxokot, xa:lxokotselo:txiwit. Se: kimolo:ntia wa:n ika se: tsikilitsi:n ko:nkone:t, ihkuilintsi:n, ne:, se: *tazatsi:n** moahsi. Wa:n se: tai *cada** kualka:n. n' *esto** para estsompi:l. Ke:mah. Yehwa yo:ni wa:n, se:, ne: no:, n' estsompi:lpah ya yo:ni wa:n se:, se: no:, yo:n ta:lokma, yo:n mochi:wa tsitsikitsitsi:n no: ma:pihpitsa..., ma:pa:pata:wak. Ke:mah. Yo:n se:, se: kimana, yo:n ta:lokma se: kimana sayoh na:wi, na:wi inalwayo, e:mah. Yeha yo:n, komo a:mo kina:miki xa:lxokotselo:t entó:s kiya..., *o** kina:miki *este** ta:lokma. E:mah, para estsompi:l. E:mah, yo:n o:me ki..., kina:miki. Ke:mah, *porque** de neh nikmati sayoh yehwa yo:ni para n' estsompi:l. E:mah, yo:n motetsi:lowa. A:mo maya:na, e:mah. Entó:s yehwa yo:n de se: kitai:ltia, tamatia[tamati:ya] ya, a:mo kitetsi:lowa ok n' iihtik, *porque** n' estsompi:l te:tetsi:lowa. Wa:n niman *este** a:mo se:, a:mo se: m..., kkua:sneki n' taxkal, *porque** pané: te:kelpachowa. E:mah, te:sota:wa yehwa yo:n estsompi:l. Wa:n se: kiwi:ka nekalawi:l, wihwilaktik, ke:mah. Wa:n ista:k, o:me taman onkak. Se: chi:chi:ltik wa:n se: ista:k, yehwa yo:ni. ¿Kuali tte:chtapowi:s ke:ni:wki ne:n ista:k? Ne:n ista:k ke:meh yo:n kualak. Ke:mah, wila:ni. Ke:mah. Wa:n chi:chi:ltik chi:chi:ltik mahyá: posok. *Ajá**. Yehwa n' tein chi:chi:ltik, *pero por eso** kiliah estsompi:l. Wa:n se: tikiliah alakchi:walis, yehwa n' ista:k. Wa:n nochi i:n o:me taman estsompi:l, yehwa sah no: n' o:me taman xiwit se: kikui. Yeha sah tein, para xiwtsitsí:n ika se: mopahtia, estsompi:lpah. ¿Ka:nachpa se: tai yo:n, sepa sah oso miakpa? Yo:n titai:s na:wi okyowakualka:ntsi:n. Na:wpa kualka:ntsi:n sah. nochipa tsi:tsikitsitsi:n, ihkó:n ta:tahko *taza** ttai:s. E:mah wa:n mitskoto:nili:s a. Wa:n komo amo mitskoto:nilih, entó:s a:mo sayoh estsompi:lti, a:mo sayoh mitskokowa moihtik, eski timota:lka:w. Wa:n de timota:lka:wak, kipia mitsno:tsaskeh, mitsta:lno:tsas n' a:kin kuali tano:tsa. Sayoh mitsno:tsas ohpa, wa:n tiko:wtamatias a. E:mah, *porque** a:mo sayoh ti:..., titsompi:lti *porque** titsompi:lti, *porque** timota:lka:wak. Yehwa yo:ni, yehwa yo:n ma:sewalkopa mopah..., se: mopahtia wa:n pilimeh, ma:s[ki] wehwei:n no: te:kui. Yeha yo:ni. *Bueno** pos komo nochi a i:n estsompi:l, xte:..., xte:chilwi ne:n moto:ka:y wa:n xola:l ka:mpa tiwa:le:wa. Neh niwi:tsa Xalpantzingo, San Andrés Tzicuilan. Ompa *nocabecera, noauxiliar**. Moto:ka:y. Martín Santiago García.