A:man na:nah xte:chnohno:tsa de yo:n xiwit kiliah *este**, tanokuilpahxiwit, ke:niwki, ox xo:chiowa, ox we:ikowit oso ta:lpantik, teh xte:chilwi. A:mo we:ikowit. Yeh mochi:wa ixta:wat, wa:n xo:chiowa, wa:n no: kipia n' *isemilla**. Kipia n' *isemilla, porque** ne: ke:meh, *cuando** xo:chiowa ya, ompa panki:sa ya no: n' iteyotsi:n. Wa:n *cuando** chika:waya yo:n iteyotsi:n, neh achi ne:, *nilohlokohtik** no: nikua:ya yo:n iteyo, ke:meh eskia n'pipi:na n' iteyo *después**..., tsope:k. E:mah, yehwa yo:n tein, tein ixta:wat. Wa:n tein okseki no: kiliah tanokuilpahxiwit pero yeh we:weyak n' ima:y, pa:pata:wak. Ke:meh, ke:meh ne:n tikiliah iyat ima:y. Iyat ima:y *igual** a no: n' pa:pata:wak onkak no:. Pero yeh a:mo we:lik, nio:n pahti, nio:n tei, sayoh *que** ne:, semi welke:h n' iokuilowa:n, tein mochi:wa itech n' kowit. Yehwa yo:n we:lkeh *porque** semi cha:wak. Ke:meh i:n mokalakia wa:n mota:lia se:, ke:meh n' *trompetita** de nektsi:n. Ihkó:n no: mota:lia wa:n xkehke:wili wa:n xte:kili n' a:tsí:n. Pos *de que** t'te:kilia n' a:tsí:n ne:, panki:sa n' okuiltsí:n. Entó:s komo panki:sako ya n' okuiltsí:n, ihkó:n, tik..., tikta:lilia n' *aguja** nika:n itoskatampa wa:n tiki:xtia ya. Yehwa yo:n, semi no: ahwiya:keh n' okuiltsitsí:n. I:n we:lik okuilin, a:mo we:lik n' iteyo. Pero yeh *cuando** teyowa a:mo mochi:wa ne: iteyo. *Como que cuando** xo:chiowa a:mo mochi:wa iteyo, yeh mochi:wa ne:, mahyá: pa:pa:lotsitsi:n. E:mah, yehwa sah yo:n iteyo yeh mochi:wa, a:mo mochi:wa iteyo nio:n tei. Yeh mochi:wa mahyá: pa:pa:lo:tsitsi:n, wi:tsa ehekat, kitamikuitiki:sa. A:man n' tein tikihtowa ixta:wat mochi:wa, ¿kuali tte:chilwi:s ke:ni:wki ne:n ixiwyo wa:n ixo:chio? Ta: y..., ampo:wí:n onkas. Ke:mah, chi:chi:ltik. Chi:chi:ltik, chi:chi:ltik n' ixo:chio, wa:n mochi:wa malakachtsí:n ihko:ntsi:n. Ihko:ntsi:n sah, malakachtsí:n wa:n mestpitsa:wak. O:me mi:xna:miki. Wa:n yehwa yo:n komo mitskokowa semi motan, entó:s tikuiti a ne:n se: *r...**, se: taki:tskil, se: taki:tskil tikuiti wa:n tikmolo:ntia wa:n tik..., timokampa:ka ika. *Como que** ika timokampa:ka wa:n ke..., *más, más** ke:meh eskia ne:, mah kawa:ni n' tanti, entó:s tak a:mo n'mati ox kimiktia n' okuilin. No: te:namiki i:ksá:. Kuali, kuali. ¿Wa:n ne:n ikowyo no: kuali teihsá: se: kikui? ¿Ikowyo? Pos komo wa:kik se: kichichino:s. Ka:n nikihto:s wehwei mochi:wa, ta: a:mo, ta: pos ihko:ni sah, ihkó:n. Ampó:n ka:sá: ika ixta:wat onkas. ¿Wa:n ixiwyo, ahalaxtik, xaxakachtik? Ma:xaxakachtik ata. *Hasta** komo se: mo..., se: monetecho:ltih te..., ne: xiwit, ne: mahyá: te:kokoh, *porque** xaxakachtik. Xaxakachtik pero, neli ki..., xaxakachtik. A:mo we:i kuowit. A:man ne: xite:chili moto:ka:y wa:n xola:l ka:mpa tiwa:le:wa. A:, pos Xaltipan niwa:le:w wa:n nimono:tsa María Ocotlán.