<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="USUARIO" audio_filename="Xaltn_Botan_MFC307-MJS324_tsotsolpahxiwit-Piperaceae_2011-07-19-p" version="1" version_date="120810">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="María Ocotlán Fermín Cabrera" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="María Juárez Salgado" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="440.274666667">
<Turn startTime="0" endTime="154.092" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
Ne: yo:n tsotsolpahxiwit tikilwiah,
<Sync time="7.85"/>
no: tikuih ne: para pahtsí:n.
<Sync time="10.7"/>
Tikuih ne:, komo se: topili oso ke:meh yo:n i:ksá: *por de malas** timokokowah, ka:sá: ika timo...,
<Sync time="17.982"/>
timotsontekih wa:n a:mo teh kina:miki koyo:pahti,
<Sync time="22.912"/>
entó:s se: kitekiti wa:n se: kipi:ki ika se: imetstsí:n
<Sync time="26.661"/>
*o** se: ima:tsi:n wa:n,
<Sync time="29.966"/>
Komo mo:stika tiki:xtilih wa:n tikitak *que**
<Sync time="33.271"/>
nejo:n wa:kik ya,
<Sync time="36.174"/>
*porque** komo mitsna:miki, wa:kis.
<Sync time="38.336"/>
Wa:n komo a:mo mitsna:miki mahyá: mi:to:nia.
<Sync time="41.594"/>
Ke:mah, de mi:to:nia pos a:mo mitsna:miki *porque** selia moma:y.
<Sync time="45.762"/>
Selia momets oso.
<Sync time="47.455"/>
Selia sah, mahyá: mochi:wa mahyá: *manteca** ne:n mo..., moe:wayo.
<Sync time="51.923"/>
Pero komo mitsna:mik kualtsi:n tewa:ki.
<Sync time="54.906"/>
Wa:n ke:mah xki:xtili a, xtoma wa:n xki:xtili a.
<Sync time="58.313"/>
De tiki:xtilia,
<Sync time="60.835"/>
a:mo, a:mo nikihto:s eliwis timoaha:wia,
<Sync time="64.69"/>
timoaha:wi:s ika a:..., n' a:..., a:ye..., a:..., *como que** a:yema:ntsi:n,
<Sync time="68.651"/>
a:toto:n.
<Sync time="70.94"/>
Ompa de yo:n ika timopa:ka ya,
<Sync time="73.944"/>
wa:n ke:mah xmote:ka ya, xmose:wi.
<Sync time="76.716"/>
Komo tikmatis *que** mi..., mitsema:nih no: yo:n xiwtsí:n.
<Sync time="81.586"/>
Entó:s komo mitsna:miki sepa t'te:mo:ti wa:n sepa t'chi:wa iwki.
<Sync time="86.114"/>
Komo t'chi:wak iwki wa:n tipatsa:wayak pos kuali ki:sa ya, ti...,
<Sync time="91.704"/>
no: se: mowelita, se: pahti a. Ma:ski xiwtsí:n pero onkak tana:miki.
<Sync time="100.552"/>
Pos ixo:chio no: *igual** ke:meh ne: mochi:wa ne:n,
<Sync time="107.834"/>
xa:lkapolin.
<Sync time="109.442"/>
*Igual** no:, ¿mela:w *que** no: *igual** yo:n?
<Sync time="112.62"/>
Ne:n tsotsolpahxiwit a:mo teh kipia *cosas** e:..., nikihto:s moxe:lowa.
<Sync time="117.829"/>
No: mochi:wa mahyá: se: ta:lkuitaxkol sah.
<Sync time="121.874"/>
No: ihkó:n mochi:wa n' iteyotsi:n.
<Sync time="124.582"/>
Nikawí:n semi onkak, ne: ka:mpa ika neh ninemi a:mo semi onkak, pero *bueno**,
<Sync time="129.089"/>
para *remedio** we:wehka ne:si, para pahti a:mo tik...,
<Sync time="134.827"/>
a:mo tikihtowah *que** semi miak onkak ne:
<Sync time="137.222"/>
ompa ne:. Neh nikpia se: *ma...**, se: taktso:n,
<Sync time="141.098"/>
pero kikuiko *noseñortsi:n** ne: se: *plantita** ihko:ko:ntsi:n wa:n kita:lih.
<Sync time="146.264"/>
*porque** neli tikmattokeh *que** pahti.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="154.092" endTime="176.413">
<Sync time="154.092"/>
*Pues** neh yo:n xiwtsí:n neh no: nikmati *que** neli pahti *porque** ke:meh yo:n i:ksá: ata ne:,
<Sync time="159.889"/>
komohkó:n ne: kemeh i:n nikilia neh i:ksá: neli,
<Sync time="164.501"/>
se: imetswa:n se: pe:pexo:ni ihkó:n *o** kanah ika ihkó:n
<Sync time="169.215"/>
titi:ka, se: mometskokowa wa:n titi:ka,
<Sync time="171.712"/>
komo ika se: kipi:kik *pues** nejo:n neli mahyá: kaxa:ni de yo:n titi:kalis.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="176.413" endTime="178.787">
<Sync time="176.413"/>
<Who nb="1"/>
Kaxa:ni. Kaxa:ni.
<Who nb="2"/>
Ke:mah kaxa:ni wa:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="178.787" endTime="182.028">
<Sync time="178.787"/>
<Who nb="1"/>
*por eso** nejo:n neli yo:n xiwtsí:n, *pues** ne:,
<Who nb="2"/>
Pos,
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="182.028" endTime="197.413">
<Sync time="182.028"/>
nika:wí:n, *pues** nikahkuí:n neli onkak yo:n xiwtsí:n,
<Sync time="184.99"/>
ohonkak neli nikahkuí:n ihkó:n mochi:wa pero pos,
<Sync time="188.185"/>
neli nikilia neh ne: *pues** ne:,
<Sync time="191.553"/>
ke:meh i:n *cuando** moneki pos se: kite:mowa wa:n se: kahsi *porque** pos se: kimattok *que** nejo:n *pues** pahti.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="197.413" endTime="202.449">
<Sync time="197.413"/>
<Who nb="1"/>
pahtsí:n. Pahtsí:n ma:ski xiwtsí:n sah, pero pahtsí:n. Wa:n no: yetok sah kati:ni ne:n
<Who nb="2"/>
Ke:mah, pahti semi yo:n xiwtsí:n *porque**...
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="202.449" endTime="205.225">
<Sync time="202.449"/>
katí:n tana:miki wa:n kati:ni ne:n a:mo tana:miki.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="205.225" endTime="220.958">
<Sync time="205.225"/>
Ke:mah, ke:mah *porque** nejo:n ne:,
<Sync time="207.472"/>
neli ne: yehwa yo:n nikilia neh ke:meh i:n *pues** ne:,
<Sync time="210.354"/>
i:ksá: ihkó:n, ka:n se: kinehnektok pero neli ke:meh i:n,
<Sync time="214.399"/>
*te:pasarohtiki:sa** ihkó:n neli wa:n *pues** komo se: mota:lilih *pues** ne:,
<Sync time="218.842"/>
yehwa sah yo:n ne: pos te:na:miki a.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="220.958" endTime="227.567">
<Sync time="220.958"/>
<Who nb="1"/>
Ke:mah. Tana:miki. Se: pachiwi *porque**... E:mah, yehwa yo:ni wa:n,

<Who nb="2"/>
Se: pachiwi a ka:mpa nejo:n se: titi:ka. E:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="227.567" endTime="251.17">
<Sync time="227.567"/>
pos a:mo teihsá: *más**, i:pa yehwa sah no: tikelna:miktokeh ke:ní:w n' ika timopahtiah.
<Sync time="233.284"/>
Wa:n timo..., tasohka:matik miak ne: ti...,
<Sync time="236.991"/>
timits..., name:chkuehsowa i:n *ratito, porque**
<Sync time="241.311"/>
a:mo nochipa wel tiwi:tseh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="251.17" endTime="278.962">
<Sync time="251.17"/>
Ke:meh, ne: *pues** neli ke:meh i:n nikilia neh *pues** ne:,
<Sync time="254.576"/>
ti..., nik...,
<Sync time="256.84"/>
ne: nikilia neh pos no:,
<Sync time="258.956"/>
moneki mah no: s..., kimatika:n ne: yehwa:n ke:ní:w, nikilia neh nikahkuí:n onkak miak, onkak miak xiwtsitsí:n ihkó:n,
<Sync time="265.836"/>
para ika se: mopahtia pero pos neli nejo:n,
<Sync time="269.158"/>
ne: a:mo nochi se: ki:xmati. Pero ihkó:n ahachichi *pues** ne:,
<Sync time="273.245"/>
ika yo:lik se: ki:xmattiw xiwtsí:n wa:n,
<Sync time="276.525"/>
*pues** neli nikilia neh ke:meh i:n komo a:mo,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="278.962" endTime="284.442">
<Sync time="278.962"/>
<Who nb="1"/>
onkak pos mah se: kito:ka para ihkó:n *pues** neli *después pues te:chselbiros** a ihkó:n para,
<Who nb="2"/>
*Te:serbirowa**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="284.442" endTime="288.635">
<Sync time="284.442"/>
<Who nb="1"/>
*Te:serbirowa**.
<Who nb="2"/>
tot..., tinochi:meh ika topiliwa:n wa:n ihkó:n *pues** ne:,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="288.635" endTime="292.93">
<Sync time="288.635"/>
<Who nb="1"/>
a:mo moneki se: nentinemis wehka ke:meh i:n nejo:n se: ki..., mah se: kipia *cerca**.
<Who nb="2"/>
Kanah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="292.93" endTime="350.99">
<Sync time="292.93"/>
Ke:mah neli wa:n..., neh ne:, neh ne: a..., *bueno**,
<Sync time="295.892"/>
neh ke:meh nikilia nika:n ne:n
<Sync time="298.054"/>
*señortsi:n que** ne: yo:n xiwtsí:n tein neh nikinkaya:wtoya,
<Sync time="302.434"/>
tein ne:n kiliah xoko:kkapolxiwit,
<Sync time="305.654"/>
neh nikmati *que** ehekapah *porque** tikchi:wah ne:pa, nik..., nika:n ne: tapahti:lo:ya:n.
<Sync time="311.43"/>
Tikte:mowah se: *ra...**, se: taki:tskil,
<Sync time="314.798"/>
wa:n tiktehtekih,
<Sync time="317.189"/>
wa:n tikchi:wah ne: *como jarabe**, ika *alcohol**.
<Sync time="321.34"/>
Wa:n yo:n tik..., kichi:wah *jarabe**,
<Sync time="324.412"/>
ke:mah tiki:xtiliah *a los quince días, veinte días**,
<Sync time="327.971"/>
wa:n xketsa ika *botellitas** wa:n ximohsa.
<Sync time="332.122"/>
'Mohsa, ximoohsa, komo tehsá: mitskokowa xmohsa,
<Sync time="335.279"/>
mota:lili wa:n tana:miki, *jarabe**.
<Sync time="340.001"/>
Yeh ka nikihtowa *que** ehekapah nejó:n xiwtsí:n.
<Sync time="343.217"/>
wa:n tein okseki pos yeh nikil..., nikilia *que** para nexwitil wa:n seki para ne:,
<Sync time="348.595"/>
kito:..., se: kito:ka neli n' kamohtsí:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="350.99" endTime="360.244">
<Sync time="350.99"/>
<Who nb="1"/>
Ke:mah pos ta: onkak neli miak, miak taman onkak neli pero pos neli mah se: ki...
<Who nb="2"/>
Ke:mah, miak taman.
<Sync time="355.268"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n a:mo nochi tikmahmatih kit, *pero bueno** tein se: kimatis pos mah se: mo..., mah se: motapowi.
<Who nb="2"/>
Pos,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="360.244" endTime="363.874">
<Sync time="360.244"/>
<Who nb="1"/>
ke:mah, mah se: motapowi, se: motapowi, ka:n teh nio:n no: te:kuala:ntih

<Who nb="2"/>
E:mah, se: motapowi.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="363.874" endTime="431.854">
<Sync time="363.874"/>

n' ta: pos kuali a *que** te:chtahtaniah *favor** mah timonohno:tsaka:n, pos a:mo teihsá: mah se: kininohno:tsa komohkó:n.
<Sync time="371.245"/>
Ne: ika yo:ni, ika yo:ni nikilia n' ti..., tinentokeh
<Sync time="375.963"/>
para timose:panpale:wi:skeh.
<Sync time="378.481"/>
E:mah, ne:, tasohka:matik miak *por**,
<Sync time="387.815"/>
ke:mah ne: tine:chkaya:wako i:n,
<Sync time="393.422"/>
*lo que es** tein tehwa:n tikmatih sah. A:mo teh wel *más** tame:chiliah *porque**,
<Sync time="398.144"/>
pos ne: ka:mpa tehwa:n,
<Sync time="400.556"/>
neli tikchi:wah xiwpahtsitsí:n, yehwa sah n' tehwa:n tame:chilwiah.
<Sync time="405.384"/>
Taká:n *cualquie..., cualquiera** to:naltsi:n tik...,
<Sync time="409.471"/>
no: *nankinecesitarowah**, pos kuali nankichi:waskeh no: namehwa:n wa:n kuali ika namopahti:skeh. E.mah. 
<Sync time="416.813"/>
Ne:n, wa:n,
<Sync time="420.832"/>
no:to:kay ne: wa:n niwi:..., niwi:tsa nika:n *por** Xaltipan.
<Sync time="424.682"/>
Nimono:tsa María Ocotlán. *A ver** ne:,
<Sync time="428.871"/>
pos tasohka:matik ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="431.854" endTime="440.274666667">
<Sync time="431.854"/>
Neh niwi:tsa de ne: San Miguel Tzinacapan
<Sync time="434.964"/>
wa:n noto:ka:y ne: María Juárez Salgado.
<Sync time="438.117"/>
Tasohka:matik.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
