*Bueno** a:man na:nah xte:chnohno:tsa de yo:n kowit *este**, we:i mochi:wa nika:wí:n, yo:n kiliah pa:pa:lo:kowit, ke:niwki wa:n ka:ni mochi:wa, ke:niwki n' ixiwyo, ikowyo, ita:kka. *Pues** nika:wí:n pané: a:mo we:i kanah, semi *bueno** ihkó:n mahyá: onkak pero we:weykatika: ihkó:n kanah ika nikita. Wa:n yo:n *pues** a:mo n'mati yo:n ox no: *serbirowa** teihsá: ihkó:n pero, *como que** yo:n kowit ne: mahyá: ke:mih *pimienta** *[por]que** alaxtik ne:n i..., n' ikowyo wa:n no: ki:sa ne:n ike:se:wayotsitsi:n no:. Yehwa yo:n neh nikita wa:n kipia ne:n ixiwyo *como que** mahyá: wehwei wa:n ima:i:ka:n mahyá: nehnextik. Yehwa yo:n ne:n..., wa:n no: kipia ne:n..., ta:ki mahyá: seki no: ne:n i..., *isemi..., bueno** de n' ita:k..., *como que** mahyá: n' ita:kilo, pero nejo:n de yo:n *pues**, ihkó:n a:mo, a:mo teh *selbirowa**, sanoke i:pa, mahyá: i:pa ta:ki sah. ¿Ke:niwki n' ita:kka? Mahyá: seki, mahyá: yo:n, mahyá: seki ohololtsitsí:n wa:n mahyá: *medio**, pan..., kipia mahyá: ipanko kipia mahyá: wihwitstik. Wa:n yehwa i:n, i:n kowit, ¿ka:n..., ka:ni n' okachi onkak? Tikihtowa nika:wí:n a:mo semi mochi:wa, ¿ka:ni n' okachi mochi:wa? *Pues** pané: kachi, mahyá: neh i:ksá: nikitani mahyá: *más** onkak nipahkuí:n ka:mpa ika nika:n *por** Xokoyo:lohkopa. Ompaka, nika:wí:n no: onkak pero a:mo semi, a:mo semi onkak ihkó:n. Onkak pero we:weykatika:. A:man ne:n ixiwyo xa: tikmati xa: se: kikui pahti *o** teihsá:. *Pues** de yo:n a:mo n'mati, pero xa: ke:mah eski *por eso pues** nejo:n, no: nejo:n ne:n *casi** ne:n, onkak no:, *pero pues** a:mo n' te..., yo:n a:mo n'mati ox no: pahti n' ixiwyo. ¿Teihsá: kowit iwkitik n' ixiwyo ne:n pa:palo:kowit? Ke:meh yo:n tikiliah ne: okotsokowit, pero yo:n okotsokowit yo:n yeh pahti. Yo:n pahti yo:n yeh. Ke:mah, yo:n pahti para, *pues** ke:meh i:n ika..., tein ke:meh i:n, komo se: mokokowa de ihkó:n de pili *o** ihkó:n ke:meh i:n teihsá: de kokolis, ika se: ma:ltia, ika te:a:ltiah. Yehwa yo:n *selbi...** ¿Ise:lti sah? *Pues** nejo:n ise:lti sah. Iselti ihkó:n, sayoh ki..., ixiwyotsi:n sah ne:n ki..., *casi** mahyá: ne: ki..., kimanah wa:n ika te:a:ltiah. Pero ne:n nejo:n pahti neh n'mattok yo:n pahti yo:n xiwit, *como que** no: kikuih pahti para yo:n kilwiah ne: tahtatalis. E:mah, yo:n kokolis. Ke:mah, *porque** neh nejo:n ne: nik..., *casi** nikpano:k yo:n kokolis wa:n ika ne:cha:ltia:ya ne:n no..., note:iskaltihka:w. Kimanaya wa:n *pues** nejo:n ika te:cha:ltia:ya. Yehwa yo:ni ne:n i..., neh n'mattok *que** pahti yo:n, *bueno** yo:n xiwit. Wa:n yehwa i:n kokolis tikilia tahtalis, ¿ke:niwki? *Pues, como que** mahyá:, mahyá: se: tahtata itech n' se: ie:wayo ihkó:n, *como que** ne:n i..., se: ikuetaxyotsi:n wa:n yo:n *como que** mahyá: ne:nke:n, ne:nke:n ihkó:n tsikui:ntiw. Ke:meh ekintsi:n *pues** tikpias seko *a los...**, se: *ratito, como que** wehka ya ihkó:n nehnemik. Ke:mah wa:n yehwa ya yo:n neh ne:n..., yehwa yo:n neh n'mattok *que** ika te:ch..., ika te:cha:ltia:yah, ika yo:n neh n'mattok *que** pahti yo:n xiwtsí:n. *Bueno** pos a:man na:nah xte:chilwi ne:n moto:ka:y wa:n ka:ni ne:n tiwa:le:w. *Pues** neh niwa:le:wa de ne: San Miguel Tzinacapan. Wa:n ne:n notoka:y ne: María Juárez Salgado.