*Bueno** Rubén ekintsi:n xte:chnohno:tsa i:n kuowit *este** nika:wí:n onkak mono:tsa xa:lkuowit, ka:nachi taman tiki:xmattok wa:n xte:chili nochi kehke:niwki. Neh niki:xmattok de xa:lkuowit, niki:xmati e:yi taman. Niki:xmati yehwa n' tein kih..., tein timolwihtoyah tehwa:n para pahti. Wa:n niki:xmati n' oksé: tein yo:n, tein yo:n *este** ma:..., ma:yehyewaltik. Wa:n oksé: niki:xmati yehwa n' tein kiliah *este** tan..., tankua:kui:kuilxiwit, yo:n no: yehwa yo:n *mismo**, no: yehwa ne:n, *mismo** yehwa ne:n xa:l..., xa:lkuowit i..., mah tikihto:ka:n tamatisneki. ¿Ke:yeh? ¿Ke:yeh neh niki:xmati ihkó:n? Porin ixiwyo wa:n porin ixo:chio, n' iteyo. Pero a:mo nochi kualtia para pahti, tein kualtia para pahti no: yetok sah yehwa n' tein yo:n na:mechilia neh ma:..., ma:pisi:ltik wa:n achi ma:we:weyak, ma:pihpitsaktik mah tikihto:ka:n tehwa:n. Yehwa yo:n tehwa:n tik..., tehwa:n tiki:xmatih tikuih para pahti. Para nexwitilpah ke:meh kihtowa nika:n oksé: towa:mpoy, kihtowa para nexwitilpah. Pero neh nikmattok kuali mota:liliah, pania:mpa de n' se: inakayohka:n wa:n kuali se: ki..., kuali se: tai. Mah te:manili:ka:n o:me kechyo:t *o** e:yi kechyo:t de n' iselyotsi:n tein yo:n sehseltik wa:n mah se: kimana wa:n mah se: tai. Wa:n *más** kachi kualtsi:n *porque** k..., ke:yeh te:ihti..., te:ihtichipa:wa komohkó:n se: nexwitiloh. Wa:n okseki, n' okseki neh nikmati sayoh yetok sah yo:n kowtsí:n, pero para yehwa sayoh kikuih para kowtati:l *o** ke:meh i:n para tatsakuil ke:meh i:n ka:mpa mota:lna:mikih. [Ka:mpa] se: mota:lna:miki, mah se: kitohto:ka yo:n kowtsí:n pos semi kualtsi:n *porque** a:mo, a:mo wehkapan moskaltia. A:mo tikihto:tih tatampawi:ti, telwehkapan moskalti:ti wa:n tatampawi:ti ke:meh okseki kowtsitsí:n. Yehwa yo:ni tikihtowah tehwa:n no: semi kuali ka:mpa n..., para n' ompa motsakuilihtiw ke:meh i:n tapala:n ihwa:k *cuando** yo:n telkiowi, a:mo motai:xpa:ka. A:mo temowa ne:n tikihtowah n' tehwa:n ahtok, sanoke n' ompa nochi moka:wtiw. Entó:s nejó:n semi kuali para tehwa:n, ¿ke:yeh? a:mo okseko yowi n' tapala:n tein nika:n ahkua:kopa kitemo:ltia n' a:t ompa motsakuilihtiw, ompa motsakuilihtiw. Entó:s, para tehwa:n te:ch..., yehwa ya n' tikwelitah *porque** a:mo motai:xpa:ka. Yehwa yo:n o:me taman tikihtowah tikuih, yehwa n' tein tikihtowah tehwa:n tankua:kui:kuilkowit, wa:n yehwa n' xa:lkowit tein yo:n seki tikihtowah *este** yo:n ma:pa:pata:wak. Sayoh para yo:ni wa:n para kowtati:l. Para kowtati:l, yehwa n' tein xa:lkowit tein nimitsilia ma:pa:pata:wak wa:n yo:n tankua:kui:kuil pos yo:n a:mo no: kualtia para kowtati:l *porque** mahyá: pa:ti nimah. Mahyá: tikihtowah tehwa:n xte:nteki, ihwa:k wa:kiti, pa:ti, *porque** telpihpitsa:wak. Yo:n a:mo ke:man, a:mo ke:man tikihto:ti moskalti:ti wehwei kowit, *sino que** i:pa iwki sah, nochipa kowtako:t sah wa:n nochipa kowtako:t sah. Yehwa yo:ni niki:xmattok e:yi taman. Oksé: tein ika timohno:..., timonohno:tsayah iwa:n towa:mpoywa:n de yo:n, xa:lkapolin. Pero neh niki:xmati *que** xa:lkapolin, tikto:ka:ytiah oksentaman. A:mo yehwa:n yo:n tein tikmolwih..., tein timolwihtoyah neh niki:xmati yo:n neh niki:xmati yehwa n' tein tikih..., tikihtowah *este** xa:lkapolin i:pa tehwa:n tikto:ka:yi:xmatih, chi:chi:lxoko:kkapolin. ¿Ke:yeh n' tikiliah chi:chi:lxoko:kkapolin? Chi:chi:l..., chi:chi:lxoko:kkapolin chi:chi:ltik n' ita:kilo, wa:n xokok n' ikapolyo. Wa:n ma:ski semi telkualtsi:n oksik, tikyeko:s tsope:k pero xoko:k. Yeh ika tehwa:n tiki:xmatih chi:chi:lxoko:kkapolin. Yehwa n' tein yo:n kualtia para ato:ltsí:n, yehwa n' ke:meh nika:n kihtowa n' towa:mpoy kima:patah wa:n kip..., kichi:wah a:to:l. Yehwa yo:ni, yehwa yo:n neh niki:xmati. ¿Yehwa ne:n tankua:kui:kuil a:mo t'mati ox pahti? *Pues** tankua:kui:kuil a:mo ke:man nikaki neh, weh..., wehka:w, wehka:w a n' towe:ita:twa:n a:mo ke:man nikinkakilih neh *que** kox kikuih para pahti. Xa: no: pahti eski pero a:mo ke:man nikinkakilih, *siempre** i:pa nikmattiwa:la:ya neh *que** ne:chtapowia:yah neh nowe:ita:twa:n pos *que** kuali para m' pahti yehwa n' tein nimitsilia neh, yehwa yo:n xa:l..., xa:lkuowit tein yo:n ma:..., ma:p..., ma:pihpitsa:wak, yehwa yo:n i:pa kikuiah, *desde** ne:..., ne:ka to:nal a. *Cuando** nemiah n' towe:ita:twa:n pos yehwa:n te:chi:xmachtihte:wkeh ok, te:chilwihte:wkeh, *que para** toni yo:n kualtia, ke:ní:w se: kichi:wa, ke:ní:w se: mota:lilia wa:n ke:ní:w se: tai. Yehwa yo:ni n' tehwa:n tik..., yehwa yo:n neh nikmattok, wa:n de yo:n talna:miki:lis pos neh notech moka:w. A:xka:n pos *por eso** name:chtapowia ke:ní:w nejo:n se: kitatekiwtia yo:n xiwtsí:n. Pos pané: nochi a de i:n ta:taman xa:lkowit, a:man xte:chili moto:ka:y wa:n moxola:l. Neh nimono:tsa *este**, Rubén Macario, niwa:le:wa de Chilcuauhta, nipowi nika:n San Miguel.